ველის გველგესლა (Vipera renardi), იგივე აღმოსავლური სტეპის გველგესლა, გველგესლასებრთა ოჯახის შხამიანი სახეობაა. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპიდან ცენტრალურ აზიამდე; IUCN-ის მიხედვით მოიცავს ტრანსკავკასიურ პოპულაციებსაც — სომხეთს, აზერბაიჯანსა და საქართველოს. ამ გვერდის რუკის „ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით“ ცხრილის თანახმად, საქართველოში გავრცელება დადასტურებულია კახეთსა და შიდა ქართლში — რეგიონში ერთი ჩანაწერიც საკმარისია. შიდა ქართლის საჯარო კოორდინატები დაფარულია, ამიტომ წერტილები მიახლოებითია. ლიტერატურაში აღმოსავლეთის პოპულაცია შირაქის პლატოსა და დედოფლისწყაროს მიმდებარედაა მოხსენიებული (შემახის ჯგუფი / kakhetiensis), რაც კახეთს ემთხვევა. ჯავახეთისა და ერუშეთის პლატოები ხშირად V. r. eriwanensis-ის სახელით განიხილება; ამ ცხრილში სამცხე–ჯავახეთი დადასტურებული არ არის და გავრცელებულ რეგიონად არ არის მონიშნული. სახეობა შედარებით პატარაა (დაახლ. 40–60 სმ), ზურგზე აქვს მუქი ზიგზაგი და უპირატესობას ანიჭებს ღია სტეპურ ჰაბიტატებს. ევროპის რეგიონულ შეფასებაში მოწყვლადია (Vulnerable) ჰაბიტატის დაკარგვის გამო.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ველის გველგესლა
ველის გველგესლა პატარა, შხამიანი სტეპის სახეობაა. ამოიცანი ზომით, ზიგზაგიანი ზურგითა და ღია სტეპური ჰაბიტატით — საქართველოში იშვიათია.
რომელ სახეობებს ჰგავს
შედარებით პატარაა — სიგრძე დაახლოებით 40–60 სმ.
გუგა ვერტიკალურია; ქერცლები კილურია; თავი ფართოა.
ზურგზე მუქი ზიგზაგი ან ლაქების მწკრივი ღია ფონზე.
საქართველოში დადასტურებული გავრცელება კახეთისა და შიდა ქართლის ჩანაწერებს უკავშირდება.
გიურზასგან განსხვავდება ზომითა და ჰაბიტატით; ცხვირრქოსანს რქა არ აქვს.
გალერეა
ველის გველგესლა ფოტოებში
უპირატესობას ანიჭებს ღია სტეპს, მდელოებს, ბუჩქნარსა და კლდოვან მთისწინეთს — ხშირად კარგად დრენირებულ ფერდობებსა და ნახევრადმშრალ ზონებს. საქართველოში დადასტურებული გავრცელება კახეთი და შიდა ქართლია. კახეთში ჩანაწერებია დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან. შირაქის პლატო, დედოფლისწყარო, ხორნაბუჯის მიმდებარე და არწივისხეობის მთისწინეთი კახეთის ლიტერატურული ლოკალიტეტებია. ვერტიკალურად გვხვდება დაახლოებით 0–2,500 მ-მდე; აღმოსავლეთ საქართველოს პოპულაციები უმეტესად დაბალ და საშუალო სიმაღლეზეა.
გავრცელება
სად არის ველის გველგესლას გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
10 საველე ჩანაწერი2012–20262 რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
| რეგიონი | საველე ჩანაწერი | |
|---|---|---|
| გავრცელება დადასტურებულია | ||
| დადასტურებული გავრცელების რეგიონი | 7 | |
| დადასტურებული გავრცელების რეგიონი | 3 | |
ველის გველგესლას რუკა იყენებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს Vipera renardi-ზე. რეგიონში ერთი საველე ჩანაწერიც საკმარისია, რომ გავრცელება დადასტურებულად ჩაითვალოს; ჩანაწერის არმქონე რეგიონი გავრცელებად არ ითვლება. საჯარო კოორდინატების ნაწილი დაფარულია, ამიტომ რეგიონების საზღვართან წერტილები მიახლოებითია. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ ზომავს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
დამახასიათებელია ორთოპტერებით კვება — კალიებითა და მწერებით; აგრეთვე ხვლიკებითა და მცირე მღრღნელებით. ახალგაზრდები უფრო მცირე უხერხემლოებსა და ხვლიკებს ნადირობენ. ნადირობს ჩასაფრებით; შხამით ანეიტრალებს მსხვერპლს.
ქცევა
აქტიურია თბილ სეზონზე — საქართველოსა და აზერბაიჯანში დაახლოებით აპრილიდან ოქტომბრამდე. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ხშირად დღისით მოძრაობს; ზაფხულის სიცხეში ჩრდილსა და ბუჩქნარს ეძებს. იზამთრებს ნაპრალებსა და ქვების ქვეშ. ცოცხლადმშობია (ოვოვივიპარია): ორსულობა დაახლოებით 3 თვეა; ნაშიერები იბადებიან ივლის–აგვისტოში (ზოგჯერ 10–17 ინდივიდამდე).
კონსერვაცია
ევროპის რეგიონულ IUCN შეფასებაში მოწყვლადია (Vulnerable) — ბოლო სამ თაობაში ჰაბიტატის 30%-ზე მეტი დაკარგვა და გაგრძელებული ფრაგმენტაცია. მთავარი საფრთხეა სტეპისა და მდელოების გადაქცევა ინტენსიურ მიწათმოქმედებად და გადაძოვებად. საქართველოში იშვიათია; აღმოსავლეთის პოპულაციები 75-წლიანი ხარვეზის შემდეგ ხელახლა დადასტურდა. სასარგებლოა მწერებისა და მღრღნელების რეგულირებით.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ველის გველგესლასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
შხამიანია, თუმცა საშიშროება საშუალოდ ფასდება — უფრო სუსტია გიურზასა და ცხვირრქოსანთან შედარებით. მაინც საჭიროა დაუყოვნებელი სამედიცინო დახმარება; გველი თავს ესხმის მხოლოდ საფრთხის შეგრძნებისას.
რუკის ცხრილის თანახმად, გავრცელება დადასტურებულია კახეთში (შირაქის პლატო, დედოფლისწყაროსა და ხორნაბუჯის მიმდებარე) და შიდა ქართლში. სამცხე–ჯავახეთი ამ ცხრილით დადასტურებული არ არის.
ველის გველგესლა უფრო პატარაა (დაახლ. 40–60 სმ) და ღია სტეპს ანიჭებს უპირატესობას. გიურზა დიდია, კვერცხისმდებია და აღმოსავლეთის მშრალ დაბლობებზეა. ცხვირრქოსანს ცხვირზე რქისებრი წარმონაქმნი აქვს და მცირე კავკასიონის მთიანეთთანაა დაკავშირებული.
ცოცხლადმშობია (ოვოვივიპარია) — ნაშიერები იბადებიან ივლის–აგვისტოში; ორსულობა დაახლოებით სამი თვეა.
სტეპისა და მდელოების ინტენსიური ათვისება და გადაძოვება ანადგურებს მის ჰაბიტატს; არეალი ფრაგმენტირდება. ევროპის IUCN შეფასებით Vulnerableა; საქართველოში პოპულაციები მცირე და იშვიათია.
პატარა, შხამიანი სტეპის სახეობაა. ამოიცანი ზომით, ზიგზაგიანი ზურგითა და ღია სტეპური ჰაბიტატით — საქართველოში იშვიათია.
შხამიანია, თუმცა საშიშროება საშუალოდ ფასდება — უფრო სუსტია გიურზასა და ცხვირრქოსანთან შედარებით. მაინც საჭიროა დაუყოვნებელი სამედიცინო დახმარება; გველი თავს ესხმის მხოლოდ საფრთხის შეგრძნებისას.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
- Tuniyev et al. 2018 — Rediscovery of the steppe viper in Georgia
- Mebert et al. 2025 — Steppe vipers of Western Asia
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
