სავარაუდოდ, სხვა კლდის ხვლიკების მსგავსად, პატარა ცხოველებით იკვებება, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. ნადავლს პირით იჭერს, შხამი კი არ აქვს.
Sergei Belousov · ცაგერისაქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვან — დააკვირდი და დატოვე იქ, სადაცაა.
აჭარული ხვლიკი უშხამოა და საქართველოში ძირითადად დასავლეთის ნოტიო ტყიან ხეობებში ცხოვრობს. აჭარაში არ გვხვდება. ამოსაცნობად მარტო ფერი საკმარისი არ არის.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- თავ-ტანი ~5–6 სმ
- ჰაბიტატი
- ნოტიო ტყის ხეობა
- აქტიურობა
- დღის
- შხამი
- არა — უვნებელი
- კონსერვაცია
- საფრთხესთან ახლოს
- ჩამონათვალი
- დადასტურებული
- ოჯახი
- Lacertidae
აჭარული ხვლიკი (Darevskia mixta) პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც საქართველოში ძირითადად დასავლეთის ნოტიო ტყიან ხეობებში გვხვდება, აჭარაში კი არა. სხეული თავთან ერთად, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 5–6 სმ-ია. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ბოლო დროს საირმეში, ჩხოროწყუსა და ბანისხევში ნახეს, ანუ სამეგრელო-ზემო სვანეთში, იმერეთსა და სამცხე-ჯავახეთში. ეს არ ნიშნავს, რომ მხოლოდ ამ სამ ადგილას ცხოვრობს, მაგრამ მთელ საქართველოში გავრცელებულად არც უნდა ჩათვალოთ. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში დადასტურებული სახეობაა და არა სავარაუდო. მსოფლიო მასშტაბით „საფრთხესთან ახლოს მყოფ“ სახეობად ითვლება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი შეტანილი არ არის. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) მიეკუთვნება, სახეობა კი აბასთუმნიდან მოპოვებული ნიმუშით აღწერეს. ინგლისურ წყაროებშიც მას ხშირად Ajarian lizard ან Mixed rock lizard ჰქვია. სახელის მიუხედავად, აჭარაში არ გვხვდება, ამიტომ 2026 წლის ჩამონათვალში ინგლისურად მისთვის სახელი Georgian lizard-ია შემოთავაზებული.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აჭარული ხვლიკი
პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც დასავლეთის ნოტიო ხეობებში ცხოვრობს, აჭარაში კი არ გვხვდება. ბუნებაში მხოლოდ ფერით მას ვერ ამოიცნობთ. ამიტომ ქერცლებსაც დააკვირდით, ზომასაც და იმასაც, სად ნახეთ ხვლიკი.
ეს ხვლიკი კლდეებსა და ქვებზე ცხოვრობს და არა ტყის მიწაზე. ცხვირიდან კუდის ძირამდე ხშირად დაახლოებით 4,9–6,3 სმ-ია. გამრავლების დროს მამალს ზურგი ხშირად ზურმუხტისფრად მწვანე აქვს, გვერდები კი მუქი. ეს შეფერილობა მისთვის დამახასიათებელია, მაგრამ მხოლოდ ფერით სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა არ შეიძლება.
ამ სახეობის ამოსაცნობად თითქმის გადამწყვეტი ნიშანი საფეთქელზე ერთი დიდი ქერცლია. ის საფეთქლის შუა ქერცლსა და ყურთან მდებარე ქერცლს შორისაა. მსგავსი დიდი ქერცლი იშვიათად კავკასიონის ხვლიკსაც (D. caucasica) შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ იქ, სადაც ამ ორი სახეობის გავრცელება ერთმანეთს ხვდება, მხოლოდ ამ ქერცლით სახეობას ვერ დაადგენთ. უკანა გასასვლელის წინ მდებარე ფირფიტები ხშირად წყვილადაა, დიდ კავკასიონზე კი უფრო ხშირად მხოლოდ ერთია. ქერცლების დასათვლელად ხვლიკს ხელში ნუ აიყვანთ.
აჭარული ხვლიკის უახლოესი ნათესავი თურქული ხვლიკია (D. clarkorum), თუმცა ეს სახეობა მისგან ცალკე, სამხრეთ-დასავლეთში ცხოვრობს, მაგალითად, ჭარნალის ხეობაში. აჭარაში აჭარული ხვლიკი არ გვხვდება. იქ, შუახევში, შესაძლოა გვხვდებოდეს adjarica, რომელიც parvula-ს ჯგუფს მიეკუთვნება. დიდ კავკასიონზე აჭარული ხვლიკი და კავკასიონის ხვლიკი (D. caucasica) მხოლოდ ვიწრო ზოლში ცხოვრობენ ერთად. ამ ორ სახეობას დნმ-ის ნაწილი მსგავსი აქვს, ფერით კი ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევთ.
ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) შეიძლება იმავე ხეობაშიც გვხვდებოდეს, მაგრამ ტყეში, მიწაზე ცხოვრობს. თავი გაბრტყელებული არ აქვს და კლდის ვერტიკალურ კედლებზე არ გვხვდება. mixta ადრე derjugini-სა და saxicola-ს ნაჯვარად მიაჩნდათ, ახლა კი ცალკე სახეობად ითვლება. სამეგრელოში კლდის ხვლიკის სხვა სახეობაც ცხოვრობს, მაგალითად D. brauneri. ამ ხვლიკებს ერთმანეთისგან მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. საირმის ხვლიკის ნახატებზე კი თავის ქერცლები და უკანა გასასვლელის წინ მდებარე ფირფიტებია ნაჩვენები.
აჭარული ხვლიკი (Darevskia mixta) ძირითადად დასავლეთ საქართველოში გვხვდება, აჭარაში კი არა. ბოლო დროს საირმეში, ჩხოროწყუსა და ბანისხევში ნახეს. 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებული სახეობაა და არა სავარაუდო. თურქული ხვლიკი (D. clarkorum) მისგან განცალკევებით, სამხრეთ-დასავლეთში ცხოვრობს, მაგალითად, ჭარნალის ხეობაში. ამიტომ ამოცნობისას ფერზე მეტად ის გაითვალისწინეთ, სად ნახეთ ხვლიკი.
ნოტიო ტყის ხეობებში ცხოვრობს, კლდეებსა და ქვებს შორის. იქ თბება და ნაპრალებში აფარებს თავს. მისთვის მნიშვნელოვანია, რამდენად ნოტიო და თბილია ის ადგილი, სადაც ცხოვრობს. მშრალ ან ზედმეტად თბილ ადგილებს თავს არიდებს, ღია, მშრალ სტეპში კი არ ცხოვრობს. დაბლობზე და დაახლოებით 250–280 მ-ზე ქვემოთ არ უპოვიათ. 2015 წლის კვლევით, საქართველოში მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში და დიდი კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რიონისა და ხობის ხეობებს შორის, გვხვდება. იმ კვლევაში დასახელებული 26 ადგილიდან ნიმუშები ზეკარის უღელტეხილიდან, ბორჯომისა და რიონის ხეობებიდან და სამეგრელოს ქედიდანაა. საირმიდან მისი გამოსახულება 2026 წელს გამოქვეყნდა. საირმისა და ჩხოროწყუს ნიმუშების დნმ-ის მონაცემები არსებობს, ბანისხევის ნიმუშის მონაცემებიც ნახსენებია. მისი გავრცელების შესახებ ცნობები საშუალოდ სანდოა. აჭარაში, კოლხეთის დაბლობზე და აღმოსავლეთის მშრალ ვაკეზე მისი არსებობა დადასტურებული არ არის. 2015 წლის კვლევამაც ვერ დაადასტურა ის აჭარასა და აბასთუმანის ხეობის დასავლეთით. ლიხის ქედზე რამდენჯერმე ეძებეს და ვერ იპოვეს, თუმცა იქ სხვა კლდის ხვლიკი (D. obscura / rudis s.l.) გვხვდება. თურქეთში, გირესუნიდან მოპოვებული ერთი ძველი ნიმუში, სავარაუდოდ, არასწორადაა ამოცნობილი. გვიანდელი ჩანაწერები, რომლებშიც აღმოჩენის ზუსტი ადგილი არ წერია, დადასტურებულად არ ითვლება. რამდენიმე საველე ჩანაწერი რაჭიდანაც არის, შაორისა და ნიკორწმინდის მიდამოებიდან, ერთი კი ქვემო ქართლიდან, კლდეკარიდან. შიდა ქართლიდან ერთი დაკვირვებაა, რომლის ამოცნობა დადასტურებული არ არის. რუკაზე ამ რეგიონებში ჩანაწერები ცოტაა, ამიტომ მის გავრცელებად არ ითვლება. სხვა რეგიონებში მისი არსებობა ჯერჯერობით დადასტურებული არ არის, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა შესაფერისი ხეობა უკვე შემოწმებულია.
დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)საველე ჩანაწერი
ჩანაწერები ცოტაა · 3
აჭარული ხვლიკის რუკა აერთიანებს საქართველოს საველე ლოკალიტეტებსა და iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: ხუთი ან მეტი ჩანაწერის მქონე რეგიონი რუკაზე მონიშნულია; ნაკლები ჩანაწერის მქონე რეგიონს „ჩანაწერები ცოტაა“ სტატუსი აქვს. iNaturalist-ის დაკვირვებები, რომელთა ამოცნობა ჯერ დადასტურებული არ არის, რუკაზე ჩანს, მაგრამ არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
დღისით აქტიური კლდის ხვლიკია. ქვაზე თბება, ნაპრალში აფარებს თავს და თავის ტერიტორიას იცავს. კვერცხებს დებს. დედის ხაზით ორი სხვა სახეობის, სომხური კლდის ხვლიკისა (D. armeniaca) და დალის ხვლიკის (D. dahli), წინაპარია. ეს ცალკე სახეობებია, რომლებიც მამრის გარეშე მრავლდებიან. მათი ნახვა უფრო სამხრეთ და აღმოსავლეთ საქართველოშია მოსალოდნელი და არა აუცილებლად დასავლეთის იმავე ხეობაში. აჭარულ ხვლიკს თუ დაიჭერთ, შეიძლება კუდი მოსძვრეს ან გიკბინოთ. ამიტომ დააკვირდით, მაგრამ ხელში ნუ აიყვანთ და ადგილზე დატოვეთ.
2009 წლის საერთაშორისო შეფასებით, აჭარული ხვლიკი „საფრთხესთან ახლოს მყოფი“ სახეობაა, თუმცა ეს შეფასება უკვე ძველია. მცირე ტერიტორიაზე ცხოვრობს და ნოტიო ტყის ხეობებს უკავშირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) შეტანილი არ არის, არც CITES-ის სიაში შედის. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში მისი არსებობა ბიოლოგიურად დადასტურებულად ითვლება. ველურ ხვლიკს ნუ დაიჭერთ.
Sergei Belousov · ცაგერი
Sergei Belousov · ცაგერი
Zdeněk Mačát · წყალტუბო, იმერეთი
Zdeněk Mačát · წყალტუბო, იმერეთი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
აჭარული ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აჭარული ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში მისი არსებობა საქართველოში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. საირმიდან მისი გამოსახულება არსებობს, საირმიდან, ჩხოროწყუდან და ბანისხევიდან კი დნმ-ის მონაცემებიც. თუმცა ძირითადად დასავლეთ საქართველოში გვხვდება, აჭარაში კი არა.
ნოტიო ტყის ხეობებში ცხოვრობს, კლდეებსა და ქვებზე. გვხვდება მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბორჯომის ხეობაში და დიდი კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რიონსა და ხობს შორის. ცნობილია საირმიდან, ჩხოროწყუდან, ბანისხევიდან და აბასთუმნიდან. აჭარაში, დაბლობზე და ლიხის ქედზე კი ნუ ეძებთ.
ფერზე უფრო სანდოა ორი ნიშანი: სად ნახეთ ხვლიკი და აქვს თუ არა საფეთქელთან ერთი დიდი ქერცლი, რომელიც ყურის ფირფიტამდე აღწევს. ეს პატარა კლდის ხვლიკია. მამალს ხშირად მწვანე ზურგი და მუქი გვერდები აქვს, მაგრამ მხოლოდ ფერით მისი გარჩევა ძნელია. ამოცნობისას შეადარეთ აჭარაში მცხოვრებ თურქულ ხვლიკს (D. clarkorum), დიდ კავკასიონზე მცხოვრებ კავკასიონის ხვლიკს (D. caucasica) და ართვინის ხვლიკს (D. derjugini), რომელიც მიწაზე ცხოვრობს.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, კუდიც შეიძლება მოსწყდეს. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ და იქ დატოვეთ, სადაც ნახეთ.
თავი და ტანი ერთად ხშირად დაახლოებით 5–6 სმ-ია. გამოქვეყნებული გაზომვებით ეს სიგრძე დაახლოებით 4,9–6,3 სმ-ია. კუდი ამ ზომაში არ შედის, ამიტომ მთელი ხვლიკი უფრო გრძელია.
არა. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) სხვა სახეობაა: ის აჭარაში, შუახევში გვხვდება და შესაძლოა parvula-ს ჯგუფს მიეკუთვნებოდეს. აჭარული ხვლიკი (Darevskia mixta) კი, სახელის მიუხედავად, აჭარაში არ გვხვდება. ამიტომ 2026 წლის ჩამონათვალში ინგლისურად მისთვის სახელი Georgian lizard-ია შემოთავაზებული. აჭარაში ნანახ კლდის ხვლიკს ამ სახეობად ნუ ჩათვლით.
არა. ადრე ჰიბრიდად, ანუ ორი სახეობის ნაჯვარად, მიიჩნევდნენ, ახლა კი ცალკე სახეობად ითვლება. სახეობების ჩამონათვალშიც ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობადაა მითითებული. მისი და კავკასიონის ხვლიკის (D. caucasica) გავრცელება ერთმანეთს მხოლოდ მცირე ტერიტორიაზე ხვდება.
დღისით აქტიურია. ნოტიო ხეობებში მისი ნახვა წლის თბილ თვეებშია მოსალოდნელი.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
Tarkhnishvili 2012 — Evolutionary history and habitats of Caucasian rock lizards
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
