დალის ხვლიკი

Darevskia dahli

უშხამო კლდის ხვლიკი მთის ტყეში. საქართველოში დადასტურებულია; მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება. ფერით სხვა Darevskia-სგან არ გაირჩევა.

თრიალეთი — ქოჯორიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მთის ტყე, კლდე

ზომა

SVL ~5.4–5.8 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

VU (საქ.) / NT (IUCN)

ზღვის დონიდან

~830–1960 მ

ოჯახი

Lacertidae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. კბენა მცირე ხვლიკისგან სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. არ აიყვანოთ: კუდი ადვილად წყდება, ხოლო სხვა Darevskia-სთან აღრევა საველედ ხშირია. გადაიღეთ ფოტო თავის, გვერდისა და კლოაკის მიდამოზე და დატოვეთ ადგილზე.

მიმოხილვა

რა არის დალის ხვლიკი

დალის ხვლიკი (Darevskia dahli) უშხამო კლდის ხვლიკია საქართველოს მთის ტყეში. ხვლიკისებრთა ოჯახისაა (Lacertidae). ადამიანისთვის უვნებელია: შხამი არ აქვს. პართენოგენურია — მდედრები კვერცხს მამრის გარეშე დებენ; ველზე თითქმის მხოლოდ მდედრებს ხედავთ. ქართულ ნიმუშებში ზრდასრული სხეულის სიგრძე (თავიდან კლოაკამდე) ჩვეულებრივ დაახლოებით 5.4–5.8 სმ-ია. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულ ჰიბრიდულ ფორმად იღებს: მშობლები კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) და მტკვრის ხვლიკი (D. portschinskii). დასახელებული თანამედროვე ნიმუში ქოჯორიდანაა. თბილისის მიმდებარე ერთ კლდოვან ამონაკვეთზე (დაახლ. 1 ჰა) dahli დაახლოებით ხუთჯერ უფრო მრავლად იყო, ვიდრე მტკვრის ხვლიკი. 2008–2009 წლების ქართულმა აღრიცხვამ 82 ადგილზე დაადასტურა, ძირითადად თრიალეთის მთის ტყეში. მთელ საქართველოში არ ეძებოთ. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში მოწყვლადია (VU); IUCN-ით ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened).

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

დალის ხვლიკი ფოტოებში

დალის ხვლიკი (Darevskia dahli) — დიდგორი — დავით თარხნიშვილი — ფოტო: დავით თარხნიშვილი
დიდგორი
საქართველოს ველში

გავრცელება

სად გვხვდება დალის ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ დალის ხვლიკი

პატარა კლდის ხვლიკია. ფერი საკმარისი არ არის. საქართველოში უპირველესად გავრცელებით, ქერცლითა და იმით იცნობთ, რომ თითქმის მხოლოდ მდედრები არიან — არა სხვა Darevskia-ს ზურგის ფერით.

სხეული პატარა და გამხდარია, თავი გაბრტყელებული, კიდურები კარგად განვითარებული. ქართულ ნიმუშებში ზრდასრული სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 5.4–5.8 სმ-ია; ლიტერატურაში მაქსიმუმი დაახლოებით 63 მმ-მდეა. კუდი სხეულზე გრძელია და ადვილად წყდება. ქერცლის დასათვლად ხვლიკი არ აიყვანოთ.
ზურგი რუხი, მოყავისფრო ან ზეთისხილისფერია, ხშირად მუქი ლაქებით ან ბადით. მუცელი შეიძლება მოყვითალო იყოს. ეს ტონები სხვა კლდის ხვლიკებშიცაა — ფერი სახეობას არ ჰყოფს. 2026 წლის ფიგურები ქოჯორიდან თავის ქერცლსა და პრეანალურ ფირფიტებს აჩვენებს.
საველე ნიშანი, რომელიც ფერზე საიმედოა: პრეანალური ფირფიტები წყვილადაა. სომხურ კლდის ხვლიკს (D. armeniaca) ერთი ფართო პრეანალური ფირფიტა აქვს, სხეული უფრო დიდია (მაქს. დაახლ. 74 მმ) და არეალი სამხრეთ საქართველოშია (ნინოწმინდა / საღამო, ახალქალაქი) — არა ქოჯორი. საფუძველი Darevsky 1967 და 2017 წლის შედარებაა.
მტკვრის ხვლიკი (D. portschinskii) ხშირად იგივე კლდეზეა. ზომით ქართულ ნიმუშებში ახლოსაა. განსხვავება: portschinskii ორსქესიანია (მამრები და მდედრები); dahli თითქმის მხოლოდ მდედრია. ზუსტი გარჩევა თავის ქერცლითა და ანალური მიდამოთი; ფერით ვერ გაირჩევა. კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) დასავლეთ საქართველოს ენდემია, აჭარის გარეშე — dahli-სთან თითქმის არ ემთხვევა.
2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულ ჰიბრიდულ ფორმად იღებს: მშობლები კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) და მტკვრის ხვლიკი (D. portschinskii). პართენოგენურია — ველზე თითქმის მხოლოდ მდედრებს ხედავთ. დასახელებული თანამედროვე ნიმუში ქოჯორიდანაა. მთელ საქართველოში არ ეძებოთ.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Darevskia armeniaca

სომხური კლდის ხვლიკი

სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი

Darevskia mixta

კოლხური კლდის ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო (აჭარის გარეშე) — საირმე, ჩხოროწყუ, ბანისხევი

