ხვლიკები
სომხეთში უცელის კლდის ხვლიკი პირველად დაადასტურეს
ოთხი პართენოგენეტიკური Darevskia uzzelli ერთ ადგილას — სახეობა, რომელიც საქართველოში ამ ეტაპზე დადასტურებული არ არის.
სტატიის წაკითხვა
დალის ხვლიკი (Darevskia dahli) უშხამო კლდის ხვლიკია, რომელიც საქართველოში ძირითადად თრიალეთის მთიანეთის ტყიან და კლდოვან ადგილებში გვხვდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. მდედრები მამრის გარეშე მრავლდებიან და კვერცხებს დებენ. სხვა კლდის ხვლიკებს ჰგავს, ამიტომ მხოლოდ შეფერილობით მისი ამოცნობა შეუძლებელია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დალის ხვლიკი
პატარა კლდის ხვლიკია. ზურგის ფერით Darevskia-ს სხვა სახეობებისგან ვერ გაარჩევთ. ამოსაცნობად მნიშვნელოვანია, სად ნახეთ და როგორია ქერცლები თავზე და ანუსის წინ. ქერცლების შესამოწმებლად ხელში ნუ აიყვანთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხეული პატარა და გამხდარია, თავი გაბრტყელებული აქვს, ფეხები კი კარგად განვითარებული. საქართველოში ნაპოვნ ზრდასრულ ხვლიკებში სხეულის სიგრძე, ჩვეულებრივ, დაახლოებით 5,4–5,8 სმ-ია. სხეულის აღწერილი უდიდესი სიგრძე დაახლოებით 63 მმ-ია. კუდი სხეულზე გრძელია და ადვილად წყდება. ქერცლის დასათვლელად ხვლიკი არ აიყვანოთ.
ზურგი რუხი, მოყავისფრო ან ზეთისხილისფერია და ხშირად მუქი ლაქები ან ბადის მსგავსი ნახატი აქვს. მუცელი შეიძლება მოყვითალო იყოს. ასეთი შეფერილობა სხვა კლდის ხვლიკებსაც აქვთ, ამიტომ მხოლოდ ფერით სახეობას ვერ გავარჩევთ. 2026 წელს ქოჯორში გადაღებულ სურათებზე თავის ქერცლები და ანუსის წინ მდებარე ფირფიტები ჩანს.
დალის ხვლიკს ანუსის წინ ორი ფირფიტა აქვს, სომხურ კლდის ხვლიკს (D. armeniaca) კი — ერთი ფართო. სომხური კლდის ხვლიკი უფრო დიდია (სხეულის სიგრძე დაახლოებით 74 მმ-ს აღწევს) და სამხრეთ საქართველოშიც გვხვდება (ნინოწმინდა / საღამო, ახალქალაქი). ამ ნიშნის შესამოწმებლად ცხოველს ხელში ნუ აიყვანთ.
მტკვრის ხვლიკი (D. portschinskii) ხშირად იმავე კლდეზე გვხვდება, სადაც dahli. საქართველოში ნაპოვნი ამ ორი ხვლიკის ზომები ერთმანეთთან ახლოსაა. მტკვრის ხვლიკს მამრებიც ჰყავს და მდედრებიც, ხოლო dahli-ს თითქმის ყველა ხვლიკი მდედრია. ამ ორი ხვლიკის ზუსტად გასარჩევად თავის ქერცლებსა და უკანა ხვრელის მიდამოს ნიშნებს აკვირდებიან; მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის.
გალერეა
დალის ხვლიკი ფოტოებში
საქართველოში დალის ხვლიკი გვხვდება კლდოვან ადგილებში, მათ შორის მთის ტყეში, მდელოზე და ტყის ზედა საზღვრის ზემოთაც. 2008–2009 წლებში ჩატარებული კვლევისას დალის ხვლიკი ზღვის დონიდან 830–1960 მ სიმაღლეზე ნახეს, ძირითადად თრიალეთის მთიანეთში. ზოგიერთ ადგილზე ის მტკვრის ხვლიკთან ერთად ცხოვრობს. თბილისის მახლობლად ერთ კლდოვან ადგილზე დალის ხვლიკი წყლის მუდმივ წყაროსთან უფრო ახლოს გვხვდებოდა, ვიდრე მტკვრის ხვლიკი.
