ნიკიტა ტიუნოვი · დედოფლისწყარო საქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- ჰაბიტატი
- მშრალი ღია გრუნტი
- გავრცელება
- კახეთი
- ზომა
- მცირე-საშუალო ხვლიკი
- აქტიურობა
- დღის
- შხამი
- არა - უვნებელი
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
- ოჯახი
- Lacertidae
- ჩამონათვალი
- დადასტურებული
მარდი ფსვენი (Eremias velox) სწრაფი და უშხამო ხვლიკია, რომელიც საქართველოში სანდოდ მხოლოდ კახეთის მშრალ სამხრეთ ნაწილშია დადასტურებული. საქართველოს 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი და ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში საკმაოდ ჩვეულებრივად ითვლება. ნანახია ვაშლოვანის ეროვნულ პარკში, ფანტიშარას კანიონში ნაპოვნი ხვლიკები კი დნმ-ითაც შეამოწმეს. დასავლეთ საქართველოში ან მთელ ქვეყანაში მისი გავრცელება დადასტურებული არ არის, ამიტომ კახეთის გარეთ ნანახ ხვლიკს ავტომატურად მარდ ფსვენად ნუ ჩათვლით. მსოფლიო მასშტაბით საფრთხის ქვეშ არ არის, თუმცა ეს გლობალური შეფასებაა და არა საქართველოს ეროვნული სტატუსი. საქართველოს ხვლიკებს ქვესახეობა E. v. caucasia-ს აკუთვნებენ. დნმ-ის ერთი მონაკვეთის მონაცემებით, კავკასიური ფორმის კლასიფიკაცია შეიძლება მომავალში გადაიხედოს, მაგრამ საქართველოს მოქმედი ჩამონათვალი მას ჯერ Eremias velox-ად ტოვებს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მარდი ფსვენი
მარდი ფსვენი თხელი, გრძელკუდა ხვლიკია Eremias-ის გვარიდან, რომელიც კახეთის მშრალ, ღია ადგილებში ცხოვრობს. ამოსაცნობად ყველაზე მეტად სამი რამ დაგეხმარებათ: სხეულის აგებულება, გვერდებზე ზოლები ან თვალისებრი ლაქები და ფერად ფსვენთან შედარება. მარტო ერთ ნიშანს ნუ ენდობით: რამდენიმე ერთად შეაფასეთ.

სხეული თხელი აქვს, ფეხები შედარებით გრძელი, კუდი კი სხეულზე ბევრად გრძელი ჩანს. ასეთი აგებულება ღია მიწაზე სწრაფ სირბილში ეხმარება. მაგრამ მარტო სისწრაფით სახეობას ვერ ამოიცნობთ: სწრაფად გაქცეული ხვლიკი სხვა სახეობაც შეიძლება იყოს.
ფერი და ნახატი ცვალებადია. ხშირად ზურგი ქვიშისფერი, მონაცრისფრო ან მოყავისფროა, გასწვრივ ღია ზოლებით, გვერდებზე კი ღია ლაქები ან თვალისებრი ნიშნები ჩანს. ახალგაზრდები, როგორც ბევრ ფსვენში, შეიძლება უფრო მკვეთრად ზოლიანი ჩანდნენ.
ახლოდან დათვალიერებისას ქერცლებიც დაგეხმარებათ. თვალის ქვეშ მდებარე დიდი ქერცლი პირს ესაზღვრება, მეოთხე თითის გვერდებზე კი მკაფიო ქვიშის ფოჩი არ აქვს. ეს ნიშნები ფოტოზე ან ნაპოვნ მკვდარ ხვლიკზე შეამოწმეთ. ცოცხალი ხვლიკის დაჭერა ამისთვის საჭირო არ არის.
ყველაზე სასარგებლოა მისი შედარება ფერად ფსვენთან. ფერადი ფსვენიც იმავე სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში გვხვდება, მაგრამ იქ უფრო იშვიათად და აქა-იქ ნახულა. მარდი ფსვენი კი ჩვეულებრივ უფრო თხელი, გრძელკუდა და სწრაფი ჩანს. ამიტომ ორი ხვლიკის შედარებისას სხეულს, კუდს და მოძრაობას დააკვირდით.
კოხტა გველთავა შეიძლება მსგავს მშრალ ადგილებში ცხოვრობდეს, მაგრამ თვალი სხვანაირი აქვს, გველისას ჰგავს. ზოლიან ხვლიკსა და Lacerta-ს სხვა სახეობებს ხშირად უფრო მსხვილი ან მწვანე სხეული, ან სხვაგვარი აგებულება აქვთ. ამიტომ ხვლიკს მარდ ფსვენად მხოლოდ იმიტომ ნუ ჩათვლით, რომ მშრალ ადგილას ნახეთ: შეხედეთ თვალს, ზომას, ფერსა და აგებულებას.
საქართველოში ადგილიც მნიშვნელოვანი ნიშანია. მარდი ფსვენი სანდოდ კახეთის მშრალ სამხრეთ ნაწილშია ნანახი. ამიტომ დასავლეთ საქართველოში, ტყიან ზონაში ან მაღალმთაში გადაღებულ ხვლიკს ავტომატურად მარდ ფსვენად ნუ ჩათვლით.
ადამიანისთვის უშხამოა, მაგრამ ფოტოს გადასაღებად მაინც სჯობს, არ დაიჭიროთ. ამოცნობისთვის გადაიღეთ რამდენიმე მკაფიო კადრი: გვერდიდან, ზემოდან და ისე, რომ ირგვლივ გარემოც ჩანდეს.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მარდი ფსვენი ღია, თბილი და მშრალი ადგილების ხვლიკია. სავარაუდოდ, სტეპში, ნახევრად უდაბნოსა და დაბალ ბუჩქნარში ცხოვრობს, ქვიან ან ქვიშიან მიწაზე, სადაც დაბალ მცენარეებს შორის შიშველი მიწის ზოლები რჩება. საქართველოში სანდო ცნობები კახეთის მშრალ სამხრეთ ნაწილს ეხება. დადასტურებულ ადგილებს შორისაა ვაშლოვანის ეროვნული პარკი და ფანტიშარას კანიონი.
მარდი ფსვენის რუკა აერთიანებს ატლასისთვის მოწოდებულ საველე ფოტოებსა და საქართველოში გაკეთებულ iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. ჩანაწერების რეგიონული ცხრილი დაკვირვებებსა და დადასტურებულ გავრცელებას განასხვავებს: რუკაზე მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი გამოიკვეთება. რეგიონი, სადაც მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია, ცხრილში ჩანს, მაგრამ გავრცელებად არ ითვლება. iNaturalist-ის მიერ დაფარული კოორდინატი და ამოუცნობი დაკვირვება ამ სტატუსში არ ითვლება. ცალკეული წერტილები დაკვირვების ადგილებს აჩვენებს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული რეგიონი
იკვებება პატარა მწერებით და სხვა წვრილი უხერხემლოებით. მისნაირი სწრაფი ხვლიკების მსგავსად, საკვებს ღია მიწაზე ეძებს.
დღისით აქტიური ხვლიკია. მისი ნახვა უფრო მოსალოდნელია მზიან, მშრალ და ღია ადგილებში, სადაც შიშველი მიწა დაბალ მცენარეებს ენაცვლება. თუ შეაწუხეს, სწრაფად გარბის დაბალ მცენარეებში ან ახლომდებარე თავშესაფარში.
მსოფლიო მასშტაბით მარდი ფსვენი საფრთხის ქვეშ არ არის: ის „ნაკლებად საფრთხეში“ მყოფ სახეობად ითვლება. საქართველოს 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. მშრალი სტეპებისა და ნახევრად უდაბნოების დაზიანება მისთვის შესაძლო საფრთხეა, თუმცა საქართველოში მისი რაოდენობის შემცირება დადასტურებული არ არის. ამ ხვლიკის დაჭერა ან სხვა ადგილას გადაყვანა საჭირო არ არის.
ნიკიტა ტიუნოვი · Jean-Louis Carlo · Korbinian Aldinger · David Broek · გიორგი ნაცვლიშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
მარდი ფსვენი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მარდი ფსვენთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მარდი ფსვენი საქართველოში ნამდვილად ცხოვრობს: ქვეყნის 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში საკმაოდ ჩვეულებრივ ხვლიკად ითვლება.
კახეთში. საქართველოში მარდი ფსვენის შესახებ სანდო ცნობები კახეთიდანაა: დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან, მათ შორის ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდან და ფანტიშარას კანიონიდან, ასევე საგარეჯოს მუნიციპალიტეტიდან. მისი გავრცელება მხოლოდ კახეთშია დადასტურებული. ქვემო ქართლიდან და თბილისიდან მხოლოდ რამდენიმე დაკვირვებაა, რაც იქ გავრცელების დასადასტურებლად ჯერ საკმარისი არ არის. მთელ ქვეყანაში მისი გავრცელება დადასტურებული არ არის. ამიტომ კახეთის გარეთ ნანახ ხვლიკს ავტომატურად მარდ ფსვენად ნუ ჩათვლით.
არა. მარდი ფსვენს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ ქმნის. მისი დაჭერა მაინც საჭირო არ არის. პატარა ხვლიკი ხელში შეიძლება დაშავდეს, ამიტომ სჯობს, თავი დაანებოთ.
პირველ რიგში თხელ სხეულსა და გრძელ კუდს შეხედეთ. ღია, მშრალ მიწაზე სწრაფად მოძრაობს. სხეულზე ჩვეულებრივ გასწვრივ ღია ზოლები გასდევს, გვერდებზე კი ლაქები აქვს. ზუსტად ამოსაცნობად შეადარეთ ფერად ფსვენს, რომელიც იმავე რეგიონში ცხოვრობს.
მხოლოდ ფერით საიმედოდ ვერ გაარჩევთ, რადგან ორივე ერთი გვარის, Eremias-ის, ხვლიკია. მარდი ფსვენი ჩვეულებრივ უფრო თხელი და გრძელკუდა ჩანს. ფერადი ფსვენი კი იმავე რეგიონში მხოლოდ აქა-იქ ნახულა. ამიტომ ერთ ნიშანს ნუ ენდობით: ერთად შეაფასეთ, სად ნახეთ ხვლიკი და როგორი აქვს რამდენიმე გარეგნული ნიშანი.
მარდი ფსვენი პატარა ან საშუალო ზომის ხვლიკია. სხეული თხელი აქვს, კუდი კი გრძელი.
დღისით აქტიური ხვლიკია. მის მოსაძებნად ყურადღება მიაქციეთ თბილ, მზიან და მშრალ ღია ადგილებს.
ძირითადად პატარა მწერებითა და სხვა წვრილი უხერხემლოებით იკვებება. მისნაირი სწრაფი ხვლიკების მსგავსად, საკვებს ღია მიწაზე ეძებს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















