timoteo_b · ახალქალაქი საქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- თავ-ტანი ~6–8 სმ
- ჰაბიტატი
- ჯავახეთის მაღალმთიანი
- აქტიურობა
- დღის
- შხამი
- არა — უვნებელი
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
- ჩამონათვალი
- დადასტურებული
- ოჯახი
- Lacertidae
ვალენტინის ხვლიკი (Darevskia valentini) საქართველოში დადასტურებული სახეობაა; მისი დასახელებული ადგილები ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტშია. ის ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ინგლისურად მას Valentin's lizard ან Caucasian rock lizard ჰქვია. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი და არა მხოლოდ სავარაუდოდ. მისი იმავე სახელის ქვესახეობაა D. v. valentini. ამ ხვლიკის სამეცნიერო აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში სომხეთში, ბასარჩაიში / ბაზარქენთში იპოვეს და არა საქართველოში. გამოქვეყნებულ ბიოლოგიურ მონაცემებში საქართველოში დასახელებულია ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი: საღამოს ტბა და კირხბულაქის მდინარე. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ამ ორ ადგილას გვხვდება. IUCN-ის წითელ ნუსხაში სახეობა ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში ის არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ვალენტინის ხვლიკი
ვალენტინის ხვლიკი შედარებით დიდი კლდის ხვლიკია, რომელიც ჯავახეთის მაღალმთიანეთში გვხვდება. ზურგი ხშირად მომწვანო-ყავისფერი ან მკვეთრად მწვანე აქვს, მაგრამ მხოლოდ ფერით Darevskia-ს გვარის სხვა კლდის ხვლიკებისგან ვერ გაარჩევთ. ამოსაცნობად ქერცლს, ზომასა და იმ ადგილსაც დააკვირდით, სადაც ნახეთ.

Darevskia-ს გვარის შედარებით დიდი ხვლიკია, კარგად განვითარებული ფეხებით. კლდეებსა და ქვებზე ცხოვრობს და მიწაზე მცხოვრები დიდი Lacerta არ არის. ზურგი ხშირად მომწვანო-ყავისფერი ან მკვეთრად მწვანე აქვს, მუცელი კი ყვითელი ან თეთრი. საფეთქელთან ზოლი გასდევს, რომელზეც ღია შუაგულიანი მუქი რგოლები ჩანს. ასეთი გარეგნობა მისთვის ჩვეულებრივია, მაგრამ მხოლოდ ფერით სახეობებს ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევთ.
თავისა და ტანის სიგრძე, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 6–7 სმ-ია. სომხეთში გაზომილ ხვლიკებს შორის ერთმა მდედრმა 7,9 სმ-ს მიაღწია. Darevskia-ს გვარისთვის უჩვეულოა, რომ მდედრი ხშირად მამრზე დიდია.
საღამოს ტბასთან ვალენტინის ხვლიკთან ერთად სომხური კლდის ხვლიკიც (D. armeniaca) გვხვდება. მისი მდედრები მამრის გარეშე მრავლდებიან. ერთ-ერთი მშობელი სახეობა თავად ვალენტინის ხვლიკია, მეორე კი D. mixta. სომხურ კლდის ხვლიკს ზურგი ხშირად უფრო მქრქალი მწვანე აქვს, ვიდრე ვალენტინის ხვლიკს, გვერდებზე კი ღია ლაქები ემჩნევა. ყურის ფირფიტასა და საფეთქლის შუა ქერცლს შორის ჩვეულებრივ ქერცლის ერთი რიგი აქვს, ვალენტინის ხვლიკს კი რამდენიმე. მხოლოდ ფერით მათ ვერ გაარჩევთ.
მტკვრის ხვლიკი (D. portschinskii) ვალენტინის ხვლიკზე ბევრად პატარაა და მხოლოდ მცირე კავკასიონის ცენტრალურ ნაწილში გვხვდება, მაგალითად, ქოჯორში. მესხური კლდის ხვლიკი (D. obscura) ჩამონათვალში rudis-ის ჯგუფიდან შესაძლო კანდიდატადაა დასახელებული. აღწერილია, რომ ვალენტინის ხვლიკი, მტკვრის ხვლიკი და მესხური კლდის ხვლიკი ერთ პატარა ტერიტორიაზე ხვდებიან ერთმანეთს და იქ მათ შორის გენები ფართოდ ირევა. ამიტომ ამ ტერიტორიაზე მათი გარჩევა მხოლოდ ფერით არ შეიძლება.
