შიშველთვალა სცინკი
Ablepharus pannonicus
მიმოხილვა
შიშველთვალა სცინკი საქართველოში
შიშველთვალა სცინკი (Ablepharus pannonicus) უშხამო, ძალიან პატარა სცინკია შერწყმული ქუთუთოებით; საქართველოში მხოლოდ ვაშლოვანის 1973 წლის ჩანაწერია და შემდგომი დადასტურება არ არის. სცინკების ოჯახისაა (Scincidae). 2014 წლის წითელ ნუსხაში იწერება აზიური შიშველთვალა — CR D2, წერტილოვანი არეალის გამო. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს, მაგრამ ბარკოდირებული ნიმუში არ აქვს. გლობალურად IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); ეს არ ცვლის საქართველოს კრიტიკულ სტატუსს. არეალი დასავლეთ და ცენტრალურ აზიაშია. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ. ადამიანისთვის უვნებელია.
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შიშველთვალა სცინკი
ძალიან პატარა, გლუვქერცლიანი სცინკი შერწყმული ქუთუთოებით. საქართველოში მხოლოდ ვაშლოვანის ისტორიული ჩანაწერია.
ქუთუთოები შერწყმულია გამჭვირვალე „სათვალედ“ — თვალს ვერ ახამხამებს, ამიტომ გველის თვალს ჰგავს. გვარის სახელი სწორედ ქუთუთოს არქონას აღნიშნავს (ablepharine თვალი).
სხეული წვრილი და წაგრძელებულია, ქერცლი გლუვი და მბზინავი. კიდურები მოკლეა, მაგრამ ხუთთითიანი — არ არის უკიდურო. ყურის ხვრელი ძალიან პატარაა. ზურგი ხშირად ბრინჯაო–ზეთისხილისფერია, ზოგჯერ სამი გრძივი მუქი ხაზით; თვალის გავლით გვერდზე მუქი, ღია კიდეებიანი ზოლი. მუცელი მოთეთრო–მომწვანო. ეს შეფერილობა Anderson-ის სახეობრივი აღწერაა და არა ქართული ნიმუშის გაზომვა.
ზომა პატარაა. გვარის დონეზე თავ-ტანის სიგრძე ჩვეულებრივ 6 სმ-მდეა (Greer 1974). Anderson-თან ხშირად დაახლოებით 3.5 სმ თავ-ტანი და დაახლოებით 9.5 სმ სრული სიგრძეა. საქართველოს ნიმუშის სიგრძე აქ არ არის გამოქვეყნებული.
კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) სამხრეთ-აღმოსავლეთში სპორადულადაა; ლაცერტიდია, არა სცინკი — ქერცელი სხვანაირია, სხეული უფრო დიდი და სწრაფი. გრძელფეხა სცინკი (Eumeces schneiderii) იგივე ოჯახისაა, მაგრამ ზრდასრული რამდენიმეჯერ დიდია და ქუთუთოს რგოლი ჩანს. ბოხმეჭა უკიდუროა. თუ ხვლიკს მოძრავი ქუთუთოები აქვს, ეს სახეობა არ არის.
საქართველოში მხოლოდ ვაშლოვანის 1973 წლის ჩანაწერია და შემდგომი დადასტურება არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს, მაგრამ ბარკოდირებული ნიმუში არ აქვს. ერთადერთი დასახელებული ადგილი ვაშლოვანია (კახეთი). მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
შიშველთვალა სცინკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში დასახელებული ლოკალიტეტი ერთია: ვაშლოვანის ნაკრძალი, აღმოსავლეთ საქართველო — დღევანდელი კახეთი. წყაროა Bakradze and Darevsky (1973). Tarkhnishvili et al. 2026 პირდაპირ წერს: შემდგომი დადასტურება არ არის. ამ ატლასის რუკაზე კახეთი სწორედ ამ ჩანაწერის რეგიონია და არ ნიშნავს, რომ სახეობა კახეთში ფართოდ ან მუდმივად გვხვდება. სხვა ადმინისტრაციული რეგიონები აქ არ არის მიწერილი. დაცული ტერიტორიების ზოგი აღწერა სახეობას ვაშლოვანში კავკასიური იშვიათობის სახით ასახელებს; ეს იგივე ისტორიული ჩანაწერის გამეორებაა და არა ახალი საველე დადასტურება. ჰაბიტატის ტიპი ქართულ ჩამონათვალში არ არის გაშლილი. არეალის სხვა ნაწილებში (მაგ. ირანი) ხშირად ნახევარუდაბნო, სტეპი, მთის კალთა, ფოთლოვანი საფარი და ქვიანი ადგილია; ეს საქართველოსთვის გაზომილი ჰაბიტატი არ არის. სიმაღლის დიაპაზონი საქართველოსთვის გამოქვეყნებული არ არის. თუ დღეს ვაშლოვანში პატარა „გველისთვალა“ სცინკს ნახავთ, ჩანაწერი დოკუმენტირებას საჭიროებს და არა ავტომატურ დადასტურებას.
კვება
საქართველოში კუჭის შიგთავსი ამ სახეობაზე არ არის გამოქვეყნებული. არეალის სხვა ნაწილებში Anderson (1999) წვრილ ხოჭოებს, კალიისებრებსა და ჭიანჭველებს ასახელებს. მოსალოდნელია წვრილი უხერხემლოები, მაგრამ ქართული მენიუ აქ არ არის გაზომილი.
ქცევა
ქერცლოვანთა მონაცემთა ბაზა (The Reptile Database) სახეობას დღის აქტიურად მიიჩნევს. სხეული წვრილია, კიდურები მოკლე — ხშირად ფოთლის ან ქვის ქვეშ იძვრება და ადვილად რჩება შეუმჩნეველი. საქართველოში საათობრივი ან სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის აღწერილი. დასავლეთ ირანში გაზაფხულზე საკვერცხეები აქტიურია, შემოდგომაზე სქესობრივი აქტივობა არ ჩანს; იქვე ვარაუდობენ ცხიმის დაგროვებას ზამთრის წინ. ეს ირანული სეზონურობაა და არა ვაშლოვანის გაზომვა. კვერცხისმდებია (კვერცხის გარსის ჯირკვლები აღწერილია); ნაყოფის რიცხვი საქართველოში უცნობია. კუდი შეიძლება მოიწყვიტოს — ნახავთ თუ არა მოკლე ან რეგენერირებულ კუდს, ეს სახეობას არ ცვლის. არ აურიოთ კოხტა გველთავასთან (Ophisops elegans): მასაც შერწყმული ქუთუთოები აქვს, მაგრამ ლაცერტიდია, უფრო დიდი და სწრაფი ღია ადგილზე. გრძელფეხა სცინკი (Eumeces schneiderii) იგივე ოჯახისაა, მაგრამ ბევრად დიდია და თვალის რგოლი ჩანს. ბოხმეჭას (Anguis colchica) კიდურები არ აქვს. ორზოლიანი შიშველთვალა (Ablepharus bivittatus) 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში არ არის; ცნობილია სომხეთიდან, აზერბაიჯანიდან და ჩრდილოეთ ირანიდან.
კონსერვაცია
საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) სახეობაა გადაშენების უკიდურესი საფრთხის წინაშე (CR D2) — კრიტერიუმი წერტილოვან არეალს ეყრდნობა. ეს ეროვნული სტატუსია და გამომდინარეობს იმისგან, რომ ქვეყანაში ცნობილია ერთი, ვიწრო ლოკალიტეტი. IUCN Red List სახეობას გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშ ათავსებს (Least Concern): არეალი ფართოა. კავკასიური ეკორეგიონის 2024 წლის მიმოხილვა გლობალურ LC-ს იმეორებს და საქართველოსთვის სამხრეთ-აღმოსავლეთს (ვაშლოვანი) ასახელებს. ეს არ აუქმებს 2014 წლის ქართულ CR D2-ს. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სანდოობა ჩამონათვალში საშუალოა; ბარკოდი არ არის. თუ პოპულაცია საქართველოში ჯერ კიდევ არსებობს, ის, სავარაუდოდ, ძალიან მცირე ან ლოკალურია — ეს ვარაუდია და არა ახალი აღრიცხვა. არ აიყვანოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შიშველთვალა სცინკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ინარჩუნებს Bakradze and Darevsky (1973) ჩანაწერის მიხედვით — ვაშლოვანის ნაკრძალი. შემდგომი დადასტურება არ არის. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა ჩამონათვალიდან ამოღებულია.
ერთადერთი დასახელებული ადგილი ვაშლოვანია (კახეთი). სხვა რეგიონი აქ არ არის მიწერილი. იქაც შეხვედრა დღეს დაუდასტურებელია.
არა. შხამი არ აქვს. არ აიყვანოთ — პატარაა და ადვილად ზიანდება.
ძალიან პატარა ხვლიკია. ლიტერატურაში თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 3.5 სმ-ია, გვარის ზღვარი დაახლოებით 6 სმ. ქართული ნიმუში გაზომილი არ არის.
ორივეს შერწყმული ქუთუთოები აქვს. Ablepharus პატარა სცინკია გლუვი ქერცლითა და მოკლე კიდურებით. Ophisops უფრო დიდი, სწრაფი ლაცერტიდია ღია ადგილზე.
2014 წლის ნუსხა CR D2-ს აძლევს წერტილოვანი არეალის გამო — ქვეყანაში ცნობილია ერთი ვიწრო ლოკალიტეტი. გლობალურად IUCN-ით LC-ია, რადგან არეალი აზიაში ფართოა.
ქუთუთოები შერწყმულია და გამჭვირვალეა, ამიტომ თვალი გველისას ჰგავს. გველი არ არის. წითელ ნუსხაში იგივე სახეობა აზიური შიშველთვალაა.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Bakradze & Darevsky 1973 — The lidless skink Ablepharus pannonicus in the Caucasus
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- IUCN Red List — Ablepharus pannonicus
- Anderson 1999 — The lizards of Iran
- Greer 1974 — The generic relationships of the scincid lizard genus Leiolopisma and its relatives
- Heirani, Karamiani & Azadbakht 2026 — Female reproductive system of Ablepharus pannonicus
- Karamiani, Rastegar-Pouyani & Rastegar-Pouyani 2018 — Habitat suitability of A. grayanus and A. pannonicus
- Tuniyev & Ananjeva 2024 — High herpetological diversity in the Caucasian Ecoregion
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
ხვლიკების სახეობები
ყველა ხვლიკი ინდექსში — Darevskia ცალკე ბლოკად. ცარიელი ველი წყაროს ნაკლებობაა.
ინდექსიქვიზირომელი ხვლიკია?
ფოტო, ოთხი ვარიანტი, მყისიერი პასუხი — საქართველოს ხვლიკების კატალოგი. ეს არ არის საველე გიდი.
ქვიზის დაწყებაამოცნობაეს რა ხვლიკია?
ფოტო, ზომა, შეფერილობა, არეალი. Darevskia-ზე ფერი საკმარისი არ არის.
ამოცნობის გიდი
Darevskia daghestanica
დაღესტნური ხვლიკი
თუშეთი; ახმეტა (თბათანა)
Darevskia derjugini
ართვინის ხვლიკი
დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელი
Darevskia praticola
მდელოს ხვლიკი
აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო — სიონი, თუშურები
Eremias arguta
ფერადი ფსვენი
სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო — სპორადულად