შინაარსზე გადასვლა
ReptilesReptiles
ხმელთაშუაზღვეთის კუ (Testudo graeca) მშრალ ბალახოვან ჰაბიტატში საქართველოში

კუები საქართველოში

საქართველოში ოთხი სახეობის კუ გვხვდება: ერთი ხმელეთის, ორი მშობლიური მტკნარი წყლის და ერთი შემოყვანილი — ამოცნობა, შედარება და სრული პროფილები.

კუ ატლასში
4
ოჯახი
3
ხმელეთი · წყალი · შემოყვანილი
1 · 2 · 1

სახეობები

4 კუ ატლასში

ბარათზე ნახავთ ტიპს, სტატუსს და სამეცნიერო სახელს. ფოტოები, ნიშნები და წყაროები სახეობის პროფილშია.

დაკავშირებული გიდები

გააგრძელეთ თემატური გვერდებით

ამოცნობა, გავრცელება, უსაფრთხოება და სახეობების ინდექსები — ერთი თემის გიდები ერთ ადგილას.

გზამკვლევი

საქართველოს კუები ერთ გიდში

საქართველოში ოთხი სახეობის კუ გვხვდება: ერთი ხმელეთის, ორი მშობლიური მტკნარი წყლის და ერთი შემოყვანილი. მათ ჰაბიტატით, გავრცელებითა და ამოცნობის ნიშნებით გაარჩევთ.

აქედან გადადით სახეობების ინდექსზე, ხმელეთის ან წყლის კუების გიდზე, ამოცნობის გიდზე ან სახეობის პროფილზე. ნიშნების სრული შედარება ამოცნობის გიდშია.

მშობლიური სახეობები — 3
ხმელთაშუაზღვეთის კუ და ორი მტკნარი წყლის კუ — ჭაობის და კასპიური. რეგიონულ ჩანაწერებს პროფილებსა და რეგიონების ატლასში ნახავთ.
შემოყვანილი — 1
წითელყურა კუ (Trachemys scripta) შემოყვანილი სახეობაა და საქართველოს მშობლიურ ფაუნას არ ეკუთვნის.

რა არის კუ?

კუ არის ქვეწარმავალი Testudines რიგიდან, რომლის ყველაზე გამორჩეული ნიშანი სხეულთან შერწყმული ბაკანია. ყოველდღიურ ენაში „კუ“ შეიძლება ნიშნავდეს ხმელეთის კუს, მტკნარი წყლის კუს ან ზღვის კუს, მაგრამ ყველა მათგანს აერთიანებს ერთი ძირითადი აგებულება — ბაკანი, რქოვანი ნისკარტი და კვერცხებით გამრავლება.

კუები ხვლიკები ან ამფიბიები არ არიან. ისინი ქვეწარმავლების ცალკე ხაზია: ზოგი სახეობა მთლიანად ხმელეთზე ცხოვრობს, ზოგი ტბორებსა და მდინარეებს უკავშირდება, ზღვის კუები კი ოკეანურ გარემოსაა შეგუებული. საქართველოში ხმელეთის და მტკნარი წყლის კუები ცხოვრობენ; ზღვის კუები საქართველოს ჩვეულებრივ ადგილობრივ სახეობებს შორის არ არიან.

კუს ბაკანი და სხეულის აგებულება

კუს ბაკანი მისი სხეულის ნაწილია. ის გარედან ჩანს როგორც მაგარი დამცავი ფარი, მაგრამ შიგნით ხერხემალსა და ნეკნებთან არის დაკავშირებული. ამიტომ კუ ბაკანს ვერ ტოვებს. კითხვაზე „შეუძლია კუს ბაკნიდან გამოსვლა?“ მოკლე პასუხია: არა — ეს მისი სხეულია და არა სახლი.

ბაკნის ზედა ნაწილს კარაპაქსი ეწოდება. ეს ის ფარია, რომელსაც ზემოდან ვხედავთ. ქვედა ნაწილს პლასტრონი ჰქვია — მუცლის მხარეს მდებარე ფარი. ორივე ერთად იცავს სხეულს და სახეობებს შორის ფორმით, სიმაღლითა და ნახატით განსხვავდება.

კუებს კბილები არ აქვთ; საკვებს ძლიერი ყბებითა და რქოვანი ნისკარტით ჭრიან ან გლეჯენ. ხმელეთის კუებს, როგორც წესი, უფრო ძლიერი, სვეტისებრი ფეხები აქვთ მიწაზე სიარულისთვის. მტკნარი წყლის კუებს ხშირად საცურაო აპკიანი თათები აქვთ, ზღვის კუების კიდურები კი ფარფლებს ჰგავს. ეს განსხვავებები ცხოვრებასთან არის დაკავშირებული, თუმცა ერთი ნიშანი მარტო ყოველთვის საკმარისი არ არის სახეობის დასადგენად.

ხმელეთის, წყლის და ზღვის კუები — რა განსხვავებაა?

კუების ჯგუფები ერთმანეთისგან ძირითადად საცხოვრებელი გარემოთი და მოძრაობის ფორმით განსხვავდება. ეს ნიშნები კარგი საწყისი მინიშნებაა, მაგრამ აბსოლუტური წესი არ არის: სახეობებს შორის ფორმა, ფერი და ქცევა შეიძლება შეიცვალოს.

ტიპისაცხოვრებელი გარემობაკნის ზოგადი ფორმაფეხები / ფარფლებიმოძრაობასთან დაკავშირებული ადაპტაციები
ხმელეთის კუებიხმელეთი: სტეპი, ბუჩქნარი, მშრალი ღია ადგილები და სხვა სახმელეთო ჰაბიტატები.ხშირად უფრო მაღალი და გუმბათისებრი, თუმცა ფორმა სახეობაზეა დამოკიდებული.ძლიერი ფეხები და ბრჭყალები; საცურაო აპკები ჩვეულებრივ არ არის მთავარი ნიშანი.ხმელეთზე სიარული, თხრა და მცენარეულ გარემოში გადაადგილება.
მტკნარი წყლის კუებიტბორები, ტბები, ჭაობები, ძველი კალაპოტები და ნელი წყალსატევები.ხშირად უფრო დაბალი და ბრტყელი, რაც წყალში მოძრაობას ეხმარება.ხშირად საცურაო აპკიანი თათები; ნაპირზე ამოსვლაც შეუძლიათ.ცურვა, ნაპირზე ან მცენარეებზე მზეზე თბობა და ხმელეთზე კვერცხის დება.
ზღვის კუებიზღვები და ოკეანეები; კვერცხების დასადებად სანაპიროზე გამოდიან.ჩვეულებრივ უფრო გლუვი და წყალში მოძრაობისთვის შეგუებული.ფეხების ნაცვლად ფარფლის მსგავსი კიდურები.დიდ მანძილებზე ცურვა; ხმელეთზე მოძრაობა შედარებით მოუხერხებელია.

საქართველოში ხმელეთის და მტკნარი წყლის კუები ცხოვრობენ. ზღვის კუები საქართველოს ჩვეულებრივი ადგილობრივი კუები არ არიან.

რას ჭამს კუ?

კითხვაზე „რას ჭამს კუ?“ ერთი უნივერსალური პასუხი არ არსებობს. კვება სახეობაზე, ასაკზე და გარემოზეა დამოკიდებული. ხმელეთის კუები ხშირად მცენარეულ საკვებს ჭამენ — ბალახებს, ფოთლებს, ყვავილებსა და სხვა რბილ მცენარეებს. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა სახეობა ზუსტად ერთნაირად იკვებება.

მტკნარი წყლის კუები ხშირად უფრო მრავალფეროვან საკვებს იყენებენ: ზოგჯერ უხერხემლოებს, წვრილ წყლის ცხოველებს, ლეშს ან მცენარეულ მასას. ახალგაზრდები და ზრდასრულები ერთსა და იმავე ჯგუფშიც შეიძლება განსხვავებულად იკვებებოდნენ. ზღვის კუებშიც რაციონი სხვადასხვაა: ზოგი მედუზებს უკავშირდება, ზოგი ზღვის მცენარეულობას ან სხვა ზღვის ორგანიზმებს. ველურ კუს ბუნებაში საკვების მიცემა საჭირო არ არის და შეიძლება ზიანიც მიაყენოს.

რამდენ ხანს ცოცხლობს კუ?

კუს სიცოცხლის ხანგრძლივობა ერთი რიცხვით ვერ აიხსნება. ის დამოკიდებულია სახეობაზე, ზომაზე, გარემოზე, საკვებზე, მტაცებლებზე, დაავადებებზე და იმაზე, ველურ ბუნებაში ცხოვრობს თუ ადამიანის მოვლის პირობებში. ზოგადად, ბევრი კუ ხანგრძლივ სიცოცხლესთან ასოცირდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა კუ 100 წელს ცოცხლობს.

დიდი ზომის ხმელეთის და ზოგი ზღვის კუ ხშირად უფრო ხანგრძლივ სიცოცხლეს უკავშირდება, პატარა ან მაღალი რისკის გარემოში მცხოვრები სახეობები კი შეიძლება ბევრად ნაკლებს ცოცხლობდნენ. კონკრეტული სახეობის შეფასებისას სჯობს მის პროფილს, სანდო სამეცნიერო წყაროს ან კონსერვაციულ ანგარიშს დავეყრდნოთ, არა ზოგად მითს.

როგორ მრავლდება კუ?

კუები კვერცხისმდები ცხოველები არიან. კუს გამრავლება ყოველთვის ხმელეთს უკავშირდება იმ აზრით, რომ მდედრი კუს კვერცხები წყალში არ რჩება: მტკნარი წყლის კუც და ზღვის კუც კვერცხების დასადებად ნაპირზე ან ხმელეთზე გამოდის.

მდედრი მიწაში თხრის კუს ბუდეს, დებს კვერცხებს და შემდეგ ფარავს. გამოჩეკვის დრო, ბუდის ადგილი და კვერცხების რაოდენობა სახეობებს შორის განსხვავდება, ამიტომ ერთი რიცხვი ყველა კუსთვის სწორი არ იქნება. ახალგამოჩეკილი კუები ბუდიდან დამოუკიდებლად გამოდიან და გარემოსკენ მიდიან.

საქართველოს კუების შედარება

ცხრილი საქართველოს ოთხ კუს ადარებს ტიპით, სტატუსით, ამოსაცნობი ნიშნებით, ჰაბიტატითა და კონსერვაციული სტატუსით.

ეს ცხრილი სწრაფი ორიენტირებისთვისაა. სრული ფოტოები, წყაროები და დამატებითი ნიშნები თითოეული სახეობის პროფილშია.

სახეობატიპისტატუსი საქართველოშიმთავარი ამოსაცნობი ნიშნებიძირითადი ჰაბიტატიკონსერვაციული სტატუსი
ხმელთაშუაზღვეთის კუTestudo graecaხმელეთის კუმშობლიური, დადასტურებულიმაღალი, გუმბათისებრი ბაკანი; სქელი სვეტისებრი ფეხები; საცურაო აპკების გარეშე.მშრალი ღია სახმელეთო გარემო — სტეპი, ბუჩქნარი, ნახევრად უდაბნო და ნათელი ტყის პირი.საქართველო: VU; IUCN: VU, ძველი შეფასება.
ჭაობის კუEmys orbicularisმტკნარი წყლის კუმშობლიური, დადასტურებულიდაბალი, ოვალური ბაკანი; მუქი ფონი და ყვითელი წერტილები ან მოკლე შტრიხები; ყურის უკან ფართო წითელი ზოლი არ აქვს.მტკნარი მდგარი ან ნელი წყლები — ტბორები, ტბები, ჭაობები, ძველი კალაპოტები და ნელი მდინარეები.IUCN: NT; საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის.
კასპიური კუMauremys caspicaმტკნარი წყლის კუმშობლიური, ბიოლოგიურად დადასტურებულიშედარებით ბრტყელი ბაკანი; კისერზე ხშირად გრძივი ღია ზოლები; ყურის უკან ფართო წითელი ზოლი არ აქვს.ტბორები, ტბები და ნელი მტკნარი წყალსატევები.მონაცემი არ არის მითითებული
წითელყურა კუTrachemys scriptaმტკნარი წყლის კუშემოყვანილიT. s. elegans-ს ყურის უკან ხშირად ფართო წითელი ზოლი აქვს; შედარებით ბრტყელი ბაკანი; საცურაო აპკიანი თათები.ტბები, ტბორები და სხვა მტკნარი წყალსატევები; გამრავლებადი პოპულაციები ცნობილია თბილისისა და ბათუმის მიდამოებიდან.მონაცემი არ არის მითითებული

