დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki) დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში გავრცელებული გველია. საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია, თუმცა მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება. 2026 წლის ჩამონათვალში ის Vipera kaznakovi-ს ჯგუფში შესაძლო ცალკე სახეობადაა განხილული. ჯერ ბოლომდე გარკვეული არ არის, სად გადის ზღვარი დინიკისა და კავკასიურ გველგესლებს შორის, როგორც ცალკე სახეობებს შორის. დინიკის გველგესლის ერთი ფორმა ძირითადად ტყის ზედა საზღვრის ზემოთ გვხვდება. მისი ქვესახეობა Vipera dinniki tuniyevi კი, იმავე ჩამონათვალის მიხედვით, ცენტრალური საქართველოს ტყიან და მთიან ადგილებს უკავშირდება. ზრდასრული დინიკის გველგესლა ჩვეულებრივ დაახლოებით 40–55 სმ სიგრძისაა. ის შხამიანია და მასთან ახლო კონტაქტს უნდა მოერიდოთ; ადამიანისთვის საფრთხე საშუალოა. IUCN-ის შეფასებით, სახეობა მოწყვლადია — მას გადაშენების საფრთხე ემუქრება. დინიკის გველგესლა ასევე შეტანილია საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დინიკის გველგესლა
დინიკის გველგესლა მაღალ მთაში მცხოვრები პატარა გველია. თვალის გუგები ვერტიკალური აქვს, მის ქერცლს კი შუაში წამოწეული ხაზი გასდევს. ზურგზე ხშირად მუქი, ზიგზაგისებური ან თითქმის სწორი ზოლი აქვს. მისი ამოცნობისას მნიშვნელოვანია, სად და რა გარემოში ნახეთ: შეიძლება კავკასიურ გველგესლასა და კატისთვალაში აგერიოთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხეული შედარებით წვრილია და მსხვილი არ არის. ზრდასრული გველი, ჩვეულებრივ, დაახლოებით 40–55 სმ სიგრძისაა. დედალი, როგორც წესი, მამალზე დიდია, მამალს კი შედარებით გრძელი კუდი აქვს. თავი სამკუთხაა, თუმცა კავკასიური გველგესლას თავზე ვიწროა და კისრისგან ნაკლებად მკვეთრად გამოიყოფა.
გუგა ვერტიკალურ ნაპრალს ჰგავს. ზურგის თითოეულ ქერცლს შუაში მკვეთრად ამობურცული ხაზი გასდევს. სხეულის ძირითადი ფერი შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ვერცხლისფერი, მოყავისფრო ან მომწვანო-ნაცრისფერი. ზოგს ყვითელი ან ნარინჯისფერი ელფერიც დაჰკრავს. ზურგზე, ჩვეულებრივ, მუქი ზიგზაგი გასდევს, თუმცა ზოგჯერ ის თითქმის სწორ ზოლს ჰგავს. მუცელი შეიძლება მუქი იყოს ღია ლაქებით, ან ღია — მუქი წინწკლებით. დასავლეთში მცხოვრებ ჯგუფებში მთლიანად შავებიც ხშირია. საქართველოში მთლიანად შავი შეფერილობა სტეფანწმინდის მიდამოებშია დაფიქსირებული.
ნაშიერები, როგორც წესი, ნაცრისფერ-ყავისფერები არიან, კავკასიური გველგესლის მოწითალო ნაშიერებისგან განსხვავებით. ისინიც, რომლებიც მოგვიანებით შავები ხდებიან, დაბადებისას ჩვეულებრივი ნახატი აქვთ. ასაკთან ერთად მუქდებიან და დაახლოებით მესამე წელს მთლიანად შავები ხდებიან.
კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) ძირითადად უფრო დაბალ, ნოტიო კოლხურ ტყეებში გვხვდება, ხშირად ზღვის დონიდან დაახლოებით 1,000 მ-მდე. მას შედარებით ფართო თავი აქვს და ხშირად წითელ-ნარინჯისფერია. მთლიანად შავ გველებსაც კი პირის გარშემო ხშირად წითელი ან ყვითელი ელფერი ეტყობათ. დარევსკის გველგესლა (Vipera darevskii) მცირე კავკასიონის მაღალ მთებში, ჯავახეთ–ერუშეთის მხარეში გვხვდება, უმეტესად ზღვის დონიდან 2,300 მ-ზე მაღლა. გიურზა (Macrovipera lebetinus) გაცილებით დიდი გველია და საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ და ნახევრადმშრალ დაბლობებსა და მთისწინეთში გვხვდება.
კატისთვალა (Telescopus fallax) ზოგჯერ გველგესლა ჰგონიათ: მასაც ვერტიკალური თვალის გუგა აქვს, მაგრამ სხეული უფრო წვრილი, თვალები დიდი, ზურგის ქერცლი კი გლუვი აქვს. ცხვირრქოსანი (Vipera transcaucasiana) ცხვირზე რქის მსგავსი გამონაზარდით ადვილად გამოირჩევა. საქართველოში ის მცირე კავკასიონის მხარეებს უკავშირდება. დინიკის გველგესლა შხამიანია. შეფასებით, ადამიანისთვის საფრთხე საშუალო დონისაა, ნაკბენის შემთხვევაში კი სამედიცინო დახმარებაა საჭირო.
გალერეა
დინიკის გველგესლა ფოტოებში
დინიკის გველგესლა დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში ბინადრობს. ყველაზე ხშირად გვხვდება ტყის ზედა საზღვართან, მის ზემოთ მდებარე მთის მდელოებზე, კლდოვან ადგილებსა და მყინვარის მიერ დატოვებულ ქვა-ღორღზე. კოლხეთის დაბლობები და აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ვაკეები მისი ჩვეული საბინადრო ადგილები არ არის. რუკაზე მხოლოდ ის რეგიონებია მონიშნული, სადაც მისი არსებობა ადგილზე გაკეთებული ჩანაწერებით დადასტურებულია; სხვა დაკვირვებები გავრცელების დასტურად არ ითვლება. მის შესახებ ჩანაწერები ცნობილია სვანეთიდან, მათ შორის ენგურის აუზიდან და უშგული–შხარას მიდამოებიდან; ასევე ხევსურეთის არდოთიდან, სტეფანწმინდის მიდამოებიდან და თრუსოდან. თუშეთშიც არის მოხსენიებული. IUCN-ის მონაცემებით, დინიკის გველგესლა ძირითადად ზღვის დონიდან დაახლოებით 1,500–2,800 მ სიმაღლეზე გვხვდება. კავკასიის სხვა მონაცემებით, ის ზოგჯერ 3,000 მ სიმაღლემდეც დაუფიქსირებიათ, ხეობებში კი შეიძლება ოდნავ დაბლაც ჩამოვიდეს. ხშირად გვხვდება სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფერდობებზე. მისი გავრცელება უწყვეტი არ არის — ცალკეული ჯგუფები ხშირად ერთმანეთისგან მოწყვეტილად ცხოვრობენ.
გავრცელება
სად არის დინიკის გველგესლა დაფიქსირებული საქართველოში
84 საველე ჩანაწერი2006–20264 რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
დინიკის გველგესლას რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან და გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი; ჩანაწერების რაოდენობა პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ ზომავს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ზრდასრული დინიკის გველგესლა ძირითადად ხვლიკებსა და პატარა ძუძუმწოვრებს იჭერს. იშვიათად შეიძლება მიწაზე მობუდარი ფრინველის ბარტყიც დაიჭიროს. ახალგაზრდა გველგესლები უფრო ხშირად პატარა ხვლიკებსა და მწერებს, მათ შორის კალიებს, ჭამენ. ნადირობისას გველგესლა ხშირად ჩასაფრებული ელოდება მსხვერპლს და შხამით იმორჩილებს. ეს ცნობები დასავლეთ კავკასიაში ჩატარებულ დაკვირვებებს ეფუძნება. საქართველოში მცხოვრები დინიკის გველგესლების კვება ცალკე სრულად არ არის შესწავლილი.
ქცევა
მაღალმთიანეთში დინიკის გველგესლა ჩვეულებრივ აპრილის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის მეორე ნახევრამდეა აქტიური. ძირითადად დღისით ჩნდება. სიცხეში ჩრდილს აფარებს თავს, მოღრუბლულ დღეებში კი შეიძლება დღისით დიდხანს დარჩეს გარეთ. ზამთარს კლდის ნაპრალებში ატარებს, ხშირად იმავე უბანში, სადაც ზაფხულშიც ბინადრობს. დინიკის გველგესლა ნაშიერებს ცოცხლად შობს. ძირითადად აპრილის ბოლოდან მაისამდე წყვილდება. კავკასიაში არსებული მონაცემებით, ნაშიერები აგვისტო–სექტემბერში იბადებიან: ჩრდილოეთის ფერდობებზე უფრო ადრე, სამხრეთის ფერდობებზე კი შედარებით გვიან. ახალშობილი დაახლოებით 13 სმ სიგრძისაა და პირველ ზამთრამდე თითქმის აღარ ჭამს. მაღალმთის მკაცრი პირობების გამო დედალი ყოველ წელს არ მრავლდება. თუ დინიკის გველგესლას შეხვდებით, დაიცავით მანძილი და არ სცადოთ მისი აყვანა ან დაჭერა. ის ადამიანს არ ეძებს და თავს ძირითადად მაშინ იცავს, როცა საფრთხეს გრძნობს.
კონსერვაცია
IUCN-ის შეფასებით, დინიკის გველგესლა მოწყვლადი სახეობაა (VU). მისი გავრცელების ტერიტორია შედარებით მცირეა და ძლიერ დანაწევრებულია. მისი საცხოვრებელი ადგილებისა და რაოდენობის შემცირება კვლავ საფრთხედ მიიჩნევა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც ის მოწყვლადი სახეობის (VU) სტატუსითაა შეტანილი. მთავარი საფრთხეებია სუბალპური საძოვრების გაუარესება და გადაჭარბებული ძოვება. 2026 წლის ჩამონათვალში დინიკის გველგესლა Vipera kaznakovi-ს ჯგუფში შესაძლო ცალკე სახეობადაა განხილული. ამ ჯგუფში სახეობებს შორის ზღვარი მათი სრული გენეტიკური მასალის შესწავლით ჯერ ბოლომდე არ არის დადასტურებული.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დინიკის გველგესლასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. დინიკის გველგესლას საქართველოში არსებობა დადასტურებულია, თუმცა ის მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება — მისი გავრცელება დიდი კავკასიონის მაღალმთიან ადგილებს უკავშირდება. 2026 წლის ჩამონათვალში ის შესაძლო ცალკე სახეობადაა განხილული, რადგან Vipera kaznakovi-ს ჯგუფის გველების ცალკეულ სახეობებად დაყოფა ჯერ ბოლომდე გარკვეული არ არის.
დინიკის გველგესლა საქართველოში დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში გვხვდება — მაღალმთიან მდელოებზე, ტყის ზედა საზღვართან და კლდოვან ადგილებში. რუკაზე მისი გავრცელების ადგილებად მხოლოდ ის რეგიონებია მონიშნული, სადაც მისი არსებობა დადასტურებულია. სხვა დაკვირვებები ცალკე, საველე ჩანაწერებადაა ნაჩვენები. მისი ნახვის შესახებ ჩანაწერები არსებობს სვანეთიდან, ხევსურეთიდან, სტეფანწმინდის მიდამოებიდან, თრუსოდან და თუშეთიდან. დასავლეთ საქართველოს დაბლობები და აღმოსავლეთის მშრალი ვაკეები ის ადგილები არ არის, სადაც ის ჩვეულებრივ გვხვდება.
