ხვლიკები
საქართველოში 56 ქვეწარმავალი და 12 ამფიბიაა — ახალი ჩამონათვალი
ნაშრომი საქართველოში დაფიქსირებულ სახეობებს დადასტურებულ და კანდიდატ ტაქსონებად ყოფს — ეს ახალი აღმოჩენების სია არ არის.
სტატიის წაკითხვა
ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini) პატარა, მიწაზე მცხოვრები ტყის ხვლიკია. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში ის დასავლეთ ნაწილსა და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში გვხვდება. მხოლოდ ფერით მისი ამოცნობა სანდო არ არის. თავისა და ტანის სიგრძე, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 4–6,5 სმ-ია; კუდი კი ხშირად ტანზე თითქმის ორჯერ გრძელია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ართვინის ხვლიკი
პატარა ტყის ხვლიკია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. კლდეებზე მცხოვრებ Darevskia-ს სახეობებთან შედარებით, თავი ნაკლებად ბრტყელი აქვს. მხოლოდ ფერით მისი ამოცნობა რთულია — მნიშვნელოვანია სხეულის ნიშნებიც, ისიც, რა გარემოში ცხოვრობს და სად გვხვდება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ართვინის ხვლიკის თავი Darevskia-ს ბევრ კლდის ხვლიკთან შედარებით ნაკლებად ბრტყელია. ზურგის ქერცლები მომრგვალოა. ისინი ძირითადად გლუვია, ზოგს კი შუაში ოდნავ წამოწეული ხაზი გასდევს. ზოგი განმასხვავებელი ნიშანი, მაგალითად ბარძაყზე არსებული პატარა ხვრელები, მხოლოდ ახლოდან ჩანს. მათ დასათვლელად ხვლიკს ნუ დაიჭერთ.
ზურგი შეიძლება იყოს მურა, ზეთისხილისფერი ან მოყავისფრო. გვერდებზე ხშირად ღია ზოლები გასდევს, ზოგ ხვლიკს კი მკრთალი ღია ლაქებიც აქვს. მამრს მუცელი ხშირად მომწვანო აქვს, გვერდებზე კი შეიძლება ცისფერი ლაქები ჰქონდეს. მდედრს მუცელი უფრო ხშირად მოყვითალო ან მოთეთრო აქვს. ახალგაზრდა ხვლიკებს კუდის უკანა ნაწილი ხშირად ფირუზისფერი ან ცისფერი აქვთ. ფერი სხვადასხვანაირი შეიძლება ჰქონდეთ, ამიტომ მხოლოდ ფერით სახეობის ზუსტად ამოცნობა არ შეიძლება.
ართვინის ხვლიკს შეიძლება ჰგავდეს მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola), პონტური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica) და იმავე არეალში კლდეებზე მცხოვრები Darevskia-ს ზოგი სახეობა. ართვინის ხვლიკი ძირითადად ტყის მიწაზე მოძრაობს. კლდეებზე მცხოვრებ სახეობებს, მათ შორის Darevskia brauneri-სა და Darevskia obscura-ს, უფრო ბრტყელი თავი აქვთ. ისინი ართვინის ხვლიკთან ერთ ხეობაშიც შეიძლება შეგხვდეთ. D. brauneri-ს საფეთქლის შუა ქერცლსა და ყურთან მდებარე ქერცლს შორის რამდენიმე ქერცლი აქვს. ეს მხოლოდ ახლოდან გადაღებულ მკაფიო ფოტოზე ჩანს. ამ სახეობებს მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ.
2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ეს სახეობა „კავკასიური ტყის ხვლიკის“ სახელითაა შეტანილი. მას „ართვინის ხვლიკსაც“ უწოდებენ. ეს სახელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში მდებარე ართვინს უკავშირდება. მიიჩნევენ, რომ სახეობის აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში სწორედ იქ იპოვეს. ძველ წყაროებში სახეობა Lacerta derjugini-ს სახელითაც გვხვდება. დღეს მისი სამეცნიერო სახელია Darevskia derjugini.
ართვინის ხვლიკი დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში გვხვდება. მშრალ ვაკეებსა და ღია სტეპში მისი ნახვა ნაკლებად მოსალოდნელია.
გალერეა
ართვინის ხვლიკი ფოტოებში
ართვინის ხვლიკი ძირითადად ტყესა და ტყის პირას გვხვდება — მიწაზე, ბალახში, ჩამოცვენილ ფოთლებსა და ფესვებს შორის. მისი ნახვა შეიძლება ტყის გზის პირას, გაწმენდილ ადგილებში, მდინარეებისა და ნაკადულების ნაპირებთანაც. 2026 წლის ჩამონათვალში ნახსენებია ლაგოდეხი, სიონი, მულახი, რაჭა, ბანისხევი და კინტრიში. ეს ცალკეული ადგილებია. მათი ჩამოთვლა არ ნიშნავს, რომ ართვინის ხვლიკი მათ შორის ყველგან გვხვდება.
