
ხვლიკები
სომხეთში უცელის კლდის ხვლიკი პირველად დაადასტურეს
ოთხი პართენოგენეტიკური Darevskia uzzelli ერთ ადგილას — სახეობა, რომელიც საქართველოში ამ ეტაპზე დადასტურებული არ არის.
სტატიის წაკითხვაKonrad Mebert
სამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
სომხური კლდის ხვლიკი (Darevskia armeniaca) უვნებელი ხვლიკია, რომლის მდედრებსაც მამრის გარეშე გამრავლება შეუძლიათ. საქართველოში სამხრეთის კლდოვან ადგილებში გვხვდება. მთავარი ადგილებია საღამოს ტბა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში და ახალქალაქი. 2026 წლისთვის ცალკე სახეობად ითვლება და არა შესაძლო სახეობად. ამ ადგილებში მსგავსი ფერის ხვლიკი ყოველთვის D. armeniaca არ არის, რადგან Darevskia-ს სახეობები ხშირად ერთმანეთს ჰგვანან. ამ ხვლიკის წარმოშობა D. valentini-სა და D. mixta-ს უკავშირდება, დედისგან გადაცემული დნმ-ის ხაზი კი D. mixta-სა და D. dahli-საც ემთხვევა. ეს კავშირები ამოცნობის მარტივ წესს არ იძლევა: მხოლოდ ფერი, ერთი ფოტო ან ერთი ნიშანი ხშირად საკმარისი არ არის. საიმედოდ ამოსაცნობად გაითვალისწინეთ, სად ნახეთ ხვლიკი, გადაიღეთ დეტალური ფოტო და შეამოწმეთ ქერცლის თავისებურებები.
ამოცნობა
სომხური კლდის ხვლიკის ამოცნობისას ფერზე მეტს ადგილი გეტყვით: საქართველოში ის სამხრეთით, საღამოს ტბისა და ახალქალაქის მიდამოებშია ცნობილი. მსგავსი ხვლიკებისგან, განსაკუთრებით D. valentini-სგან, D. mixta-სა და D. dahli-სგან, მხოლოდ ფერით სანდოდ ვერ გაარჩევთ. ამიტომ გაითვალისწინეთ, სად გვხვდება თითოეული მათგანი, და მკაფიო ფოტოებზე ქერცლის თავისებურებებს დააკვირდით. თუ მაინც ეჭვი გეპარებათ, ჩანაწერში მიუთითეთ Darevskia sp.

საქართველოში სომხური კლდის ხვლიკისთვის მნიშვნელოვანი ადგილებია საღამოს ტბა და ახალქალაქი.
ეს ხვლიკი მამრის გარეშე მრავლდება. ფოტოთი ამას სწრაფად ვერ დაადგენთ, ამიტომ სწრაფი ამოცნობისთვის ეს ნიშანი არ გამოდგება.
ახლო ნათესაობა აქვს D. valentini-სთან, D. mixta-სთან და D. dahli-სთან. ფერით ამ ხვლიკებს ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევთ.
დედისგან გადაცემული დნმ-ის ხაზით ეს ხვლიკი D. mixta-სა და D. dahli-საც ემთხვევა. ამიტომ ბუნებაში ამ ხვლიკებს ერთმანეთისგან მხოლოდ ერთი გენეტიკური ან ფერის ნიშნით ვერ გაარჩევთ.
სახეობის გასარჩევად ზურგის ფერის ელფერზე მეტს თავის ქერცლები და ანალური ხვრელის წინ მდებარე ფირფიტები გეტყვით. Darevskia-ს სახეობები ფერით ხშირად ერთმანეთს ჰგვანან. ამიტომ ფოტოს გადაღებისას ეცადეთ, თავის ქერცლები მკაფიოდ ჩანდეს.
საქართველოში სომხური კლდის ხვლიკი ქვეყნის სამხრეთით, მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება. მთელ არეალში მთის კლდოვან ადგილებსა და მაღალმთიან სტეპებში ცხოვრობს, დაახლოებით 1500–2500 მ სიმაღლეზე. 2026 წლის ჩამონათვალში ზუსტად ორი ადგილია დასახელებული: ხვლიკი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, საღამოს ტბასთან იპოვეს, დნმ-ის მონაცემები კი ახალქალაქიდანაა. ფოტოდაკვირვებების უმეტესობაც სამცხე-ჯავახეთიდანაა, სადაც ეს ორი ადგილია. ქვემო ქართლიდან, მათ შორის წალკის მუნიციპალიტეტიდან, მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია, რაც იქ გავრცელების დასადასტურებლად საკმარისი არ არის. მსგავსი გარემო ან ფერი თავისთავად ვერ დაადასტურებს, რომ სხვაგანაც ცხოვრობს. თუ ბუნებაში ნახავთ, ჩაინიშნეთ ზუსტი ადგილი და თარიღი და გადაიღეთ მკაფიო ფოტოები, რომლებზეც ზურგი, გვერდები და თავის ქერცლები კარგად ჩანს. ჩანაწერი „სამხრეთ საქართველოში მწვანე/ყავისფერი კლდის ხვლიკი ვნახე“ სახეობის დასადგენად არ კმარა.
