კახაბერ სუხიტაშვილი · მარნეული საქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- არეალი
- აღმოსავლეთი — ლოკალური
- ჰაბიტატი
- მშრალი ღია მიწა
- ზომა
- სხეული ~5 სმ; კუდი გრძელი
- უსაფრთხოება
- უშხამო; არ შეეხოთ
- ოჯახი
- Lacertidae
- სტატუსი
- დადასტურებული
კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) პატარა ხვლიკია, რომლის თვალიც გველისას ჰგავს. ყველაზე მარტივად სწორედ თვალით ამოიცნობთ: ქუთუთოები შეზრდილი და გამჭვირვალე აქვს. სხვა მხრივ კი ნამდვილი ხვლიკების ოჯახის წევრია და ფეხები სრულად აქვს განვითარებული. 2026 წლისთვის საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია. ტარიბანაში (დედოფლისწყარო) ნაპოვნი ხვლიკები დნმ-ით შეამოწმეს, ქვემო ქართლში კი კუმისისა და რუსთავის მიდამოებშიც ნახეს. ყველა ეს ადგილი აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ, ღია მხარეებშია. თუმცა იქაც ყველგან არ ცხოვრობს და მხოლოდ ცალკეულ ადგილებში გვხვდება. ადამიანისთვის უვნებელია, მაგრამ თუ ნახავთ, ხელით შეხება საჭირო არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კოხტა გველთავა
კოხტა გველთავა პატარა, სწრაფი ხვლიკია ნამდვილი ხვლიკების ოჯახიდან. მთავარი ნიშანი თვალია: ქუთუთოები გამჭვირვალე და შეზრდილი აქვს, ამიტომ თვალი გველისას ჰგავს. სწორედ ამით გამოირჩევა საქართველოს ბევრი სხვა ხვლიკისგან. სხეული, ფეხები და ქერცლები კი ჩვეულებრივი ხვლიკისა აქვს, ასე რომ, გველისებრმა თვალმა არ შეგაცდინოთ.

ქუთუთოები შეზრდილია და თვალზე გამჭვირვალე საფარს ქმნის. ამიტომ ეს ხვლიკი თვალს ჩვეულებრივად ვერ ახამხამებს. სწორედ ეს არის მთავარი ნიშანი, რის გამოც სახეობას „გველთავა“ ჰქვია.
კუდი გრძელია, ხშირად სხეულზე დაახლოებით ორჯერ გრძელი. სხეული თხელია და მიწაზე სწრაფად მოძრაობისთვისაა შექმნილი. მოტეხილი ან ხელახლა ამოზრდილი კუდი ამოცნობას ართულებს, მაგრამ სახეობას არ ცვლის. ამიტომ მოკლე კუდი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ სხვა სახეობა ნახეთ.
ზურგი ჩვეულებრივ ზეთისხილისფერიდან ბრინჯაოსფერ-ყავისფერამდეა. მასზე მუქი ლაქები ან ზურგის გასწვრივ გაყოლებული მუქი მწკრივები ჩანს. გვერდებზე ხშირად ღია ზოლები გასდევს, მუცელი კი ღია ფერისაა.
პატარა ხვლიკია. სახეობის ზოგადი აღწერით, სხეული დაახლოებით 5 სმ-მდეა, კუდი კი დაახლოებით 10 სმ-მდე.
აზიური შიშველთვალა სცინკი კოხტა გველთავაზე ბევრად პატარაა. ქერცლები გლუვი აქვს და ხშირად ფოთლებში ან სხვა საფარში იმალება. კოხტა გველთავა კი ნამდვილი ხვლიკების ოჯახიდანაა: კიდურები უფრო გრძელი აქვს და ღია მიწაზე სწრაფად დარბის. ამიტომ მათ გასარჩევად ზომასა და ქცევას დააკვირდით.
ფერადი ფსვენი და მარდი ფსვენი ასევე მშრალ, ღია ადგილებში ცხოვრობენ, მაგრამ გველისებრი, შერწყმული ქუთუთო არ აქვთ. მწვანე ხვლიკები, მაგალითად ზოლიანი ხვლიკი, გაცილებით დიდები არიან. ამიტომ ფსვენებისგან კოხტა გველთავას თვალით გაარჩევთ, მწვანე ხვლიკებისგან კი ზომით.
რომელ სახეობებს ჰგავს
საქართველოში კოხტა გველთავას დადასტურებული ადგილები ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ მხარეებშია. ტარიბანაში (დედოფლისწყარო, კახეთი) ნაპოვნი ხვლიკები დნმ-ით შეამოწმეს და ეს სახეობა აღმოჩნდა. ქვემო ქართლში კუმისისა და რუსთავის მიდამოებშიც ნახეს. იქ ნახევრად უდაბნოს პატარა მონაკვეთებში ცხოვრობს, სადაც ბალახი მეჩხერია. მისი ნახვა ყველაზე მეტად მოსალოდნელია მშრალ, ღია მიწაზე, ქვიან ან ბალახიან ადგილებში და იქ, სადაც ველი ბუჩქნარში გადადის. ტყიან და ნოტიო ადგილებში საქართველოში დადასტურებული არ არის.
რუკაზე კოხტა გველთავას ორი ჩანაწერია, ორივე ქვემო ქართლში: ერთი კუმისის ტბასთან, მეორე რუსთავთან. ორივე ცნობილი ადგილია თარიღის გარეშე. ტარიბანადან, სადაც ეს ხვლიკი დნმ-ით დაადასტურეს, ზუსტი ადგილის მქონე ჩანაწერი ჯერ არ გვაქვს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერის მქონე რეგიონი
კოხტა გველთავა პატარა უხერხემლო ცხოველებით იკვებება. საქართველოს გარეთ, ბურსაში შესწავლილ პოპულაციაში საკვების უმეტესი ნაწილი მწერები იყო, განსაკუთრებით მათი ლარვები.
კოხტა გველთავა დღისით აქტიური ხვლიკია და მიწაზე სწრაფად დარბის. მისი ნახვა ყველაზე მეტად თბილ სეზონზეა მოსალოდნელი, როცა პატარა ხვლიკები აქტიურობენ. კვერცხს დებს. საქართველოში მისი სეზონური კალენდარი, კვერცხების რაოდენობა და გამრავლების დრო ჯერ დაზუსტებული არ არის. საფრთხეს რომ იგრძნობს, სწრაფად გარბის და დაბალ მცენარეებში, ქვებს შორის ან უსწორმასწორო მიწაზე იმალება.
საქართველოში კოხტა გველთავა მოწყვლად სახეობად ითვლება, მსოფლიო მასშტაბით კი საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. ჩვენთან ცალკეულ, ერთმანეთისგან დაშორებულ ადგილებში გვხვდება. მისთვის რეალური საფრთხეა მშრალი ნახევრად უდაბნოსა და ველის პატარა მონაკვეთების დაკარგვა ან გადაკეთება. 2026 წლისთვის საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია, აქ ქვესახეობა O. e. elegans ცხოვრობს. საქართველოში ამჟამად Ophisops elegans-ის სახელი გამოიყენება. თუმცა ფართო გაგებით O. elegans-ად წოდებული ხვლიკები გენეტიკურად ძალიან განსხვავდებიან, ამიტომ ეს ჯგუფი მომავალში შეიძლება გადაიხედოს.
mustafa gökmen · ქსენია მარიანა პრონძინსკა · კახაბერ სუხიტაშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
კოხტა გველთავა საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კოხტა გველთავასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, კოხტა გველთავა საქართველოში ცხოვრობს. საქართველოს ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების 2026 წლის სიაში ის ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი.
აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ მხარეებში. მისი არსებობა დადასტურებულია დედოფლისწყაროში (ტარიბანა) და ქვემო ქართლში, კუმისისა და რუსთავის მიდამოებში. გავრცელება შეზღუდული და დანაწევრებულია: ცალკეულ, ერთმანეთისგან დაშორებულ ადგილებში ცხოვრობს. ამიტომ აღმოსავლეთის მშრალ მხარეშიც ყველგან არ გვხვდება.
ყველაზე მარტივად თვალით ამოიცნობთ. ქუთუთო გამჭვირვალე და შეზრდილი აქვს, ამიტომ თვალი გველისას ჰგავს. სხვა მხრივ კი პატარა, სწრაფი ხვლიკია ნამდვილი ხვლიკების ოჯახიდან, გრძელი კუდით და სრულად განვითარებული ფეხებით. ასე რომ, გველისებრ თვალს ნუ შეცდებით: ფეხები აჩვენებს, რომ ხვლიკია.
არა. კოხტა გველთავა უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. გარეული ხვლიკის ხელში აყვანა მაინც საჭირო არ არის: უბრალოდ შორიდან დააკვირდით.
ზომით, ქერცლითა და მოძრაობით. აზიური შიშველთვალა სცინკი პატარაა და გლუვი ქერცლები აქვს. კოხტა გველთავა უფრო დიდია და ნამდვილი ხვლიკების ოჯახიდანაა: კიდურები უფრო გრძელი აქვს და ღია მიწაზე სწრაფად დარბის. ამიტომ მათ გასარჩევად ზომასა და მოძრაობას დააკვირდით.
პატარა ხვლიკია. სახეობის ზოგადი აღწერით, სხეული დაახლოებით 5 სმ-მდეა, კუდი კი დაახლოებით 10 სმ-მდე.
პატარა უხერხემლო ცხოველებს ჭამს. საქართველოს გარეთ შესწავლილი კოხტა გველთავები ძირითადად მწერებით იკვებებოდნენ.
კოხტა გველთავა დღისით აქტიური ხვლიკია. საქართველოში მისი ნახვა ყველაზე მეტად თბილ თვეებშია მოსალოდნელი, მშრალ, ღია ადგილებში, თუმცა ზუსტი სეზონური კალენდარი საქართველოსთვის ჯერ დაზუსტებული არ არის. ამიტომ თუ მისი დანახვა გინდათ, თბილ სეზონზე, დღისით, მშრალ და ღია მიწას დააკვირდით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























