კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) შხამიანი გველია. საქართველოში ის ძირითადად დასავლეთის ნოტიო კოლხურ ტყეებსა და შავი ზღვის სანაპიროსთან ახლოს გვხვდება. ზრდასრული გველის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 45–60 სმ-ია. სხეული შედარებით მსხვილი აქვს, თვალის გუგა ვერტიკალურადაა წაგრძელებული, ფერი კი ხშირად მკვეთრი წითელ-ნარინჯისფერია. ეს სახეობა აფხაზეთში, სოხუმის მახლობლად მდებარე წებელდიდან აღებული გველის მიხედვით აღწერეს. 2026 წლის მონაცემებით, კავკასიური გველგესლა დადასტურებულ სახეობად მიიჩნევა. დინიკის გველგესლა და ამავე ჯგუფის ზოგი სხვა ფორმა კი შესაძლო ცალკე სახეობებად განიხილება, რადგან ჯერ ბოლომდე გარკვეული არ არის, სად მთავრდება ერთი სახეობა და იწყება მეორე. 2008 წლის გლობალური შეფასებით, კავკასიურ გველგესლას გადაშენების საფრთხე ემუქრება. იგივე შეფასება აქვს საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც.
ამოცნობა
კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) შედარებით პატარა, მსხვილტანი გველია. თვალის გუგები ვერტიკალურად აქვს წაგრძელებული, ქერცლებს კი შუაში წამოწეული ზოლი გასდევს. სხეულის ძირითადი ფერი ხშირად მკვეთრი წითელ-ნარინჯისფერია, თუმცა შეფერილობა შეიძლება იცვლებოდეს. მის ამოცნობაში ისიც გვეხმარება, რომ საქართველოში ძირითადად დასავლეთით, კოლხეთის ნოტიო დაბლობებში გვხვდება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხეული შედარებით მოკლე და მსხვილია. სამკუთხა თავი კისრისგან მკაფიოდ გამოიყოფა; ცხვირზე რქის მსგავსი გამონაზარდი არ აქვს. ზრდასრული კავკასიური გველგესლა ჩვეულებრივ დაახლოებით 45–60 სმ სიგრძისაა, თუმცა იშვიათად 65–70 სმ-მდეც იზრდება. დედალი, როგორც წესი, მამალზე დიდია. გაზომილი გველების ერთ ჯგუფში ყველაზე დიდი დედალი 60 სმ სიგრძის იყო, ყველაზე დიდი მამალი კი — 47,5 სმ.
გუგა ვერტიკალურ ნაპრალს ჰგავს. ზურგის თითოეულ ქერცლს შუაში მკვეთრი, ამობურცული ხაზი გასდევს. სხეულის ძირითადი ფერი ხშირად აგურისფერი, ნარინჯისფერი ან მოყვითალო-ყავისფერია. ზურგზე მუქი ზიგზაგისებური ზოლი გასდევს. შავი შეფერილობისაც ხშირად გვხვდება, თუმცა მათაც პირის გარშემო, ჩვეულებრივ, წითელი ან ყვითელი ელფერი აქვთ.
დასავლეთში ჩვეულებრივი ანკარაც (Natrix natrix) შეიძლება თითქმის შავი იყოს და შორიდან შავ კავკასიურ გველგესლას ჰგავდეს. ანკარას გუგა მრგვალი აქვს. ღია „საყელო“ ხშირად უჩანს, მაგრამ თითქმის შავ ანკარას შეიძლება არ ეტყობოდეს. ანკარა შხამიანი არ არის. მოყავისფრო სპილენძას (Coronella austriaca) ზურგზე მუქი ლაქები აქვს. თუ სპილენძას კარგად ვერ ხედავთ, ეს ლაქები კავკასიური გველგესლას ზურგის მუქ ნახატში შეიძლება აგერიოთ. სპილენძას გუგა მრგვალი აქვს, ზურგის ქერცლი კი გლუვია და შუაში ამობურცული ზოლი არ აქვს.
დინიკის გველგესლა ძირითადად დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში, დაახლოებით 1500–2800 მ სიმაღლეზე გვხვდება. ის ხშირად უფრო ნაცრისფერი ან მოყავისფროა და კავკასიურ გველგესლასთან შედარებით უფრო ვიწრო თავი აქვს. ცხვირრქოსან გველგესლას ცხვირზე რქის მსგავსი, კარგად შესამჩნევი გამონაზარდი აქვს. საქართველოში ის მცირე კავკასიონის მშრალ მთიან ადგილებში გვხვდება.
კავკასიური გველგესლა შხამიანია. ადამიანისთვის საშუალოდ საშიშია. თუ გიკბინათ, სამედიცინო დახმარება გჭირდებათ. გველს არ მიუახლოვდეთ, არ შეეხოთ და არ სცადოთ მისი ხელში აყვანა.
კავკასიური გველგესლა ძირითადად დასავლეთ საქართველოში, კოლხეთის ნოტიო ადგილებში გვხვდება. ბინადრობს ტყის პირას, ხევებში, წიფლისა და წაბლის კორომებში, მდინარის ნაპირებთან მდებარე ბრტყელ, შემაღლებულ ადგილებსა და გაწმენდილ მდელოებზე. აღმოსავლეთის მშრალ ვაკეებზე და დიდი კავკასიონის ტყის ზემოთ მდებარე მთის ზოლში ჩვეულებრივ არ ბინადრობს. ბორჯომის ხეობასა და ბანისხევში მცხოვრებ გველგესლებს ადრე კავკასიურ გველგესლას მიაკუთვნებდნენ. ჯერ ბოლომდე გარკვეული არ არის, Vipera kaznakovi-ს ჯგუფის რომელ ფორმას ეკუთვნიან ეს გველგესლები. 2026 წლის ჩამონათვალში ცენტრალური საქართველოს ტყეებში მცხოვრები გველგესლები Vipera dinniki tuniyevi-ს მიაკუთვნეს. კავკასიური გველგესლა ძირითადად ზღვის დონიდან დაახლოებით 1000 მ-მდე გვხვდება. ხშირი წიწვოვანი ტყის სიღრმეში იშვიათად შედის.
გავრცელება
132 საველე ჩანაწერი2008–20266 რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
| რეგიონი | საველე ჩანაწერი | |
|---|---|---|
| გავრცელება დადასტურებულია | ||
| ჩანაწერების მქონე რეგიონი | 52 | |
| ჩანაწერების მქონე რეგიონი | 18 | |
| მხოლოდ დაფიქსირებულია | ||
| 4 | ||
| 2 | ||
| 2 | ||
| 1 | ||
კავკასიური გველგესლის რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებს, ხელით შერჩეულ ლოკალიტეტებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს დადასტურებულ გავრცელებასა და მხოლოდ დაფიქსირებულ რეგიონებს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
ზრდასრული კავკასიური გველგესლა მღრღნელებს, ხვლიკებსა და პატარა ფრინველებს იჭერს. ახალგაზრდები მწერებსაც, მათ შორის კალიებს, ჭამენ.
კავკასიური გველგესლა მალულად ცხოვრობს. დღისითაც ჩნდება, განსაკუთრებით გრილ ამინდში. სიცხეში უფრო ხშირად ჩრდილს აფარებს თავს. ნაშიერებს ცოცხლად შობს. ერთ ჯერზე დაახლოებით 5–10 ნაშიერი შეიძლება გააჩინოს. თუ კავკასიურ გველგესლას შეხვდებით, დაიცავით მანძილი და არ სცადოთ მისი აყვანა. ის ადამიანს არ ეძებს და თავს ძირითადად მაშინ იცავს, როცა საფრთხეს გრძნობს.
2008 წლის გლობალური შეფასებით, კავკასიურ გველგესლას გადაშენების საფრთხე ემუქრება. იმავე შეფასებით, ადგილები, სადაც ის ბინადრობს, ჯამში 500 კმ²-ზე ნაკლებ ფართობს იკავებს. გველგესლა ერთმანეთისგან მკვეთრად განცალკევებულ ადგილებში გვხვდება და მისი რიცხოვნობა იკლებს. ეს შეფასება გაკეთდა მანამდე, სანამ დაზუსტდებოდა, რომელი სახეობები შედის ამ ჯგუფში. საქართველოს 2014 წლის შეფასებითაც კავკასიურ გველგესლას გადაშენების საფრთხე ემუქრება. მთავარი საფრთხეებია ტურიზმის, ქალაქებისა და სოფლის მეურნეობის გაფართოების გამო იმ ადგილების დაკარგვა, სადაც ბინადრობს, ასევე მისი უკანონოდ დაჭერა და ადამიანების მიერ მოკვლა.
კითხვები
მოკლე პასუხები კავკასიური გველგესლასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, კავკასიური გველგესლა შხამიანია. ადამიანისთვის რისკი საშუალოა, თუმცა ნაკბენის შემთხვევაში სამედიცინო დახმარება საჭიროა. გველი ადამიანს არ დასდევს და, როგორც წესი, თავს მაშინ იცავს, როცა საფრთხეს გრძნობს. დაიცავით მანძილი და ნუ ეცდებით მის ხელში აყვანას ან დაჭერას.
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. დაზარალებული დაამშვიდეთ, დააწვინეთ და ეცადეთ, რაც შეიძლება ნაკლებად იმოძრაოს. ნაკბენი ადგილი არ გაჭრათ, შხამის ამოწოვა არ სცადოთ და მჭიდრო ლახტი არ დაადოთ. დაზარალებული საავადმყოფოში უნდა გადაიყვანოთ, სადაც მკურნალობას ჩაუტარებენ. მეტი ინფორმაცია იხილეთ გველის ნაკბენის გზამკვლევში.
კავკასიური გველგესლა პატარა, მსხვილტანიანი გველია. თვალის გუგა ვერტიკალურად წაგრძელებული აქვს, მის ქერცლებს კი შუაში ამობურცული ხაზი გასდევს. სხეულის ძირითადი ფერი ხშირად წითელ-ნარინჯისფერია. ზურგზე, ჩვეულებრივ, მუქი ზიგზაგისებრი ზოლი აქვს. ცხვირზე რქის მსგავსი გამონაზარდი არ აქვს. ჩვეულებრივი ანკარა უფრო წვრილია. მას მრგვალი გუგა და ხშირად ყვითელი „საყელო“ აქვს. ის შხამიანი არ არის.
კავკასიური გველგესლას არსებობა საქართველოში დადასტურებულია. სახეობა პირველად აფხაზეთიდან აღებული გველის მიხედვით აღწერეს. ძირითადად დასავლეთ საქართველოს ნოტიო კოლხურ ადგილებში გვხვდება. მთელ ქვეყანაში გავრცელებული არ არის. აღმოსავლეთის მშრალი ვაკეები მისი ჩვეული საცხოვრებელი ადგილი არ არის.
კავკასიური გველგესლა საქართველოში ძირითადად კოლხეთის ნოტიო ადგილებში გვხვდება: ტყის პირას, ხევებსა და სხვა ნოტიო ტყიან ადგილებში. უმეტესად ზღვის დონიდან დაახლოებით 1000 მეტრამდე სიმაღლეზე ბინადრობს. ბორჯომის ხეობასა და შიდა ქართლში დაფიქსირებული ამ ჯგუფის გველგესლები ზუსტად რომელი სახეობის არიან, ბოლომდე გარკვეული არ არის.
ზრდასრული კავკასიური გველგესლას სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 45–60 სმ-ია. იშვიათად 65–70 სმ-საც აღწევს. დედალი, როგორც წესი, მამალზე დიდია. გიურზასთან შედარებით ეს გველი გაცილებით პატარა და მოკლეა.
კავკასიური გველგესლა ძირითადად კოლხეთის დაბალ, ნოტიო ტყეებში გვხვდება, ხშირად ზღვის დონიდან დაახლოებით 1000 მ-მდე. მას შედარებით ფართო თავი აქვს და ხშირად წითელ-ნარინჯისფერია. დინიკის გველგესლა კი დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1500–2800 მ-ზე გვხვდება. ის ხშირად უფრო ნაცრისფერი ან მოყავისფროა.
2008 წლის გლობალური შეფასებით, კავკასიურ გველგესლას გადაშენების საფრთხე ემუქრება: მისი გავრცელების ტერიტორია მცირეა და ბევრ განცალკევებულ ნაწილადაა დაყოფილი, გველგესლების რაოდენობა კი მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც ეს სახეობა გადაშენების საფრთხის მქონედაა შეფასებული.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
სიახლეები