სომხური კლდის ხვლიკის რუკაზე ნაჩვენებია iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებები საქართველოში. ზოგი დამკვირვებელი კოორდინატს დაახლოებით 28 კმ-ით ფარავს; ასეთი წერტილი მიახლოებითია და რეგიონის სტატუსში არ ითვლება. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: რუკაზე მონიშნულია მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონები; დანარჩენი რეგიონები მონიშნული არ არის. Darevskia-ს სახეობები ერთმანეთს ჰგვანან, ამიტომ ცალკეული დაკვირვება დადასტურებული ამოცნობა არ არის. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
სომხური კლდის ხვლიკის მდედრებს მამრის გარეშე გამრავლება შეუძლიათ. ეს მნიშვნელოვანი თავისებურებაა, მაგრამ სახეობის ამოცნობაში პირდაპირ ვერ დაგეხმარებათ: ფოტოთი ან ერთი დაკვირვებით ამას ვერ შეამოწმებთ. ამიტომ ზუსტად აღწერეთ, რაც დაინახეთ, ოღონდ სახეობას მხოლოდ ქცევით ან ფერით საბოლოოდ ნუ დაადგენთ.
საქართველოს ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების 2026 წლის ნუსხაში D. armeniaca ცალკე სახეობადაა შეტანილი და არა მხოლოდ შესაძლო სახეობად. საქართველოში სამხრეთის მცირე ტერიტორიიდანაა ცნობილი. ცხოვრობს თუ არა სხვაგანაც, ჯერ დადასტურებული არ არის. IUCN-ის წითელ ნუსხაში 2009 წლიდან ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ (LC) სახეობადაა შეფასებული: თავის მცირე არეალში ის ჩვეულებრივია.
Konrad Mebert · დავით თარხნიშვილი · Tomáš Klacek · dora_exploratrice · არვიდას მერკელისი · Achot Ginosian · Vojtěch Víta · გიორგი ნაცვლიშვილი · tomo_m · Peter de Koning · ალექსანდრე აბულაძე
დაკავშირებული გიდები
ქვიზი
სომხური კლდის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
მოკლე პასუხები სომხური კლდის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. სომხური კლდის ხვლიკი საქართველოში ნამდვილად აღრიცხულია, ასე რომ, აქ მისი არსებობა მხოლოდ ვარაუდი არ არის. ქვეყანაში სამხრეთით, მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება.
2026 წლისთვის საქართველოში ორი ადგილიდანაა ცნობილი: საღამოს ტბიდან ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში და ახალქალაქიდან. ხვლიკი საღამოს ტბასთან იპოვეს, დნმ-ის მონაცემები კი ახალქალაქიდანაა. ის სამცხე-ჯავახეთშია დაფიქსირებული. ქვემო ქართლიდან რამდენიმე ჩანაწერია, რაც იქ გავრცელების დასადასტურებლად საკმარისი არ არის. მსგავსი გარემო ან ფერი კი თავისთავად ვერ ადასტურებს, რომ ეს სახეობა სხვაგანაც ცხოვრობს. ამიტომ სხვაგან ნანახ მსგავს ხვლიკს მხოლოდ გარემოს ან ფერის მიხედვით სომხურ კლდის ხვლიკად ნუ ჩათვლით.
ჯერ ადგილს მიხედეთ: საქართველოში ეს ხვლიკი სამხრეთის მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება. შემდეგ ფერის გარდა შეადარეთ სხეულის საერთო იერი და თავის ქერცლებიც. ახლო მონათესავე სახეობებიც გაითვალისწინეთ. თუ ფოტოებით დარწმუნებული ვერ ხართ, ჯობს ჩაწეროთ Darevskia sp., ვიდრე კონკრეტული სახეობის სახელი.
სომხური კლდის ხვლიკი მამრის გარეშე მრავლდება. მისი წარმოშობა D. valentini-სა და D. mixta-ს უკავშირდება, თუმცა ჩვეულებრივ ფოტოზე ეს არ ჩანს. დედისგან გადაცემული დნმ-ით D. dahli-საც ჰგავს. ამიტომ მის გასარჩევად ფერზე მეტად ორი რამ გამოგადგებათ: სად გვხვდება ეს სახეობა და როგორი ქერცლები აქვს.
არა. სომხური კლდის ხვლიკი ადამიანისთვის საშიში არ არის. შხამიან ხვლიკად არ ითვლება.
ფერი მხოლოდ მინიშნებაა. Darevskia-ს სახეობების შეფერილობა ცვალებადია, მონათესავე სახეობები კი ხშირად ერთმანეთს ჰგვანან. ამოცნობას ისიც ართულებს, რომ დედისგან გადაცემული დნმ-ით ეს ხვლიკი D. mixta-სა და D. dahli-ს ემთხვევა. ამიტომ სახეობის გასარჩევად ფერთან ერთად გაითვალისწინეთ, სად ნახეთ ხვლიკი, და შეამოწმეთ ფოტოები და ქერცლის თავისებურებები.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.