გარეგნული ნიშანი მარტო ყოველთვის საკმარისი არ არის ზუსტი იდენტიფიკაციისთვის. საეჭვო შემთხვევებში გამოიყენეთ კუს ამოცნობის გიდი და შეადარეთ რამდენიმე ნიშანი ერთად.

კუების დაცვა საქართველოში

საქართველოს მშობლიური კუებია ხმელთაშუაზღვეთის კუ, ჭაობის კუ და კასპიური კუ. მათგან ხმელთაშუაზღვეთის კუ საქართველოს წითელ ნუსხაში მოწყვლადია (VU). ამ სახეობისთვის და ზოგადად ველური კუებისთვის მნიშვნელოვანი პრობლემაა ჰაბიტატის დაკარგვა, წყალსატევებისა და სანაპირო ზონების ცვლილება, გზებზე დაღუპვა და ბუნებიდან ინდივიდების ამოღება.

ველური კუ სახლში არ უნდა წავიყვანოთ და სხვა ადგილზე არ უნდა გადავიყვანოთ. ასეთი ქცევა ცხოველსაც აზიანებს და ადგილობრივ პოპულაციებსაც. წითელყურა კუ საქართველოში შემოყვანილი სახეობაა. შინაური წითელყურა კუს ბუნებაში გაშვება არ არის გამოსავალი: ასე შეიძლება ახალი პოპულაცია გაჩნდეს, ადგილობრივ წყლის კუებს კონკურენცია გაუწიოს და ეკოსისტემაზე იმოქმედოს. თუ საკითხი სამართლებრივად მნიშვნელოვანია, საჭიროა მოქმედი ოფიციალური წყაროს გადამოწმება.

გავრცელება

კუების გავრცელება საქართველოში

ხმელეთის კუ ღია, მშრალ და ბალახოვან ადგილებში ცხოვრობს; მტკნარი წყლის კუები — ტბორებში, ტბებში, ჭაობებსა და ნელ წყალსატევებში.

რეგიონულ ჩანაწერებს რეგიონების ატლასში ნახავთ. კუ შეიძლება იმ რეგიონშიც ცხოვრობდეს, საიდანაც დასახელებული ჩანაწერი ჯერ არ არსებობს.

ჰაბიტატი

სად გვხვდება კუები საქართველოში?

სად ცხოვრობს თითოეული სახეობა — მოკლედ.

ჭაობის კუ

Emys orbicularis

მშობლიური მტკნარი წყლის კუ — ტბორები, ჭაობები და ნელი წყალსატევები. ნიმუშის ლოკალიტეტი სამეგრელო-ზემო სვანეთშია.

სამეგრელო — ზემო სვანეთი

კასპიური კუ

Mauremys caspica

მშობლიური მტკნარი წყლის კუ სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში. ნიმუშის ლოკალიტეტი თბილისშია.

თბილისი

წითელყურა კუ

Trachemys scripta

შემოყვანილი მტკნარი წყლის კუ. გამრავლებადი პოპულაციები ცნობილია თბილისისა და ბათუმის მიდამოებიდან.

თბილისი · აჭარა

ამოცნობა

ვერ ცნობთ კუს?

ჯერ ხმელეთი თუ წყალი, შემდეგ ბაკანი და თავის ნიშნები, ბოლოს მშობლიური თუ შემოყვანილი. სრულ შედარებას ამოცნობის გიდში ნახავთ.

  • 01

    ხმელეთი თუ წყალი

    გუმბათისებრი ბაკანი და ხმელეთზე სიარული — ხმელთაშუაზღვეთის კუ. უფრო ბრტყელი ბაკანი და წყალი — ჭაობის, კასპიური ან წითელყურა.

  • 02

    ბაკნის ფორმა

    ხმელეთის კუს ბაკანი მაღალია; წყლის კუებს უფრო დაბალი, ბრტყელი ბაკანი აქვთ.

  • 03

    თავის ნიშნები

    წითელყურას ხშირად აქვს წითელი ზოლი ყურის უკან. მშობლიურ წყლის კუებს ეს ნიშანი არ აქვთ.

  • 04

    მშობლიური თუ შემოყვანილი

    სამი სახეობა მშობლიურია; წითელყურა შემოყვანილია. სტატუსი პროფილზეა.

ხმელეთი

ხმელეთის კუები

საქართველოში ერთი ხმელეთის კუ ცხოვრობს — ხმელთაშუაზღვეთის კუ. გიდში მის ჰაბიტატსა და ამოცნობის ნიშნებს ნახავთ; მტკნარი წყლის სახეობები ცალკე გიდშია.

ხმელეთის კუები

წყალი

წყლის კუები

ორი მშობლიური მტკნარი წყლის კუ და ერთი შემოყვანილი წითელყურა. გიდი ჰაბიტატსა და შედარებას აერთიანებს.

წყლის კუები

ხშირი კითხვები

რას ეძებენ კუებზე

მოკლე პასუხები ყველაზე ხშირ კითხვებზე.

საქართველოში ოთხი სახეობის კუ გვხვდება: ხმელთაშუაზღვეთის კუ, ჭაობის კუ, კასპიური კუ და შემოყვანილი წითელყურა კუ.

მშობლიურია სამი: ხმელთაშუაზღვეთის კუ (Testudo graeca), ჭაობის კუ (Emys orbicularis) და კასპიური კუ (Mauremys caspica). წითელყურა შემოყვანილია.

ხმელეთისაა მხოლოდ ხმელთაშუაზღვეთის კუ. ჭაობის, კასპიური და წითელყურა მტკნარი წყლის სახეობებია.

დაიწყეთ იმით, ხმელეთის კუა თუ წყლის, შემდეგ ბაკანი და თავის ნიშნები. სრული შედარება კუს ამოცნობის გიდშია; კონკრეტული ნიშნები — სახეობის პროფილში.

ხმელეთის კუ ღია, მშრალ ადგილებში ცხოვრობს; წყლის კუები — ტბორებსა და ჭაობებში. დადასტურებულ რეგიონებს სახეობის პროფილსა და რეგიონების ატლასში ნახავთ.

T. s. elegans-ს ყურის უკან ხშირად აქვს ფართო წითელი ზოლი; მშობლიურ წყლის კუებს ეს ნიშანი არ აქვთ. ეს შემოყვანილი სახეობაა; დეტალებს პროფილზე ნახავთ.

ორივე მშობლიური მტკნარი წყლის კუა, სხვადასხვა ოჯახიდან. ჭაობის კუ Emydidae-ს ეკუთვნის, კასპიური — Geoemydidae-ს. საველე ნიშნებსა და არეალს მათ პროფილებზე ნახავთ.

ველურ კუს სახლში ნუ წაიყვანთ: ბუნებიდან შეგროვება პოპულაციას აზიანებს, ხმელთაშუაზღვეთის კუს ბუნებიდან წაყვანა ან მისით ვაჭრობა კი კანონით შეზღუდულია. დააკვირდით, გადაიღეთ ფოტო და ნიშნები ამოცნობის გიდში შეადარეთ. მერე კუ იქვე დატოვეთ, სადაც იპოვეთ.

წყაროები

  • Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles

    საქართველოს ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების სახეობრივი შემადგენლობა და თითოეული ტაქსონის სტატუსი ამ ატლასში: დადასტურებული, კანდიდატი ან შემოყვანილი.

სხვა კატეგორიები

გააგრძელეთ სხვა კატეგორიებში

თითოეულ კატეგორიაში მისი სახეობებია. იქიდან ნებისმიერი სახეობის სრულ პროფილს გახსნით.

შემდეგი ნაბიჯი

კუდან პროფილამდე და რეგიონამდე

გახსენით სახეობა, შეადარეთ ამოცნობის გიდში ან იპოვეთ ადგილობრივი სია რეგიონების ატლასში.

სიახლეები

დაკავშირებული სიახლეები

ყველა სიახლე