2026 წლის ჩამონათვალში ვალენტინის ხვლიკი დადასტურებული სახეობაა და არა შესაძლო. ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში ის საღამოს ტბასთან და მდინარე კირხბულაქთან ნახეს. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ საქართველოში გვხვდება. იქვე, საღამოს ტბასთან, გვხვდება სომხური კლდის ხვლიკი (D. armeniaca), რომელიც მამრების გარეშე მრავლდება. ამ ორ ხვლიკს მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
საქართველოში მისი ჩანაწერები ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტიდანაა; ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ სამცხე-ჯავახეთში გვხვდება. დასავლეთ საქართველოს ნოტიო კოლხურ ტყეებსა და აღმოსავლეთის დაბლობზე მისი არსებობაც არ უნდა ვივარაუდოთ. ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, საღამოს ტბასთან, ხვლიკი იპოვეს; დნმ-ის ანალიზის მონაცემები საღამოს ტბიდან და კირხბულაქის მდინარიდანაა. გავრცელების შესახებ მონაცემების სანდოობა საშუალოა. საღამოს ტბასთან დაფიქსირებულია სომხური კლდის ხვლიკიც (Darevskia armeniaca), რომელიც მამრის გარეშე მრავლდება. ის სხვა სახეობაა და მისი ერთ-ერთი მშობელი სახეობა valentini-ა. საღამოს ტბასთან ეს ხვლიკები დაახლოებით 2 015 მეტრის სიმაღლეზეა აღრიცხული. მცირე კავკასიონში სახეობა ხშირად 1 900–3 110 მეტრის სიმაღლეზეა დაფიქსირებული; მთელ არეალში კი, თურქეთში დაფიქსირებული ადგილების ჩათვლით, 1 300–3 000 მეტრზე გვხვდება. ეს საქართველოსთვის სიმაღლის სრულ საზღვრებს არ ადგენს. სახეობა ბინადრობს მაღალმთიან მდელოებსა და სტეპებში, სადაც ქვიანი გორაკები და კლდეებია. ის გვხვდება გზის ან მდინარის პირას მდებარე კლდეებთან და ტბის ნაპირზეც, მაგრამ არა მცენარეულობას მოკლებულ უდაბნოში ან ნოტიო კოლხურ ტყეში. შეიძლება ნახოთ ქვაზე, სადაც თბება და თავს აფარებს. გავრცელების ერთ-ერთი პროგნოზით, მისი არეალი მაღალმთიანი მდელოებისა და სტეპების რამდენიმე განცალკევებულ მონაკვეთს მოიცავს, მათ შორის სამხრეთ საქართველოშიც. ეს პროგნოზია და არა საქართველოში მისი აღმოჩენის კიდევ ერთი დასახელებული ადგილი.
ვალენტინის ხვლიკის რუკა აერთიანებს ატლასისთვის მოწოდებულ საველე ჩანაწერებსა და საქართველოში გაკეთებულ iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. ჩანაწერების რეგიონული ცხრილი დაკვირვებებსა და დადასტურებულ გავრცელებას განასხვავებს: რუკაზე მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი გამოიკვეთება. iNaturalist-ის მიერ დაფარული კოორდინატი და ამოუცნობი დაკვირვება ამ სტატუსში არ ითვლება. ცალკეული წერტილები დაკვირვების ადგილებს აჩვენებს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული რეგიონი
სომხეთის მაღალმთიანეთში ვალენტინის ხვლიკი ძირითადად ხოჭოებსა და ბუზებს ჭამს. იშვიათად სხვა მწერები, ობობები და მცენარის ნაწილებიც ხვდება მის საკვებში. ეს ცნობები სომხეთის მთებს ეხება, ამიტომ არ ნიშნავს, რომ საქართველოს ყველა კუთხეში ზუსტად ასე იკვებება.
დღისით აქტიურია და კლდეებზე ცხოვრობს. ქვაზე თბება, საფრთხის დროს კი ნაპრალში იმალება. სომხეთში ზამთრის შემდეგ აპრილის ბოლოდან მაისის შუა რიცხვებამდე ჩნდება. მალევე წყვილდება, კვერცხებს კი ივნისის მეორე ნახევარში დებს. იქ სექტემბრის ბოლომდეც უნახავთ. ეს ვადები სომხეთს ეხება და საქართველოში შეიძლება სხვაგვარი იყოს. საქართველოში, საღამოს ტბასთან, ხვლიკის ნიმუში მაის–ივნისში აიღეს. იქ ერთ ჯერზე 2–6 კვერცხს დებდა, სომხეთში კი საშუალოდ დაახლოებით ექვსს, მაქსიმუმ 12-ს. ორივე ადგილას კვერცხებს სეზონში ჩვეულებრივ მხოლოდ ერთხელ დებს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება კუდი მოსწყდეს ან გიკბინოთ. დააკვირდით, მაგრამ ხელში ნუ აიყვანთ — ადგილზე დატოვეთ.
2009 წლის მსოფლიო შეფასებით, ვალენტინის ხვლიკი „ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა“, რადგან ფართოდაა გავრცელებული და მისი რაოდენობაც, სავარაუდოდ, დიდია. ეს შეფასება უკვე ძველია. არ შედის არც საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) და არც CITES-ის სიაში. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოსთვის დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. იქ, სადაც ვიწრო ზოლში მესხურ კლდის ხვლიკსა და მტკვრის ხვლიკს ხვდება, მათ შორის გენების გაცვლაა აღწერილი. ეს საფრთხის კატეგორია არ არის, მაგრამ ართულებს იმის დადგენას, სად მთავრდება ერთი სახეობა და სად იწყება მეორე. ველურ ხვლიკს ნუ დაიჭერთ.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
ვალენტინის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ვალენტინის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ეს ბიოლოგიური მონაცემებით დადასტურდა. ერთი ხვლიკი ნინოწმინდის მხარეს, საღამოს ტბასთან იპოვეს. დნმ-ის მონაცემები კი ორი ადგილიდანაა: საღამოს ტბიდან და მდინარე კირხბულაქიდან.
გამოქვეყნებული ჩანაწერები საღამოს ტბისა და კირხბულაქის მიდამოებიდანაა, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. დაფიქსირებულია ქვიან მდელოზე, კლდეზე და ტბის ნაპირზე. სამცხე-ჯავახეთში მისი არსებობა დადასტურებულია, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა რეგიონის ყველა ნაწილში გვხვდება.
მხოლოდ ფერით ვერ ამოიცნობთ. ვალენტინის ხვლიკი შედარებით დიდი კლდის ხვლიკია. შეადარეთ სომხურ კლდის ხვლიკს (armeniaca), რომელიც მამრის გარეშე მრავლდება და საღამოს ტბასთან ვალენტინის ხვლიკთან ერთად გვხვდება. ასევე შეადარეთ უფრო პატარა მტკვრის ხვლიკსა (portschinskii) და მესხურ კლდის ხვლიკს (obscura). ზურგის ფერზე უფრო საიმედო ნიშნებია ყურთან ქერცლის რიგები და ადგილი, სადაც ხვლიკი ნახეთ.
არა. შხამი არ აქვს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, კუდიც შეიძლება მოსწყდეს. ამიტომ დატოვეთ იქ, სადაც ნახეთ.
თავისა და ტანის სიგრძე, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 6–7 სმ-ია. სომხეთში გაზომილ ხვლიკებს შორის ერთმა მდედრმა 7,9 სმ-ს მიაღწია.
არა. ჩამონათვალში ვალენტინის ხვლიკი ბიოლოგიური მონაცემებით დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. ამ ჯგუფის შესაძლო წევრად მესხური კლდის ხვლიკია (D. obscura) დასახელებული, ვალენტინის ხვლიკი კი არა.
სომხური კლდის ხვლიკი (armeniaca) მამრის გარეშე მრავლდება, ვალენტინის ხვლიკი კი მისი მშობელი სახეობაა. ორივე საღამოს ტბასთან გვხვდება. განსხვავება ყურთან ჩანს: ყურის ფირფიტასა და საფეთქლის ქერცლს შორის სომხურ კლდის ხვლიკს ჩვეულებრივ ქერცლის ერთი რიგი აქვს, ვალენტინის ხვლიკს კი რამდენიმე. მხოლოდ ფერით მათ საიმედოდ ვერ გაარჩევთ.
დღისით აქტიურია. სომხეთში გაზაფხულიდან შემოდგომამდე უნახავთ. საქართველოში, საღამოს ტბასთან, ხვლიკის ნიმუში მაის–ივნისში აიღეს. თუ მის ნახვას ცდილობთ, დღისით ეძებეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
