გავრცელება
სად არის დალის ხვლიკის გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
81 საველე ჩანაწერი2008–20264 რეგიონი ჩანაწერით
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
დალის ხვლიკის რუკა ზუსტ ლოკალიტეტებსა და iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს აერთიანებს. ეს საჯარო კოორდინატები დაახლოებით 28 კმ-ითაა დაფარული, ამიტომ საზღვართან მდებარე წერტილი რეგიონს არ ადასტურებს. ზუსტი ლოკალიტეტები დადასტურებულ სტატუსში ითვლება. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
კლდის ხვლიკები, ჩვეულებრივ, მწერებს, ობობებსა და სხვა პატარა ცხოველებს იჭერენ, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. დალის ხვლიკი მტკვრის ხვლიკს საკვებისა და თავშესაფრისთვის ეჯიბრება.
ქცევა
დღისით აქტიურია: კლდეებზე მზეს ეფიცხება და ნაპრალებში იმალება. დალის ხვლიკი კოლხური კლდის ხვლიკის (D. mixta) და მტკვრის ხვლიკის (D. portschinskii) შეჯვარებით წარმოიშვა. დღეს მდედრები მამრის გარეშე მრავლდებიან და კვერცხებს დებენ. საქართველოში შეგროვებულმა მდედრებმა ტყვეობაში თითო ჯერზე 1–4 კვერცხი დადეს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დალის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
საქართველოში ეს სახეობა გვხვდება თრიალეთის მთიანეთსა და სხვა კლდოვან ადგილებში, მათ შორის ქოჯორში.
საქართველოში კლდოვან ადგილებში, მთის ტყესა და მის ზემოთაც გვხვდება. დადასტურებული ადგილებია თრიალეთი, ქოჯორი, თეძამი, ატენი და ზედაზენი. 2008–2009 წლების კვლევისას ის 830–1960 მ სიმაღლეზე იპოვეს.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ხელში ნუ აიყვანთ: კუდი ადვილად წყდება.
მხოლოდ შეფერილობით ვერ ამოიცნობთ. ამ ხვლიკს ანუსის წინ ორი ფირფიტა აქვს, სომხურ კლდის ხვლიკს კი ერთი ფართო ფირფიტა. ქერცლის შესამოწმებლად ხელში ნუ აიყვანთ.
საქართველოში შესწავლილი ზრდასრულების სხეულის სიგრძე, კუდის გარეშე, დაახლოებით 5,4–5,8 სმ-ია. აღწერილი ყველაზე დიდი სიგრძე, ასევე კუდის გარეშე, 63 მმ-ია.
კლდის ხვლიკები, ჩვეულებრივ, მწერებს, ობობებსა და სხვა პატარა ცხოველებს იჭერენ, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ.
დღისით აქტიურია. მდედრები მამრის გარეშე კვერცხებს დებენ; საქართველოში შეგროვებულმა მდედრებმა ტყვეობაში ერთ ჯერზე 1–4 კვერცხი დადეს.
შორიდან დააკვირდით და, თუ შეძლებთ, გადაუღეთ ფოტო თავსა და გვერდს. ხელში ნუ აიყვანთ და ადგილზე დატოვეთ; მხოლოდ ფერით სახეობას ვერ დაადგენთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Tarkhnishvili et al. 2010 — Unisexual rock lizard and its progenitors in Georgia
- Tarkhnishvili, Murtskhvaladze & Anderson 2017 — genotypes at two loci in parthenogenetic Darevskia
- Barateli et al. 2022 — Reproductive effort of unisexual and bisexual Darevskia
- Barateli et al. 2021 — habitat occupancy of D. portschinskii and D. dahli near Tbilisi
- Petrosyan et al. 2020 — niche partitioning of D. dahli and parental species
- Murphy et al. 2000 — phylogenetic constraints on parthenogenesis in lacertids
- Darevsky 1967 — Rock lizards of the Caucasus
- Agasyan & Ananjeva 2009 — IUCN Red List account for Darevskia dahli
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
სიახლეები