ართვინის ხვლიკი

Darevskia derjugini

დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ტყის პირი / მიწა

ტანი

დაახლ. 4–6.5 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

NT (IUCN)

ზღვის დონიდან

სახეობა ~0–1,800 მ

ოჯახი

Lacertidae

მიმოხილვა

ართვინის ხვლიკი საქართველოში

ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini) უშხამო, მიწაზე მცხოვრები ტყის ხვლიკია დასავლეთ საქართველოსა და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). ადამიანისთვის უვნებელია: შხამი არ აქვს. ტანი ჩვეულებრივ დაახლოებით 4–6.5 სმ-ია; კუდი ხშირად თითქმის ორჯერ გრძელია. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს — სხვა Darevskia-სთან ერთ ადგილასაც რჩება განსხვავებული. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია ლაგოდეხი, სიონი, მულახი, რაჭა, ბანისხევი და კინტრიში. IUCN-ის 2009 წლის შეფასებით სახეობა ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened). მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ: მშრალ ვაკეზე და ღია სტეპში არ არის მოსალოდნელი.

ბოლო განახლება 15 სექტემბერი 2026

გალერეა

ართვინის ხვლიკი ფოტოებში

ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini) — დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელი

გავრცელება

სად გვხვდება ართვინის ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ართვინის ხვლიკი

პატარა, მიწაზე მცხოვრები ტყის ხვლიკია შეუბრტყელებელი თავით. Darevskia-ს შორის ფერი საკმარისი არ არის — უყურეთ ჰაბიტატს, თავის ფორმას და გავრცელებას.

თავი კლდის Darevskia-სთან შედარებით შეუბრტყელებელია. ზურგის ქერცლი მომრგვალოა, გლუვი ან უკან სუსტად კილური. ბარძაყის ფორები ცოტაა (ხშირად დაახლოებით 6–12) და მუხლამდე არ აღწევს. ქერცლის დასათვლად ხვლიკი არ აიყვანოთ.
ზურგი მურა, ზეთისხილისფერი ან მოყავისფროა; ხშირად ღია გვერდითი ზოლებია. ზოგჯერ გვერდზე ბუნდოვანი ღია წრეებია. მამალს მუცელი ხშირად მომწვანოა, გარე მუცლის ფირფიტებზე ცისფერი ლაქებით; მდედარს მუცელი მოყვითალო ან მოთეთრო. ახალგაზრდას კუდის უკანა ნახევარი ზემოდან ხშირად ფირუზისფერ–ცისფერია. ფერი სახეობებს არ ჰყოფს — ერთ პოპულაციაშიც იცვლება.
მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola) და პონტური მდელოს ხვლიკი (D. pontica) ასევე მიწაზე ცხოვრობენ, მაგრამ სხვა ხაზებია: praticola აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოშია, pontica — ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ მხარეში. კლდის Darevskia (მაგალითად D. mixta, D. brauneri, D. adjarica) იმავე ხეობაში შეიძლება იყოს, მაგრამ კლდეზეა, თავი უფრო ბრტყელი. მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) უფრო დიდია და სხვა ნახატი აქვს. კოლხური ბოხმეჭა (Anguis colchica) უფეხოა.
2026 წლის ჩამონათვალის ქართული სახელია კავკასიური ტყის ხვლიკი; ამ ატლასში რჩება ართვინის ხვლიკი — ტიპის ადგილი ართვინია (ჩრდილო-აღმოსავლეთი თურქეთი). აღწერა 1898 წელს (Nikolsky), თავდაპირველად Lacerta derjugini. გვარი Darevskia 1997 წლიდან. ადრე D. mixta derjugini-ისა და კლდის ხვლიკის ჰიბრიდად მიიჩნეოდა; ახლა ცალკე სახეობაა.
2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია ლაგოდეხი, სიონი, მულახი, რაჭა, ბანისხევი და კინტრიში. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ: მშრალ ვაკეზე და ღია სტეპში არ არის მოსალოდნელი. კლდის Darevskia იმავე ხეობაში შეიძლება იყოს, მაგრამ კლდეზეა, თავი უფრო ბრტყელი.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Darevskia praticola

მდელოს ხვლიკი

აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო — სიონი, თუშურები

Darevskia pontica

კოლხური მდელოს ხვლიკი

აფხაზეთი — გაგრა (ტიპის ადგილი); ჩრდილო-დასავლეთი პონტური პოპულაციები

Darevskia mixta

კოლხური კლდის ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო (აჭარის გარეშე) — საირმე, ჩხოროწყუ, ბანისხევი

Darevskia adjarica

აჭარული კლდის ხვლიკი

აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი

Darevskia clarkorum

თურქული ხვლიკი

აჭარა — ჭარნალის ხეობა (ხელვაჩაური)

Darevskia daghestanica

დაღესტნური ხვლიკი

თუშეთი; ახმეტა (თბათანა)

Lacerta agilis

მარდი ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო; აღმოსავლეთში 600–800 მ-ზე ზემოთ