გავრცელება
სად არის ართვინის ხვლიკის გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
351 საველე ჩანაწერი2009–20269 დადასტურებული რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
ართვინის ხვლიკის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. ეს საჯარო კოორდინატები დაახლოებით 28 კმ-ითაა დაფარული, ამიტომ საზღვართან მდებარე წერტილი მიახლოებითია. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: ხუთი ან მეტი ჩანაწერი გავრცელებას ადასტურებს; ნაკლები ჩანაწერის მქონე რეგიონი მხოლოდ დაფიქსირებულად რჩება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ართვინის ხვლიკი ძირითადად პატარა ცხოველელებს ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, მათ შორის მწერებსა და ობობებს.
ქცევა
ართვინის ხვლიკი დღისით აქტიურია. თბილ ამინდში ტყის პირას და ღია ადგილებში მზეზე თბება. საფრთხისას სწრაფად გარბის და იმალება. ის კვერცხებს დებს.
კონსერვაცია
2009 წლის მსოფლიო შეფასებით, ართვინის ხვლიკი გადაშენების საფრთხესთან ახლოსაა. გავრცელების ტერიტორიის დიდ ნაწილში ტყე იკარგება და მისი საცხოვრებელი ადგილები ცალკეულ ნაწილებად იყოფა. ამის გამო, სავარაუდოდ, ხვლიკის რაოდენობა მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში სახეობა შეტანილი არ არის.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ართვინის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ართვინის ხვლიკი დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთ საქართველოს ტყიან სარტყელში გვხვდება.
ტყეში და ტყის პირას გვხვდება, ხშირად მიწაზე, ბალახსა და ჩამოცვენილ ფოთლებს შორის. შეიძლება შეგხვდეთ ტყის გზებთან და ნაკადულების ნაპირებთანაც.
არა. ართვინის ხვლიკს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. საფრთხის დროს, ჩვეულებრივ, გარბის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ.
ართვინის ხვლიკი ძირითადად ტყიან ადგილებში, მიწაზე გვხვდება. კლდეებზე მცხოვრებ Darevskia-ს სახეობებთან შედარებით, მას თავი ნაკლებად ბრტყელი აქვს. კლდის ხვლიკები უფრო ხშირად კლდეებზე მოძრაობენ. მხოლოდ ფერის მიხედვით მათი ერთმანეთისგან გარჩევა სანდო არ არის.
თავისა და ტანის სიგრძე, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 4–6,5 სმ-ია. კუდი ხშირად ტანზე თითქმის ორჯერ გრძელია.
ძირითადად პატარა ცხოველებს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, მათ შორის მწერებსა და ობობებს.
დღისით აქტიურია, განსაკუთრებით თბილ ამინდში. კვერცხებს დებს.
დააკვირდით შორიდან, გადაუღეთ ფოტო და დატოვეთ ადგილზე. ხვლიკის ამოსაცნობად მისი დაჭერა საჭირო არ არის. თუ ხვლიკი ვერტიკალურ კლდეზე მოძრაობს და თავი აშკარად ბრტყელი აქვს, შესაძლოა, ის ართვინის ხვლიკი კი არა, Darevskia-ს სხვა სახეობა იყოს.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards
- Kropachev et al. 2023 — Morphological, spatial, and genetic differentiation of three sympatric Darevskia species
- Tarkhnishvili et al. 2020 — Phenotypic divergence, convergence and evolution of Caucasian rock lizards
- Tarkhnishvili et al. 2016 — Mitochondrial phylogeny of the Darevskia saxicola complex
- Bischoff 2007 — Auf der Suche nach Gebirgs- und Gebirgsendemiten
- Ilgaz 2009 — Comparative morphology of Darevskia parvula subspecies in Northeastern Anatolia
- Bannikov et al. 1977 — Определитель земноводных и пресмыкающихся фауны СССР
- Ananjeva et al. 2006 — The Reptiles of Northern Eurasia, pp. 164–165
- Muskhelishvili 1970 — Пресмыкающиеся восточной Грузии
- Bischoff 1982 — Innerartliche Gliederung von Lacerta derjugini
- Bischoff 1984 — Verbreitung von Lacerta derjugini am Südkaukasus
- Orlova & Bischoff 1984 — Lacerta derjugini in the atlas of amphibians and reptiles of Europe
- Kurnaz et al. 2017 — Status of Darevskia derjugini barani in Turkey
- Altunışık & Eksilmez 2020 — Age and growth of Darevskia derjugini
- Tuniyev, Koval & Vargovitsh 2021 — Amphibians and reptiles in caves of the Greater Caucasus
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Darevskia derjugini
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
სიახლეები