დიახ, დინიკის გველგესლა შხამიანია. შეფასებით, ადამიანისთვის საფრთხე საშუალოა — გიურზასთან შედარებით ნაკლები, თუმცა ნაკბენის შემთხვევაში სამედიცინო დახმარება მაინც საჭიროა. გველი ადამიანს არ დასდევს და, როგორც წესი, თავს მაშინ იცავს, როცა საფრთხეს გრძნობს. გველთან ახლოს ნუ მიხვალთ და ნუ ეცდებით მის აყვანას ან დაჭერას.
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. დაზარალებული დაამშვიდეთ, დააწვინეთ და ეცადეთ, რაც შეიძლება ნაკლებად იმოძრაოს. ნაკბენი არ გაჭრათ, შხამი არ ამოწოვოთ და არ გამოიყენოთ მჭიდრო გადამჭერი სახვევი. დაზარალებული საავადმყოფოში უნდა გადაიყვანონ სამკურნალოდ. მეტი ინფორმაცია იხილეთ გველის ნაკბენის გზამკვლევში.
დინიკის გველგესლა პატარა, შედარებით წვრილი გველია. თვალის გუგა ვერტიკალურად გაწელილი აქვს, ქერცლს შუაში ამოწეული ხაზი გასდევს, ზურგზე კი მუქი, ზიგზაგური ან თითქმის სწორი ზოლი აქვს. მისი ძირითადი ფერი ხშირად ნაცრისფერი ან მოყავისფროა. კავკასიური გველგესლისგან განსხვავებით, ჩვეულებრივ არ აქვს მკვეთრი წითელ-ნარინჯისფერი ფონი. კატისთვალასაც ვერტიკალურად გაწელილი გუგა აქვს, მაგრამ სხეული უფრო წვრილი აქვს, თვალები — უფრო დიდი, ზურგის ქერცლი კი — გლუვი.
ზრდასრული დინიკის გველგესლა, ჩვეულებრივ, დაახლოებით 40–55 სმ სიგრძისაა. დედალი, როგორც წესი, მამალზე დიდია. საქართველოში გავრცელებულ გველგესლებს შორის ის შედარებით პატარაა და გიურზაზე გაცილებით მოკლეა.
დინიკის გველგესლა ძირითადად დიდი კავკასიონის მაღალმთიან ადგილებში, დაახლოებით 1,500–2,800 მ სიმაღლეზე გვხვდება. ის ხშირად ნაცრისფერი ან მოყავისფროა. კავკასიური გველგესლა კი უფრო დაბლა, ნოტიო კოლხურ ტყეებში გვხვდება, ძირითადად 1,000 მ-მდე სიმაღლეზე. მას შედარებით ფართო თავი აქვს, სხეულის ძირითადი ფერი კი ხშირად წითელ-ნარინჯისფერია. 2026 წლის ჩამონათვალში ჯერ ბოლომდე გარკვეული არ არის, როგორ უნდა გაიმიჯნოს ეს ორი ფორმა სახეობებად.
2026 წლის ჩამონათვალში დინიკის გველგესლა შესაძლო ცალკე სახეობადაა განხილული, რადგან ჯერ ბოლომდე არ არის დადასტურებული, რომ ის გენეტიკურად განსხვავდება Vipera kaznakovi-ს ჯგუფის სხვა გველგესლებისგან. IUCN-ის მიხედვით, ეს სახეობა მოწყვლადია (VU): მისი გავრცელების ტერიტორია 20,000 კმ²-ზე ნაკლებია და ძლიერ დანაწევრებულია. საქართველოს წითელ ნუსხაშიც დინიკის გველგესლა მოწყვლად სახეობად (VU) არის შეტანილი.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Orlov & Tuniyev 1990 — Three species in the Vipera kaznakowi complex
- Schmid et al. 2023 — Melanism in Vipera dinniki in Georgia
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Vipera dinniki
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
