დარევსკის გველგესლა
Vipera darevskii
კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ მყოფი მაღალმთიანი გველგესლა — ჯავახეთის ქედის, ერუშეთისა და ახალციხის მაღლობის ენდემი.
მიმოხილვა
რა არის დარევსკის გველგესლა
დარევსკის გველგესლა (Vipera darevskii) პატარა, შხამიანი სახეობაა. გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ სომხეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთსა და სამხრეთ საქართველოში — ჯავახეთის ქედზე, მადათაფასთან, ერუშეთის მთებსა და ახალციხის მაღლობზე. ცხოვრობს სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე კლდოვან ნაშალებში, ძირითადად 2,300–3,000 მ სიმაღლეზე. სახელი ეწოდა ჰერპეტოლოგ ილია სერგეევიჩ დარევსკის პატივსაცემად. IUCN-ის მიხედვით კრიტიკულად საფრთხის ქვეშაა (Critically Endangered): არეალი 100 კმ²-ზე ნაკლებია, დაკავებული ფართობი — 10 კმ²-ზე ნაკლები, პოპულაცია მკვეთრად ფრაგმენტირებულია.
ბოლო განახლება
გალერეა
დარევსკის გველგესლა ფოტოებში
ფოტო: Boris S. Tuniyev
ფოტო: Tigran Tadevosyan
ფოტო: Tigran Tadevosyan
ფოტო: Tigran Tadevosyan
ფოტო: გურამ ირემაშვილი
მთა მადათაფა
ფოტო: Tigran Tadevosyan
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დარევსკის გველგესლა
დარევსკის გველგესლა პატარა, მაღალმთიანი შხამიანი სახეობაა. ამოიცანი ზომით, ზიგზაგური ზურგის ნახატითა და 2,300 მ-ზე მაღალი კლდოვანი ჰაბიტატით — ცხვირრქოსანისა და დინიკისგან განსხვავებით.
- 01
ძალიან პატარაა — მდედრი მაქს. დაახლ. 42 სმ, მამრი უფრო მცირე.
- 02
ზურგზე ღია ყავისფერი ან ნაცრისფერი ფონი მუქი ზიგზაგით; გვერდებზე მცირე ლაქების რიგი.
- 03
სქესობრივი დიმორფიზმი გამოხატულია: მამრები უფრო კონტრასტული და ღიაა, მდედრები — მოყავისფრო.
- 04
გვხვდება მხოლოდ ჯავახეთ–ერუშეთის მაღალმთაში, დაახლ. 2,300–3,000 მ — არა დიდ კავკასიონზე.
- 05
შხამიანია (საშუალო რისკი); ნაკბენი მტკივნეულია და იწვევს შეშუპებას — საჭიროა სამედიცინო დახმარება.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
დარევსკის გველგესლა საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
უპირატესობას ანიჭებს მაღალმთიან მორენებსა და კლდოვან ამონაკვეთებს ალპურ ბალახოვან საფარში — განსაკუთრებით სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის თბილ ფერდობებს. ქვების ნაშალები იძლევა ზამთრის თავშესაფარს, დღიურ ბუნაგსა და საკვებს (კლდის ხვლიკები, მღრღნელები). საქართველოში — ჯავახეთის ქედი, მადათაფა, ერუშეთი, ახალციხის მაღლობი; ვერტიკალურად დაახლოებით 2,300–3,000 მ. ჰაბიტატი ცივი და ნოტიოა: საშუალო წლიური ნალექი დაახლოებით 1,000 მმ.
კვება
იკვებება ხვლიკებით (განსაკუთრებით Darevskia valentini), მცირე მღრღნელებით (Microtus) და ორთოპტერებით. ახალგაზრდები — ახალშობილი კლდის ხვლიკებითა და მცირე მწერებით. ნადირობს ჩასაფრებით; შხამით ანეიტრალებს მსხვერპლს.
ქცევა
დღისით აქტიურია; კლდოვან ნაშალებში გადაადგილდება ოპტიმალური სხეულის ტემპერატურის (დაახლ. 26–28 °C) შესანარჩუნებლად. ცოცხლადმშობია: შეწყვილება მაისში, პირველი გაზაფხულის გამოცვლის შემდეგ; ნაშიერები იბადებიან სექტემბერ–ოქტომბრის დასაწყისში — ჩვეულებრივ 4–8 ინდივიდი, სიგრძით დაახლ. 15–18 სმ. იზამთრებს ქვების სიღრმეში.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით კრიტიკულად საფრთხის ქვეშაა (CR B1ab(ii,iii)+2ab(ii,iii)): გავრცელების არეალი 100 კმ²-ზე ნაკლებია, დაკავებული ფართობი — 10 კმ²-ზე ნაკლები; პოპულაცია ფრაგმენტირებულია და ჰაბიტატი მცირდება. მთავარი საფრთხეებია გადაჭარბებული ძოვება და სათიბი. სომხეთში ჰაბიტატის დიდი ნაწილი ართვის ტბის ეროვნულ პარკში შედის.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დარევსკის გველგესლა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
შხამიანია, თუმცა საფრთხის დონე საშუალოდ ფასდება. ნაკბენი მტკივნეულია და იწვევს ადგილობრივ შეშუპებას; ზრდასრული ადამიანისთვის ჩვეულებრივ სიცოცხლისთვის საშიშად არ ითვლება, მაგრამ მაინც საჭიროა დაუყოვნებელი სამედიცინო დახმარება.
სამცხე–ჯავახეთში — ჯავახეთის ქედზე, მადათაფასთან, ერუშეთის მთებსა და ახალციხის მაღლობზე, დაახლოებით 2,300–3,000 მეტრზე. არეალი მკვეთრად ფრაგმენტირებულია და ძალიან შეზღუდულია.
დარევსკის გველგესლა უფრო პატარაა და გვხვდება მცირე კავკასიონის სამხრეთ მაღალმთაში (ჯავახეთი–ერუშეთი). დინიკის გველგესლა დიდი კავკასიონის სახეობაა და უფრო ფართო, თუმცა მაინც ფრაგმენტირებული არეალით გამოირჩევა.
გავრცელების არეალი 100 კმ²-ზე ნაკლებია, დაკავებული ფართობი — 10 კმ²-ზე ნაკლები; პოპულაცია ფრაგმენტირებულია. გადაჭარბებული ძოვება და ჰაბიტატის დეგრადაცია პოპულაციას ამცირებს.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
