
ხვლიკები
საქართველოში 56 ქვეწარმავალი და 12 ამფიბიაა — ახალი ჩამონათვალი
ნაშრომი საქართველოში დაფიქსირებულ სახეობებს დადასტურებულ და კანდიდატ ტაქსონებად ყოფს — ეს ახალი აღმოჩენების სია არ არის.
სტატიის წაკითხვაზაური ხაჩიძე · ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი საქართველოს ველში
სამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini) პატარა ტყის ხვლიკია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში დასავლეთ ნაწილსა და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში გვხვდება. თავი და ტანი ერთად, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 4–6,5 სმ-ია, კუდი კი ხშირად ტანზე თითქმის ორჯერ გრძელია. მხოლოდ ფერით მას სანდოდ ვერ ამოიცნობთ.
ამოცნობა
პატარა ტყის ხვლიკია და მიწაზე ცხოვრობს. კლდეებზე მცხოვრებ Darevskia-ს სახეობებთან შედარებით, თავი ნაკლებად ბრტყელი აქვს. მხოლოდ ფერით მისი ამოცნობა რთულია. ამიტომ სხეულის ნიშნებსაც დააკვირდით და იმასაც, სად და რა გარემოში ნახეთ.

ართვინის ხვლიკს თავი ნაკლებად ბრტყელი აქვს, ვიდრე Darevskia-ს ბევრ კლდის ხვლიკს. ზურგის ქერცლები მომრგვალო და ძირითადად გლუვია, თუმცა ზოგ მათგანს შუაში ოდნავ წამოწეული ხაზი გასდევს. ზოგი განმასხვავებელი ნიშანი, მაგალითად ბარძაყზე პატარა ხვრელები, მხოლოდ ახლოდან ჩანს. ხვრელების დასათვლელად ხვლიკს ნუ დაიჭერთ.
ზურგის ფერი ხვლიკიდან ხვლიკამდე განსხვავდება: მურა, ზეთისხილისფერი ან მოყავისფრო. გვერდებზე ხშირად ღია ზოლები გასდევს, ზოგ ხვლიკს კი მკრთალი ღია ლაქებიც აქვს. ახალგაზრდა ხვლიკებს კუდის უკანა ნაწილი ხშირად ფირუზისფერი ან ცისფერი აქვთ. მამრს მუცელი ხშირად მომწვანო აქვს, გვერდებზე კი შეიძლება ცისფერი ლაქები ჰქონდეს. მდედრს მუცელი უფრო ხშირად მოყვითალო ან მოთეთრო აქვს. ფერი ასე მრავალნაირი შეიძლება იყოს, ამიტომ მხოლოდ ფერით სახეობას ზუსტად ვერ ამოიცნობთ.
ართვინის ხვლიკს შეიძლება ჰგავდეს მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola), პონტური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica) და Darevskia-ს ზოგი სახეობა, რომელიც იმავე მხარეში კლდეებზე ცხოვრობს. კლდეებზე მცხოვრებ სახეობებს, მათ შორის ბრაუნერის კლდის ხვლიკს (Darevskia brauneri) და მესხურ კლდის ხვლიკს (Darevskia obscura), თავი უფრო ბრტყელი აქვთ. ართვინის ხვლიკი კი ძირითადად ტყეში, მიწაზე მოძრაობს, თუმცა კლდის ხვლიკები მასთან ერთ ხეობაშიც შეიძლება შეგხვდეთ. ბრაუნერის კლდის ხვლიკს საფეთქლის შუა ქერცლსა და ყურთან მდებარე ქერცლს შორის რამდენიმე ქერცლი აქვს. ეს ნიშანი მხოლოდ ახლოდან გადაღებულ მკაფიო ფოტოზე ჩანს. მხოლოდ ფერით კი ამ სახეობებს ვერ გაარჩევთ.
სახელი „ართვინის ხვლიკი“ ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში მდებარე ართვინს უკავშირდება. მიიჩნევენ, რომ ხვლიკი, რომლის მიხედვითაც სახეობა აღწერეს, სწორედ იქ იპოვეს. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში კი ეს სახეობა „კავკასიური ტყის ხვლიკის“ სახელითაა შეტანილი. ძველ წყაროებში Lacerta derjugini-ს სახელითაც გვხვდება, დღეს კი მისი სამეცნიერო სახელია Darevskia derjugini.
ართვინის ხვლიკი დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში გვხვდება. მშრალ ვაკეებსა და ღია სტეპში კი ნაკლებად გვხვდება.
ართვინის ხვლიკი ძირითადად ტყესა და ტყის პირას ცხოვრობს. იქ მიწაზე ბინადრობს, ბალახში, ჩამოცვენილ ფოთლებსა და ფესვებს შორის. მისი ნახვა შეიძლება ტყის გზის პირას, გაწმენდილ ადგილებსა და მდინარეებისა და ნაკადულების ნაპირებთანაც. 2026 წლისთვის მის ცნობილ ადგილებს შორისაა ლაგოდეხი, სიონი, მულახი, რაჭა, ბანისხევი და კინტრიში. ეს ცალკეული ადგილებია. მათი ჩამოთვლა არ ნიშნავს, რომ ხვლიკი მათ შორის ყველგან ცხოვრობს.
ართვინის ხვლიკის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: ხუთი ან მეტი ჩანაწერის მქონე რეგიონი რუკაზე მონიშნულია; ნაკლები ჩანაწერის მქონე რეგიონს „ჩანაწერები ცოტაა“ სტატუსი აქვს. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ართვინის ხვლიკი ძირითადად პატარა ცხოველებს ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, მათ შორის მწერებსა და ობობებს.
ართვინის ხვლიკი დღისით აქტიურია და კვერცხებს დებს. თბილ ამინდში ტყის პირას და ღია ადგილებში მზეზე თბება. საფრთხის დროს სწრაფად გარბის და იმალება.
2009 წლის მსოფლიო შეფასებით, ართვინის ხვლიკი გადაშენების საფრთხესთან ახლოსაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. იმ ტერიტორიის დიდ ნაწილში, სადაც ეს ხვლიკი ცხოვრობს, ტყე იკარგება, მისი საცხოვრებელი ადგილები კი ცალკეულ ნაწილებად იყოფა. ამის გამო მისი რაოდენობა, სავარაუდოდ, მცირდება.
ზაური ხაჩიძე · Herbert Herbinia · David Broek · bertogcliment · არვიდას მერკელისი · Kirill Kotov · greenstep_ias · butterfly_fly · Kseniia Marianna Prondzynska
დაკავშირებული გიდები
ქვიზი
ართვინის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
მოკლე პასუხები ართვინის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთ საქართველოს ტყიან სარტყელში. ართვინის ხვლიკი ქვეყნის ორივე მხარეში გვხვდება, მაგრამ აღმოსავლეთში მისი ადგილი ტყიანი სარტყელია. ამიტომ აღმოსავლეთ საქართველოში ამ ხვლიკს ტყიან სარტყელში უნდა ეძებოთ.
ტყეში და ტყის პირას ცხოვრობს. ხშირად მიწაზეა, ბალახსა და ჩამოცვენილ ფოთლებს შორის. შეიძლება ტყის გზებთან და ნაკადულების ნაპირებთანაც ნახოთ.
არა. ართვინის ხვლიკს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში არ არის. საფრთხის დროს, ჩვეულებრივ, გარბის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ.
კლდეებზე მცხოვრებ Darevskia-ს სახეობებთან შედარებით, ართვინის ხვლიკს თავი ნაკლებად ბრტყელი აქვს. ძირითადად ტყიან ადგილებში, მიწაზე გვხვდება, კლდის ხვლიკები კი უფრო ხშირად კლდეებზე მოძრაობენ. მხოლოდ ფერით მათ ერთმანეთისგან სანდოდ ვერ გაარჩევთ, ამიტომ თავის ფორმასა და იმ ადგილსაც დააკვირდით, სადაც ხვლიკი ნახეთ.
თავი და ტანი ერთად, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 4–6,5 სმ-ია. ეს პატარა ხვლიკია, მაგრამ კუდი გრძელი აქვს: ხშირად ტანზე თითქმის ორჯერ გრძელი. ამიტომ კუდიანად გაცილებით გრძელია, ვიდრე ეს ციფრი გვიჩვენებს.
ძირითადად პატარა ცხოველებს ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. მის საკვებში მწერები და ობობებიც შედის.
დღისით აქტიური ხვლიკია და კვერცხებს დებს. განსაკუთრებით აქტიურია თბილ ამინდში, ამიტომ მისი შემჩნევის მეტი შანსი თბილ დღეს გაქვთ.
დააკვირდით შორიდან, გადაუღეთ ფოტო და ადგილზე დატოვეთ. ხვლიკის ამოსაცნობად მისი დაჭერა საჭირო არ არის. თუ ხვლიკი ვერტიკალურ კლდეზე მოძრაობს და თავი აშკარად ბრტყელი აქვს, შეიძლება ართვინის ხვლიკი კი არა, Darevskia-ს სხვა სახეობა იყოს.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.