დინიკის გველგესლა
Vipera dinniki
დიდი კავკასიონის მაღალმთის შხამიანი გველგესლა — სუბალპური მდელოებისა და ტყის ზედა ზონის მკვიდრი.
მიმოხილვა
რა არის დინიკის გველგესლა
დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki) დიდი კავკასიონის მაღალმთის შხამიანი გველია. საქართველოში დადასტურებულია; მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება. 2026 წლის ჩამონათვალი მას კანდიდატ სახეობად იღებს kaznakovi-ს კომპლექსში — სახეობრივი საზღვარი კავკასიურ გველგესლასთან ჯერ სრულად არ არის შემოწმებული. ნომინოტიპური ფორმა ტყის ზედა საზღვარს ზემოთაა; ქვესახეობა V. d. tuniyevi ჩამონათვალში ცენტრალური საქართველოს ტყიან და მთის ჰაბიტატს უკავშირდება. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 40–55 სმ-ია. ამ ატლასში რისკი საშუალოა. IUCN-ით მოწყვლადია; შეტანილია საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში.
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დინიკის გველგესლა
პატარა მაღალმთის გველგესლაა ვერტიკალური გუგით, კილური ქერცლით და ხშირად ზიგზაგური ან სწორი ზურგის ზოლით. ამოიცანი სიმაღლითა და ჰაბიტატით — კავკასიურ გველგესლასა და გლუვ გველს ერევა.
- 01
სხეული შედარებით წვრილია, არა მასიური. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 40–55 სმ-ია; დედალი მამალზე დიდია, მამალს კუდი უფრო გრძელი აქვს. თავი სამკუთხაა, მაგრამ კავკასიურ გველგესლაზე ვიწროა და კისრისგან ნაკლებად გამოიყოფა.
- 02
გუგა ვერტიკალური ნაპრალია. ზურგის ქერცლი კილურია — შუაში ამოწეული ნეკნივით. ფონი ნაცრისფერი, ვერცხლისფერი, მოყავისფრო ან მომწვანო-ნაცრისფერია; ზოგ ინდივიდს ყვითელი ან ნარინჯისფერი ელფერი აქვს. ზურგზე მუქი ზიგზაგია, ზოგჯერ სწორი ზოლი. მუცელი მუქია ღია ლაქებით ან ღიაა მუქი წინწკლებით. დასავლეთ პოპულაციებში შავი ინდივიდები ხშირია; საქართველოში ასეთი ფერი სტეფანწმინდასთან არის დოკუმენტირებული.
- 03
ნაშიერი ნაცრისფერ-ყავისფერია — არა წითელი, როგორც კავკასიურ გველგესლაში. შავი ინდივიდები იბადებიან ჩვეულებრივი ნახატით და დაახლოებით მესამე წელს სრულად შავდებიან.
- 04
კავკასიური გველგესლა უფრო დაბალ, ნოტიო კოლხურ ტყეშია (ძირითადად 0–1,000 მ), უფრო ფართო თავითა და წითელ-ნარინჯისფერი ფონით. მისი შავი ინდივიდები პირის გარშემო წითელ ან ყვითელ ელფერს ინარჩუნებენ. დარევსკის გველგესლა მცირე კავკასიონზეა — ჯავახეთ–ერუშეთი, ჩვეულებრივ 2,300 მ-ზე მაღლა. გიურზა დიდია და აღმოსავლეთის მშრალ დაბლობზეა.
- 05
იმავე მაღალმთაში გლუვ გველს (Coronella austriaca) მრგვალი გუგა და გლუვი ქერცლი აქვს — არა შხამიანი. ცხვირრქოსანს ცხვირზე რქა აქვს და მცირე კავკასიონთანაა დაკავშირებული. შხამიანია (საშუალო რისკი); ნაკბენი სამედიცინო დახმარებას საჭიროებს.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
დინიკის გველგესლა საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ეძებეთ დიდი კავკასიონის სუბალპურ მდელოზე, ტყის ზედა ზონაში, კლდოვან ამონაკვეთსა და მორენაზე — არა კოლხურ დაბლობზე და არა აღმოსავლეთის მშრალ ვაკეზე. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, რაჭა — ლეჩხუმი — ქვემო სვანეთი და მცხეთა — მთიანეთი. დასახელებული ადგილებია სვანეთი (ტიპის სერია; ენგურის აუზი, უშგული–შხარა), ხევსურეთი (არდოთი), სტეფანწმინდის მიდამოები და თრუსო. თუშეთშიც არის მოხსენიებული. IUCN სიმაღლეს დაახლოებით 1,500–2,800 მ-ს ასახელებს; კავკასიური კვლევები ზოგჯერ 3,000 მ-მდეც აღწევს და ხეობებში ოდნავ დაბლაც ჩამოდის. ხშირია სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფერდობი. პოპულაციები ფრაგმენტირებულია.
კვება
ზრდასრული იჭერს ხვლიკებსა და წვრილ ძუძუმწოვრებს; იშვიათად — მიწაზე ბუდე ფრინველის ნაშიერს. ახალგაზრდა — წვრილ ხვლიკსა და მწერს, მათ შორის კალიას. ნადირობს ჩასაფრებით და მსხვერპლს შხამით ანეიტრალებს. ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის; ეს სახეობის დონის მონაცემია დასავლეთ კავკასიიდან.
ქცევა
მაღალმთაში აქტიური სეზონი ჩვეულებრივ აპრილის შუიდან სექტემბრის მეორე ნახევრამდეა. დღისით ჩნდება; სიცხეში ჩრდილს ეძებს, მოღრუბლულ ამინდში შეიძლება მთელი დღე იყოს გარეთ. იზამთრებს კლდის ნაპრალში, ხშირად იმავე ადგილას, სადაც ზაფხულშია. ცოცხლადმშობია. შეწყვილება აპრილის ბოლოდან მაისამდეა; ნაშიერები იბადებიან აგვისტოში ჩრდილო ფერდობზე, სექტემბერში — სამხრეთზე. ახალშობილი დაახლოებით 13 სმ-ია და პირველ სეზონზე თითქმის აღარ იკვებება — პირდაპირ იზამთრებს. მაღალმთაში დედალი ყოველ წელს არ მრავლდება. თუ შეხვდებით, დაიცავით მანძილი და არ აიყვანოთ. გველი თავს იცავს, როცა საფრთხეს გრძნობს — არ ეძებს ადამიანს.
კონსერვაცია
IUCN-ის 2009 წლის შეფასებით (2017 წლის errata) მოწყვლადია (Vulnerable): არეალი 20,000 კმ²-ზე ნაკლებია და მკვეთრად ფრაგმენტირებულია; ჰაბიტატისა და პოპულაციის შემცირება მოსალოდნელია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში VU სტატუსითაა — ეროვნული ჩანაწერი IUCN-ის გლობალურ შეფასებას მიჰყვება. საფრთხეა სუბალპური საძოვრის დეგრადაცია და ძოვება. 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატია: kaznakovi-ს კომპლექსის შიდა საზღვრები ჯერ გენომური მონაცემით სრულად არ არის დადასტურებული.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დინიკის გველგესლა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატ სახეობადაა შეტანილი, მაგრამ საქართველოში დადასტურებულია. მხოლოდ დიდი კავკასიონის მაღალმთაშია — არა მთელ ქვეყანაში.
სუბალპურ მდელოზე, ტყის ზედა ზონაში და კლდოვან ადგილზე. რუკაზე აღნიშნულია აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, რაჭა — ლეჩხუმი — ქვემო სვანეთი და მცხეთა — მთიანეთი. დასახელებულია სვანეთი, ხევსურეთი, სტეფანწმინდა, თრუსო და თუშეთი. დასავლეთის დაბლობზე და აღმოსავლეთის მშრალ ვაკეზე არ არის.
შხამიანია. ამ ატლასში რისკი საშუალოა — გიურზაზე დაბალი, მაგრამ ნაკბენი მაინც სამედიცინო დახმარებას საჭიროებს. თავს არ ესხმის, თუ არ იგრძნობს საფრთხეს. არ აიყვანოთ.
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. დაზარალებული დააწვინეთ და დაამშვიდეთ; ნაკბენი ადგილი არ გაიჭრას, არ შეიწოვოს და არ მოიკვრას მჭიდრო ტურნიკეტი. მკურნალობა საავადმყოფოშია.
პატარა, შედარებით წვრილი გველგესლაა ვერტიკალური გუგით, კილური ქერცლით და ზიგზაგური ან სწორი ზურგის ზოლით. ფონი ხშირად ნაცრისფერი ან მოყავისფროა, არა კავკასიური გველგესლას წითელი. გლუვ გველს მრგვალი გუგა აქვს.
ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 40–55 სმ-ია. დედალი მამალზე დიდია. ეს საქართველოს პატარა გველგესლებს მიეკუთვნება — გიურზაზე გაცილებით მოკლეა.
დინიკის გველგესლა მაღალმთისაა (დაახლ. 1,500–2,800 მ) და უფრო ნაცრისფერი ან მოყავისფროა. კავკასიური გველგესლა კოლხურ ნოტიო ტყეშია, ძირითადად 1,000 მ-მდე, უფრო ფართო თავითა და წითელ-ნარინჯისფერი ფონით. 2026 წლის ჩამონათვალი მათ სახეობრივ საზღვარს ჯერ კანდიდატად ტოვებს.
ჩამონათვალი კანდიდატად იღებს, რადგან kaznakovi-ს კომპლექსში იზოლაცია გენომური მონაცემით სრულად არ არის დადასტურებული. IUCN-ით მოწყვლადია ფრაგმენტირებული, 20,000 კმ²-ზე ნაკლები არეალის გამო; საქართველოს წითელ ნუსხაში VU სტატუსითაა.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Orlov & Tuniyev 1990 — Three species in the Vipera kaznakowi complex
- Schmid et al. 2023 — Melanism in Vipera dinniki in Georgia
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Vipera dinniki
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