Darevskia portschinskii

მტკვრის ხვლიკი

ცენტრალური მცირე კავკასიონი — ქოჯორი; ჰიბრიდული ზონა ტანას ხეობაში

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

დალის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში დადასტურებულია. 2010 წლის საველე კვლევა 82 დასახლებულ ადგილს ასახელებს: კლდოვანი ამონაკვეთი მთის ტყეში, მდელოზე და ხეების ზოლის ზემოთაც. სიმაღლე ამ წერტილებში დაახლოებით 830–1960 მ-ია (საშუალო დაახლ. 1200 მ). მტკვრის ხვლიკთან 28 ადგილზე ერთად იყო; კოლხურ კლდის ხვლიკთან თითქმის არ ემთხვევა. 2026 წლის ბარკოდი და ფიგურა ქოჯორიდანაა. 2021 წლის მიკროჰაბიტატის კვლევა თბილისის მიმდებარე კლდეზეა; dahli წყლის წყაროსთან უფრო მჭიდროდ იყო მიბმული, ვიდრე მტკვრის ხვლიკი. გავრცელების მოდელი თრიალეთის სამხრეთ კალთას წალკიდან თბილისის ვერეს ხეობამდე ასახავს; ეს მოდელია და არა სრული რუკა. აფხაზეთში, აჭარაში ან კოლხეთის დაბლობზე ნუ ივარაუდებთ. ამ ატლასის რუკა რეგიონულ ჩანაწერებს ასახავს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა მონიშნულ რეგიონში ყველგან თანაბარია. ტიპის ადგილი შაგალის მიდამოა (ჩრდილოეთ სომხეთი) და არა საქართველო. სომხეთსა და, რეპტილიების მონაცემთა ბაზის მიხედვით, უკრაინაშიც არის; ეს გვერდი ქართულ ჩანაწერებს მიჰყვება.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. კლდის ხვლიკები, როგორც წესი, წვრილ უხერხემლოებს იჭერენ — მწერებს, ობობასებრს და სხვა ფეხსახსრიანებს. 2010 წლის კვლევა მტკვრის ხვლიკთან შეჯიბრს საკვებსა და თავშესაფარზე ასახელებს და მენიუში არსებით სხვაობას არ აღნიშნავს. საქართველოში ზუსტი მენიუ გაზომილი არ არის.

ქცევა

დღის აქტიურია: მზეზე თბება კლდეზე და ნაპრალში იმალება. საქართველოში 2010 წლის აღრიცხვა მასობრივ გამოჩენას დაახლოებით აპრილიდან (1000 მ-ზე დაბლა) ივლისამდე (1800 მ-ზე მაღლა) აფიქსირებს. კვერცხისმდებია. პართენოგენეზი ნიშნავს, რომ განაყოფიერება არ სჭირდება; ამიტომ პოპულაცია თითქმის მხოლოდ მდედრებისგან შედგება. ლიტერატურაში ხშირად 2–5 კვერცხია მითითებული; საქართველოსთვის ცალკე კლაჩის ზომა აქ არ არის გამოქვეყნებული. მტკვრის ხვლიკის მამრი ზოგჯერ პართენოგენს კბენს შეწყვილებისას, მაგრამ ამით სქესობრივი პოპულაცია არ წარმოიქმნება. იშვიათი სამმაგი ჰიბრიდები უნაყოფოა. არ აიყვანოთ.

კონსერვაცია

საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) მოწყვლადია (VU, კრიტერიუმი B1) — მცირე, დანაწევრებული არეალი. IUCN Red List-ის 2009 წლის შეფასებით ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened). 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. პოპულაციები ხშირად იზოლირებულია. საფრთხედ ლიტერატურაში დასახელებულია ჰაბიტატის გარდაქმნა და ურბანიზაცია. ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობა არ არის.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები დალის ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. დასახელებული თანამედროვე წერტილი ქოჯორია. 2010 წლის აღრიცხვა 82 ადგილზე დაადასტურა მთის ტყეში. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.

რეალურად — კლდოვან ამონაკვეთზე მთის ტყეში, დაახლოებით 830–1960 მ-ზე, უფრო თრიალეთის მიდამოებში. ქოჯორი დასახელებული თანამედროვე წერტილია. აფხაზეთში, აჭარაში ან კოლხეთის დაბლობზე ნუ ეძებთ. რუკა რეგიონს აჩვენებს და არა ყოველ კლდეს.

არა. შხამი არ აქვს და სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. არ აიყვანოთ: კუდი ადვილად წყდება.

პატარა კლდის ხვლიკი; თითქმის მხოლოდ მდედრები. ფერი საკმარისი არ არის. პრეანალური ფირფიტები წყვილადაა — სომხურ კლდის ხვლიკს ერთი ფართო ფირფიტა აქვს და სამხრეთ საქართველოშია. მტკვრის ხვლიკს მამრებიც ჰყავს და ხშირად იგივე კლდეზეა.

ქართულ ნიმუშებში ზრდასრული სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 5.4–5.8 სმ-ია. ლიტერატურაში მაქსიმუმი დაახლოებით 63 მმ-მდეა. მთლიანი სიგრძე კუდის გამო მეტია; კუდი ადვილად წყდება და სიგრძეს ცვლის.

კვება ქართულად ცალკე არ არის შესწავლილი. კლდის ხვლიკები ძირითადად წვრილ უხერხემლოებს იჭერენ. შხამი არ აქვს.

დღის აქტიურია. საქართველოში მასობრივი გამოჩენა აღრიცხვებში აპრილიდან ივლისამდე ფიქსირდება, სიმაღლის მიხედვით. მამრის გარეშე მრავლდება; კვერცხს დებს. ლიტერატურაში ხშირად 2–5 კვერცხია; საქართველოს კლაჩი აქ ცალკე არ არის.

დააკვირდით მანძილიდან, გადაიღეთ თავი, გვერდი და კლოაკის მიდამო და დატოვეთ. არ აიყვანოთ. სხვა კლდის ხვლიკთან აღრევა ჩვეულებრივია — ფერი საკმარისი არ არის.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები