ვალენტინის ხვლიკი

Darevskia valentini

უშხამო კლდის ხვლიკი ჯავახეთის მაღალმთიანზე. ფერი ამოცნობისთვის საკმარისი არ არის.

სამცხე — ჯავახეთი — ნინოწმინდა (საღამოს ტბა), კირხბულაქიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ჯავახეთის მაღალმთიანი

ზომა

თავ-ტანი ~6–8 სმ

აქტიურობა

დღის

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

Least Concern (LC)

ჩამონათვალი

დადასტურებული

ოჯახი

Lacertidae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხე არ არის. ხელში აღებისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ. ველური ცხოველი არ გეყოლოთ.

მიმოხილვა

რა არის ვალენტინის ხვლიკი

ვალენტინის ხვლიკი (Darevskia valentini) საქართველოში გვხვდება: უშხამო კლდის ხვლიკი სამცხე — ჯავახეთის მაღალმთიანზე. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ინგლისურად Valentin's lizard ან Caucasian rock lizard. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს, არა კანდიდატად. ნომინალური ქვესახეობაა D. v. valentini. ტიპის ადგილი სომხეთშია (ბასარჩაი / ბაზარქენთი), არა საქართველოში. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ: დასახელებული ჩანაწერები ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტშია — საღამოს ტბა და კირხბულაქის მდინარე. ამ ატლასის რუკა სამცხე — ჯავახეთს აჩვენებს ამ ჩანაწერებიდან და არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ორ წერტილშია. IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

ვალენტინის ხვლიკი ფოტოებში

გავრცელება

სად გვხვდება ვალენტინის ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ვალენტინის ხვლიკი

შედარებით დიდი კლდის ხვლიკი ჯავახეთის მაღალმთიანზე. ფერი საკმარისი არ არის. Darevskia-ს შორის საველე ამოცნობა ქერცლით, ზომითა და გავრცელებითაა.

შედარებით მსხვილი Darevskiaა კარგად განვითარებული კიდურებით — კლდეზე და ქვაზეა, არა დიდი მიწის ლაცერტა (Lacerta). ზურგი ხშირად მომწვანო-ყავისფერი ან მკვეთრი მწვანეა; მუცელი ყვითელი ან თეთრი. საფეთქლის ზოლზე მუქი რგოლებია ღია ცენტრით. ეს ტიპიური იერსახეა Darevsky-სა და Galoyan et al. 2019-ის მიხედვით და სახეობებს ფერით არ ჰყოფს.
თავ-ტანი (ცხვირიდან კლოაკამდე) ხშირად დაახლოებით 6–7 სმ-ია; სომხურ მასალაში მდედრს 7,9 სმ-მდე მიაღწია. ამ გვარში უჩვეულოდ მდედრი ხშირად მამრზე დიდია. ქართული სრული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის. კუდით სრული სიგრძე აქ არ არის გაზომილი.
სომხური კლდის ხვლიკი (D. armeniaca) პართენოგენია: მდედრები მამრის გარეშე მრავლდებიან. valentini ერთ-ერთი მშობელია (მეორე — D. mixta). იგივე საღამოს ტბაზე თანაარსებობენ. armeniaca-ს ხშირად უფრო მქრქალი მწვანე ზურგი და გვერდზე ღია ლაქები აქვს; ყურის ფირფიტასა და შუა საფეთქლის ქერცლს შორის ჩვეულებრივ ერთი რიგი ქერცლია, valentini-ში — რამდენიმე. ფერი მაინც საკმარისი არ არის.
მტკვრის ხვლიკი (D. portschinskii) არსებითად უფრო პატარაა და ცენტრალური მცირე კავკასიონის ენდემია (მაგ. ქოჯორი). მესხური კლდის ხვლიკი (D. obscura) ჩამონათვალში კანდიდატია rudis-ის კომპლექსიდან. სამივეს შორის ვიწრო კონტაქტი და ფართო გენთა გადასვლაა აღწერილი — საკონტაქტო ზონაში მხოლოდ ფერით ნუ გადაწყვეტთ. ნაშრომის ფიგურები თავის ქერცლსა და პრეანალურ ფირფიტებს აჩვენებს (საღამოს ტბა).
2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს, არა კანდიდატად. დასახელებული ჩანაწერები ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტშია — საღამოს ტბა და კირხბულაქის მდინარე. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ. სომხური კლდის ხვლიკი (D. armeniaca) პართენოგენია და იგივე საღამოს ტბაზე თანაარსებობენ; ფერი საკმარისი არ არის.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Darevskia armeniaca

სომხური კლდის ხვლიკი

სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი

Darevskia portschinskii

მტკვრის ხვლიკი

ცენტრალური მცირე კავკასიონი — ქოჯორი; ჰიბრიდული ზონა ტანას ხეობაში

Darevskia obscura

მესხური კლდის ხვლიკი

მტკვრის ზემო დინება, თრიალეთი, მესხეთი, ჯავახეთი, ენგური — ახალციხე, რველი/ბანისხევი, ახალქალაქი