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

ართვინის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

რეალურად შეხვდებით ფოთლოვან ან წიწვოვან ტყეში, პირას, ჭრილზე, გზის პირას, ნაკადულის ან მდინარის ნაპირზე და ტყის გაწმენდილ ადგილზე — მიწაზე, ბალახსა და ფესვებს შორის, არა კლდის ვერტიკალზე. კლასიკური განმსაზღვრელები ტყიდან მდელოზე 100–150 მ-მდე გასვლასაც აღნიშნავენ. 2026 წლის ჩამონათვალი გავრცელებას ასე აჯამებს: მთელი დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელი. დასახელებული COI შტრიხკოდებია ლაგოდეხი, სიონი, მულახი (მესტიის მუნიციპალიტეტი), რაჭა, ბანისხევი და კინტრიში; თავის ქერცლის ფიგურა მულახიდანაა. ეს ატლასის რუკა რეგიონულ ჩანაწერებს ასახავს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ყველა მონიშნულ რეგიონში თანაბრად გავრცელებულია. ლიტერატურაში აჭარაში ზღვის დონიდანაცაა მითითებული, ლაგოდეხი–ზაქათალას მხარეში დაახლოებით 700 მ-დან, თრიალეთზე დაახლოებით 1,800 მ-მდე. IUCN-ის 600–1,700 მ ამ დაბალ სანაპირო ჩანაწერებს სრულად არ ფარავს. დიდი კავკასიონის ზოგ მღვიმეში თავშესაფრად არის აღნიშნული; ეს არ ნიშნავს, რომ მღვიმის სახეობაა.

კვება

საქართველოში ცალკე კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. კლასიკურ განმსაზღვრელებში იკვებება წვრილი უხერხემლოებით — მწერებით, ობობებით და მსგავსი ნადავლით. შხამი არ აქვს; ნადირს პირში იჭერს.

ქცევა

დღის აქტიურია: მზეზე თბება და ტყის პირას სწრაფად მოძრაობს. საქართველოში საათობრივი კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული; მოსალოდნელია თბილი სეზონი ტყეში. კვერცხისმდებია. IUCN-ის ანგარიშში კლაჩი ხშირად 4–8 კვერცხია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში (ართვინის მხარე) სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს დაახლოებით 2–3 წელს; იქ მდედრები საშუალოდ უფრო დიდები იყვნენ, სიცოცხლე დაახლოებით 6–7 წელი. ეს ციფრები თურქულ პოპულაციებს ეხება და ქართულ საშუალოდ არ უნდა გადაიტანოთ. საფრთხისას უპირატესად გარბის; კუდი შეიძლება მოიშოროს — ეს თავდაცვაა, არა შხამი.

კონსერვაცია

IUCN Red List-ის 2009 წლის შეფასებით ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened) — ძირითადად ტყის ჰაბიტატის დაკარგვისა და ფრაგმენტაციის გამო. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე ამ ატლასში საშუალოდაა შეფასებული. ქართული პოპულაციებისთვის ჩამონათვალი ასახელებს ქვესახეობებს abchasica, barani, orlowae და ნომინალურ derjugini-ს. თურქეთში barani ნომინალურთან გაიგივებულია; საქართველოში ეს გადაწყვეტა ავტომატურად არ არის მიღებული. ადგილობრივ საფრთხეა ტყის ჭრა, გზები და ტყის პირის გარდაქმნა. არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ართვინის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. გვხვდება დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელში. მთელ ქვეყანაში არ არის.

ტყის პირას, ჭრილზე, გზის პირას და ნაკადულთან — დასავლეთში და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია ლაგოდეხი, სიონი, მულახი, რაჭა, ბანისხევი და კინტრიში. მშრალ ვაკესა და ღია სტეპში ნუ ეძებთ.

არა. შხამი არ აქვს და სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. საფრთხისას გარბის. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს — არ აიყვანოთ.

ეს სახეობა მიწაზეა, ტყეში, შეუბრტყელებელი თავით. კლდის Darevskia კლდეზეა და თავი უფრო ბრტყელია. მდელოს ხვლიკები (praticola / pontica) ასევე მიწისაა, მაგრამ სხვა ხაზები და სხვა რეგიონებია. ფერით ვერ გაირჩევა.

ტანი ჩვეულებრივ დაახლოებით 4–6.5 სმ-ია; კუდი ხშირად თითქმის ორჯერ გრძელია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი მაქსიმუმი ამ გვერდზე არ არის.

ქართულად კვება ცალკე არ არის შესწავლილი. კლასიკურ წყაროებში წვრილი უხერხემლოებია — მწერები და ობობები.

დღის აქტიურია თბილ სეზონზე. საქართველოში ზუსტი კალენდარი ცალკე არ არის. კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ხშირად 4–8 კვერცხია მითითებული.

დააკვირდით მანძილიდან, გადაიღეთ ფოტო და დატოვეთ. არ აიყვანოთ. თუ ხვლიკი კლდის ვერტიკალზეა ბრტყელი თავით — ეს სხვა Darevskiaა, არა აუცილებლად ეს სახეობა.

წყაროები

Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards
Bannikov et al. 1977 — Определитель земноводных и пресмыкающихся фауны СССР
Muskhelishvili 1970 — Пресмыкающиеся восточной Грузии
Bischoff 1982 — Innerartliche Gliederung von Lacerta derjugini
Bischoff 1984 — Verbreitung von Lacerta derjugini am Südkaukasus
Orlova & Bischoff 1984 — Lacerta derjugini in the atlas of amphibians and reptiles of Europe
Kurnaz et al. 2017 — Status of Darevskia derjugini barani in Turkey
Altunışık & Eksilmez 2020 — Age and growth of Darevskia derjugini
Tuniyev, Koval & Vargovitsh 2021 — Amphibians and reptiles in caves of the Greater Caucasus
Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Darevskia derjugini
საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
The Reptile Database

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები