გველები საქართველოში
შხამიანი თუ უშხამო?
საქართველოში გველების უმეტესობა უშხამოა. ვერტიკალური გუგა და ფართო, სამკუთხა თავი ზოგიერთ შხამიან გველს, განსაკუთრებით გველგესლებს, ახასიათებს, თუმცა არცერთი ეს ნიშანი ცალკე აღებული სახეობის საიმედოდ დასადგენად საკმარისი არ არის.
ამოცნობა
წესი არ არის უნივერსალური
შხამიანი და უშხამო გველის მხოლოდ ფოტოთი გარჩევა ყოველთვის საიმედო არ არის. უკეთესია ერთად გაითვალისწინოთ რამდენიმე ნიშანი — გარეგნობა, ჰაბიტატი, საქართველოს რეგიონი და მსგავსი სახეობები.
ამ გვერდზე თავმოყრილია ხშირი აღრევები და პრაქტიკული ნიშნები, თუმცა ისინი საველე პირობებში გარანტირებულ იდენტიფიკაციას ვერ ცვლის. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა გიურზასა და კავკასიურ გველგესლას (Vipera kaznakovi), ასევე სხვა შხამიან სახეობებს. ბევრი უშხამო მცურავი, სპილენძა და გველხოკერაც ხშირად შეცდომით შხამიანად მიაჩნიათ.
ვარჯიში
შემდეგ: რომელი გველია?
ეს გიდი საველე ამოცნობაა. ფოტოთი თვალის ვარჯიში ცალკე ქვიზზეა — ათი კადრი, ოთხი სახელი.
ნიშნები
რას აკვირდებიან ხშირად — და რატომ არ არის ერთი ნიშანი საკმარისი.
არცერთი გარეგნული ნიშანი მარტო არ ადასტურებს, რომ გველი შხამიანია. თუ სახეობაში დარწმუნებული არ ხართ, შეინარჩუნეთ უსაფრთხო დისტანცია და შეადარეთ რამდენიმე ნიშანი სახეობის პროფილებს.
- 01
გუგა.
გველგესლებს ხშირად ვერტიკალური გუგა აქვთ, ბევრ უშხამო გველს კი — მრგვალი. თუმცა გუგის ფორმა ყოველთვის კარგად არ ჩანს, განსაკუთრებით შორიდან ან ცუდ განათებაში. გარდა ამისა, ვერტიკალური გუგა მხოლოდ შხამიან გველებს არ ახასიათებთ.
- 02
თავის ფორმა.
ფართო ან სამკუთხა თავი გველგესლებისთვის დამახასიათებელი შეიძლება იყოს, თუმცა უშხამო გველიც ხშირად აბრტყელებს თავს თავდაცვისას. ამიტომ მხოლოდ თავის ფორმით შხამიანობის განსაზღვრა არ შეიძლება.
- 03
მსგავსი სახეობები.
ზოგი უშხამო ან ნაკლები სამედიცინო მნიშვნელობის სახეობა გარეგნობით შეიძლება შხამიან გველს დაემსგავსოს. მაგალითად, წენგოსფერი მცურავი ზოგჯერ გველგესლაში ერევათ, გველხოკერა კი გველად მიაჩნიათ. ასეთ შემთხვევებში შეადარეთ რამდენიმე ნიშანი და გახსენით შესაბამისი სახეობების პროფილები.
- 04
როცა სახეობაში დარწმუნებული არ ხართ.
გველი არ დაიჭიროთ და არ მოკლათ. საქართველოში სახეობების უმეტესობა ადამიანისთვის საშიში არ არის. შხამიანი გველების ჩამონათვალი და მათთან დაკავშირებული უსაფრთხოების ინფორმაცია ცალკე გიდშია მოცემული.
შხამიანი
გიურზა → კავკასიური გველგესლა → სხვა შხამიანი სახეობები.
შედარება იწყება სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან გიურზასთან, შემდეგ კავკასიურ გველგესლასთან, რომელიც დასავლეთ საქართველოს ნოტიო ტყეებს უკავშირდება, და ბოლოს სხვა შხამიან ან შხამის მქონე სახეობებთან გადადის.
აღრევა
სახეობები, რომლებიც ხშირად ერთმანეთში ერევათ.
ხშირი აღრევებია მცურავები და გველგესლები, გველხოკერა და ნამდვილი გველები, ასევე ხვლიკიჭამია და გიურზა. თითოეული შედარებიდან შეგიძლიათ შესაბამისი სახეობის დეტალურ პროფილზე გადასვლა.
მითები
გველების ამოცნობასთან დაკავშირებული გავრცელებული მითები.
მხოლოდ ერთი ფოტო ან შემთხვევითი რჩევა ყოველთვის საკმარისი არ არის სახეობის ზუსტად ამოსაცნობად. შეინარჩუნეთ დისტანცია და შეადარეთ რამდენიმე ნიშანი — გარეგნობა, გავრცელება, ჰაბიტატი და მსგავსი სახეობები.
მითი: ვერტიკალური გუგა ყოველთვის ნიშნავს, რომ გველი შხამიანია.
რეალობა: ბევრ გველგესლას ვერტიკალური გუგა აქვს, თუმცა ეს ნიშანი არც ყოველთვის კარგად ჩანს და არც მხოლოდ შხამიან გველებს ახასიათებთ. სახეობის დასადგენად რამდენიმე ნიშანი ერთად უნდა გამოიყენოთ.
მითი: სამკუთხა თავი აუცილებლად ნიშნავს, რომ გველი გველგესლაა.
რეალობა: უშხამო გველმაც შეიძლება საფრთხისას თავი გააბრტყელოს და უფრო სამკუთხა ფორმა მიიღოს. მხოლოდ თავის ფორმა საიმედო ამოსაცნობი ნიშანი არ არის.
მითი: ხვლიკიჭამია გიურზაა.
რეალობა: ხვლიკიჭამია (Malpolon) და გიურზა სხვადასხვა გველია. ხვლიკიჭამიას შხამკბილები პირის უკანა ნაწილში აქვს, გიურზა კი გველგესლაა და წინა შხამკბილები აქვს.
მითი: გველხოკერა შხამიანი გველია.
რეალობა: გველხოკერა გველი საერთოდ არ არის — ის უფეხო ხვლიკია. გველებისგან განსხვავებით აქვს მოძრავი ქუთუთოები და გარეთა ყურის ხვრელები. ადამიანისთვის შხამიანი არ არის.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით.
ამოცნობა, გავრცელება, უსაფრთხოება და სახეობების ინდექსები ერთმანეთთან დაკავშირებულ გვერდებზეა გაერთიანებული, რათა საჭირო ინფორმაციამდე თემიდან გაუსვლელად მიხვიდეთ.
ხშირი კითხვები
რას ეძებენ ამოცნობაზე
მოკლე პასუხები — გადაწყვეტილება პროფილზეა.
გველის ამოცნობის ყველაზე სანდო გზა სახეობის იდენტიფიკაციაა და არა ერთი გარეგნული ნიშანი. გუგის ფორმა და თავის აგებულება შეიძლება დაგვეხმაროს, მაგრამ განათებამ, ხედვის კუთხემ და თავდაცვითმა ქცევამ შეცდომაში შეგვიყვანოს. შეადარეთ ატლასში მოცემული ნიშნები, გავრცელება და ჰაბიტატი. ნაკბენის შემთხვევაში სახეობის ზუსტ ამოცნობას ნუ დაელოდებით — პირველ რიგში მიმართეთ გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას.
არა. გველხოკერა უფეხო ხვლიკია და არა გველი. მას აქვს მოძრავი ქუთუთოები და გარეთა ყურის ხვრელები — ნიშნები, რომლებიც გველებს არ აქვთ. დიდი ზომისა და წაგრძელებული სხეულის გამო ხშირად შეცდომით გველად მიაჩნიათ, თუმცა ადამიანისთვის შხამიანი არ არის.
ჯერ გაეცანით გიურზას, რომელიც საქართველოში სამედიცინო თვალსაზრისით ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შხამიანი გველია. შემდეგ — კავკასიურ გველგესლას, რომელიც დასავლეთ საქართველოს კოლხურ და ნოტიო გარემოს უკავშირდება და ზოგჯერ უშხამო გველებში ერევათ. დანარჩენი სახეობები თავმოყრილია შხამიანი გველების სრულ გიდში.
ფოტოთი გველის ზუსტი ამოცნობა ყოველთვის ვერ ხერხდება. გამოიყენეთ ატლასი გარეგნული ნიშნების, ჰაბიტატისა და მსგავსი სახეობების შესადარებლად. თუ გველმა გიკბინათ, ნუ დაელოდებით იდეალურ იდენტიფიკაციას — მიმართეთ გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას. ფოტო გადაიღეთ მხოლოდ უსაფრთხო დისტანციიდან და მხოლოდ მაშინ, თუ ამის გაკეთება დამატებით რისკს არ ქმნის.
შემდეგი ნაბიჯი
ამოცნობიდან პროფილამდე
გახსენი სახეობა ან შხამიანი გიდი. ნაკბენისას პირველი ნაბიჯები ცალკე გვერდზეა.