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

ვალენტინის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში გვხვდება. დასავლეთის ნოტიო ტყეში, კოლხეთში ან აღმოსავლეთის დაბლობზე ნუ ივარაუდებთ. Tarkhnishvili et al. 2026 ფიგურას ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტიდან, საღამოს ტბიდან ასახელებს; ბარკოდები საღამოს ტბიდან და კირხბულაქის მდინარიდანაა. გავრცელების სანდოობა საშუალოა. იგივე საღამოს ტბაზე ნაჩვენებია პართენოგენი სომხური კლდის ხვლიკიც (Darevskia armeniaca) — სხვა ტაქსონი, რომელსაც valentini ერთ-ერთი მშობელია. Barateli და თანაავტორები (2022) საღამოს ტბის პოპულაციას დაახლოებით 2 015 მ-ზე ზომავენ. სახეობის დონეზე მცირე კავკასიონში ხშირად 1 900–3 110 მ-ია აღწერილი (Galoyan et al. 2019); IUCN 1 300–3 000 მ-ს ასახელებს, თურქული ჩანაწერების ჩათვლით. ეს სრული ქართული სიმაღლის ზღვარი არ არის. კირხბულაქის ბარკოდის ზუსტი სიმაღლე ამ გვერდზე არ არის. ჰაბიტატი მაღალმთიანი მდელო და სტეპია ქვიანი გორაკებით, კლდოვანი გამონაშვერით, გზისა და მდინარის პირის კლდით, ტბის ნაპირით — არა შიშველი უდაბნო და არა სველი კოლხური ტყე. შეხვდებით ქვაზე, სადაც თბება და თავს აფარებს. Petrosyan et al. 2019 მოდელში არეალი რამდენიმე იზოლირებული მაღალმთიანი მდელო–სტეპის ბლოკია, მათ შორის სამხრეთი საქართველო — ეს პროგნოზია და არა დამატებითი დასახელებული ქართული წერტილი. ამ ატლასის რუკა სხვა ადმინისტრაციულ რეგიონს ამ ეტაპზე არ აჩვენებს; ეს არ ნიშნავს, რომ ყოველი შესაფერისი მთა შემოწმებულია.

კვება

ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სომხურ მაღალმთიან პოპულაციებში ძირითადად ფეხსახსრიანებს ჭამს: ხშირად ხოჭოსა და ბუზს, იშვიათად სხვა მწერსა და ობობას; იშვიათად მცენარეულ ნაწილსაც (Galoyan et al. 2019). ეს სომხური მენიუა და არა ყველა ქართული ადგილის სია.

ქცევა

დღისითაა აქტიური. კლდის ხვლიკია: თბება ქვაზე, თავს ნაპრალში აფარებს. სომხეთში გამოზამთრების შემდეგ ზედაპირზე აპრილის ბოლოდან მაისის შუამდე ჩნდება, წყვილდება მალევე, კვერცხს იდებს ივნისის მეორე ნახევარში; ზედაპირზე სექტემბრის ბოლომდეც აღინიშნა (Galoyan et al. 2019). ეს სომხური კალენდარია, არა ქართული საათობრივი ცხრილი. საღამოს ტბაზე ქართული ნიმუში მაის–ივნისშია აღებული (Barateli et al. 2022). იქ ნაყარი 2–6 კვერცხი იყო; სომხურ მასალაში საშუალოდ დაახლოებით ექვსი, მაქსიმუმ 12-მდე. ორივე ერთი ნაყარია სეზონში, როგორც Darevsky-ს კლასიკური აღწერა. დაჭერისას კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს; შეიძლება უკბინოს კიდეც. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. ნუ აიყვანთ.

კონსერვაცია

IUCN-მა 2009 წელს ნაკლებად საფრთხის ქვეშ შეაფასა (Tok და თანაავტორები) ფართო არეალისა და სავარაუდოდ დიდი პოპულაციის გამო. შეფასება ძველია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. Tarkhnishvili et al. 2026 ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. obscura-სა და portschinskii-სთან ვიწრო საკონტაქტო ზონაში გენების გადასვლა (ინტროგრესია) აღწერილია — ეს ტაქსონომიური სირთულეა, არა წითელი ნუსხის კატეგორია. ქართული პოპულაციის ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. CITES-ში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ვალენტინის ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. ფიგურა — ნინოწმინდა, საღამოს ტბა. ბარკოდები — საღამოს ტბა და კირხბულაქის მდინარე.

სამცხე — ჯავახეთის მაღალმთიანზე, დასახელებული ჩანაწერებით ნინოწმინდის მხარეს: საღამოს ტბის მიდამოები და კირხბულაქი. ქვიან მდელოზე, კლდესა და ტბის ნაპირზე. მთელ საქართველოში ნუ ივარაუდებთ.

შედარებით დიდი კლდის ხვლიკი. ფერი საკმარისი არ არის. შეადარეთ პართენოგენ armeniaca-ს იგივე ტბაზე, პატარა portschinskii-ს და obscura-ს. ქერცლის რიგები ყურთან და გავრცელება უფრო სანდოა, ვიდრე ზურგის ფერი.

არა. შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 6–7 სმ-ია; სომხურ მასალაში მდედრს 7,9 სმ-მდე მიაღწია. ქართული სრული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის.

არა. ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. obscura ამ კომპლექსში კანდიდატია; valentini — არა.

armeniaca პართენოგენია (მშობელი valentini). იგივე საღამოს ტბაზეა. ყურის ფირფიტასა და საფეთქლის ქერცლს შორის armeniaca-ში ჩვეულებრივ ერთი რიგია, valentini-ში რამდენიმე. ფერით საიმედოდ ვერ გაირჩევა.

დღისით. ქართული სრული სეზონური კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. სომხეთში გაზაფხულიდან შემოდგომამდეა აღწერილი; საღამოს ტბის ქართული ნიმუში მაის–ივნისშია.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები