მარდი ფსვენი

Eremias velox

კახეთი, სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველოადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მშრალი ღია გრუნტი

გავრცელება

კახეთი

ზომა

მცირე-საშუალო ხვლიკი

აქტიურობა

დღის

შხამი

არა - უვნებელი

IUCN

LC, გლობალური

ოჯახი

Lacertidae

ჩამონათვალი

დადასტურებული

მიმოხილვა

მარდი ფსვენი საქართველოში

მარდი ფსვენი (Eremias velox) არის სწრაფი, უშხამო ლაცერტიდი ხვლიკი, რომელიც საქართველოში დადასტურებულია კახეთის მშრალ სამხრეთ-აღმოსავლეთში. Tarkhnishvili et al. 2026 მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად ასახელებს და საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთში საკმაოდ ჩვეულებრივად აღწერს. იმავე ნაშრომში ფიგურა ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდანაა, ხოლო დნმ-ბარკოდირებული ნიმუშები ფანტიშარას კანიონიდან არის მითითებული. ამ წყაროებით სანდოდ დადასტურებული ქართული არეალი კახეთია; დასავლეთ საქართველოში ან მთელ ქვეყანაში გავრცელებულ სახეობად არ უნდა ჩაითვალოს. ქართული მასალა მიყვანილია ქვესახეობამდე E. v. caucasia. COI-ბარკოდები მიანიშნებს, რომ კავკასიური ფორმის ტაქსონომია შესაძლოა მომავალში გადაიხედოს, მაგრამ ამ გვერდზე სახეობა მოქმედი ქართული ჩამონათვალის შესაბამისად Eremias velox-ად რჩება. გლობალურად IUCN მას ნაკლები საფრთხის კატეგორიაში (LC) აფასებს; ეს არ არის საქართველოს ეროვნული სტატუსი.

ბოლო განახლება 15 სექტემბერი 2026

გალერეა

მარდი ფსვენი ფოტოებში

მარდი ფსვენი (Eremias velox) — დედოფლისწყარო — Jean-Louis Carlo — ფოტო: Jean-Louis Carlo
დედოფლისწყარო — რუკაზე ნახვა · 11 მაისი 2013
საქართველოს ველში

მარდი ფსვენი (Eremias velox) — დედოფლისწყარო — Korbinian Aldinger — ფოტო: Korbinian Aldinger
დედოფლისწყარო — რუკაზე ნახვა · 13 აგვისტო 2026
საქართველოს ველში

გავრცელება

სად გვხვდება მარდი ფსვენი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ მარდი ფსვენი

მარდი ფსვენი თხელი, გრძელკუდა Eremias-ია კახეთის მშრალი ღია ადგილებიდან. ამოცნობაში ყველაზე მეტად გვეხმარება სხეულის პროპორციები, ზოლებიანი ან თვალაკებიანი გვერდები და ფერად ფსვენთან შედარება.

სხეული თხელია, ფეხები შედარებით გრძელი, კუდი კი სხეულზე ბევრად გრძელად ჩანს. ეს პროპორციები მას ღია გრუნტზე სწრაფ სირბილში ეხმარება, მაგრამ მხოლოდ სისწრაფე სახეობის ამოსაცნობად საკმარისი არ არის.
შეფერილობა ცვალებადია, მაგრამ ხშირად ჩანს ქვიშისფერი, მონაცრისფრო ან მოყავისფრო ზურგი, ღია გრძივი ზოლები და გვერდებზე ღია ლაქები ან თვალაკები. ახალგაზრდა ინდივიდები, როგორც ბევრ ფსვენში, უფრო მკვეთრად ზოლიანი შეიძლება ჩანდეს.
ახლო დათვალიერებით სასარგებლოა ქერცლის ნიშნები: ქვეთვალის ფირფიტა, ანუ თვალი-ქვეშა დიდი ქერცლი, პირს ესაზღვრება, ხოლო მეოთხე თითის გვერდებზე მკაფიო ქვიშის ფოჩები არ წარმოიქმნება. ასეთი ნიშნები ფოტოზე ან ნაპოვნ მკვდარ ინდივიდზე შეამოწმეთ; ცოცხალი ხვლიკის დაჭერა საჭირო არ არის.
ყველაზე ახლო პრაქტიკული შედარებაა ფერადი ფსვენი. ფერადი ფსვენი იმავე სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში გვხვდება, მაგრამ უფრო სპორადულადაა მითითებული; მარდი ფსვენი ჩვეულებრივ უფრო თხელ, გრძელკუდა და სწრაფ Eremias-ის შთაბეჭდილებას ტოვებს.
კოხტა გველთავას შეიძლება მსგავსი მშრალი ჰაბიტატი ჰქონდეს, მაგრამ მას განსხვავებული, გველისებრი თვალის იერი აქვს. ზოლებიანი ხვლიკი და სხვა Lacerta ხშირად უფრო მსხვილი, მწვანე ან სხვაგვარი აგებულების არიან.
საქართველოს შიგნით ადგილმდებარეობა მნიშვნელოვანი ნიშანია. სანდო ცნობები კახეთის მშრალ სამხრეთ-აღმოსავლეთს უკავშირდება; დასავლეთ საქართველოდან, ტყიანი ზონიდან ან მაღალმთიდან გადაღებული ფოტო ავტომატურად მარდ ფსვენად არ უნდა ჩაითვალოს.
ადამიანისთვის უშხამოა. თუ ფოტოს გადაღება გსურთ, უკეთესია ცხოველი არ დაიჭიროთ და რამდენიმე მკაფიო კადრი გადაიღოთ გვერდიდან, ზემოდან და ჰაბიტატთან ერთად.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Eremias arguta

ფერადი ფსვენი

სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო — სპორადულად

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

მარდი ფსვენი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში მარდი ფსვენი სანდოდ უკავშირდება კახეთის მშრალ სამხრეთ-აღმოსავლეთს. დადასტურებული მასალა მოიცავს ვაშლოვანის ეროვნულ პარკს და ფანტიშარას კანიონს. სავარაუდო შეხვედრის ადგილებია ღია, თბილი და მშრალი ლანდშაფტები: სტეპი, ნახევრად უდაბნო, დაბალი ბუჩქნარი, ქვიანი ან ქვიშიანი გრუნტი და მცენარეულობას შორის შიშველი მიწის ზოლები. ზუსტი ქართული სიმაღლის დიაპაზონი ამ გვერდზე გამოყენებულ წყაროებში არ არის შეჯამებული.

კვება

იკვებება წვრილი უხერხემლოებით. საქართველოსთვის გამოქვეყნებული დეტალური დიეტური სერია ამ გვერდზე გამოყენებულ წყაროებში არ არის მითითებული, ამიტომ მსხვერპლის ჯგუფები ზოგადად უნდა გავიგოთ: მცირე მწერები და სხვა პატარა უხერხემლოები, რომლებსაც ასეთი სწრაფი ლაცერტიდები ღია გრუნტზე ეძებენ.

ქცევა

დღისით აქტიური ხვლიკია და საფრთხისას სწრაფად გარბის დაბალ მცენარეულობაში ან ახლო თავშესაფრისკენ. მის პოვნას უფრო რეალისტურად უნდა ელოდოთ მზიან, მშრალ და ღია ადგილებში, სადაც შიშველი გრუნტი დაბალ საფარს ენაცვლება. საქართველოსთვის სრული სეზონური აქტივობის კალენდარი ამ წყაროებში არ არის მოცემული, ამიტომ თვეების ზუსტი მითითება გადამოწმებას საჭიროებს.

კონსერვაცია

2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში სახეობა ბიოლოგიურად დადასტურებულია. გლობალური IUCN შეფასება ნაკლები საფრთხეა (LC), თუმცა საქართველოსთვის დამოუკიდებელი ეროვნული სტატუსი ამ გვერდზე გადამოწმებული არ არის. საქართველოში საფრთხეები რაოდენობრივად შეფასებული არ ჩანს; მშრალი სტეპისა და ნახევრად უდაბნოს ჰაბიტატების დაზიანება პოტენციური საზრუნავია, მაგრამ ამ გვერდზე დადასტურებულ კლებად არ არის წარმოდგენილი. ინდივიდების დაჭერა ან გადატანა საჭირო არ არის.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები მარდი ფსვენთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. Tarkhnishvili et al. 2026 მას საქართველოსთვის ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად ასახელებს და სამხრეთ-აღმოსავლეთში საკმაოდ ჩვეულებრივად აღწერს.

ამ გვერდზე გამოყენებული სანდო მონაცემები კახეთს უკავშირდება, მათ შორის ვაშლოვანის ეროვნულ პარკს და ფანტიშარას კანიონს. ქვეყნის მასშტაბით გავრცელება დადასტურებულად არ უნდა ჩაითვალოს.

არა. მარდი ფსვენი უშხამო ხვლიკია და ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. დაჭერა საჭირო არ არის, რადგან პატარა ხვლიკი შეიძლება დაზიანდეს.

დააკვირდით თხელ სხეულს, გრძელ კუდს, სწრაფ მოძრაობას ღია მშრალ გრუნტზე, ღია გრძივ ზოლებს და გვერდით ლაქებს. ზუსტი ამოცნობისთვის შეადარეთ იმავე რეგიონში მცხოვრებ ფერად ფსვენს.

ორივე Eremias-ის გვარია და ფერი მარტო საიმედო ნიშანი არ არის. მარდი ფსვენი ჩვეულებრივ უფრო თხელი და გრძელკუდა ჩანს; ფერადი ფსვენი იმავე რეგიონში სპორადულადაა მითითებული, ამიტომ ადგილმდებარეობაც და რამდენიმე ნიშანიც ერთად უნდა შეფასდეს.

ეს არის მცირე-საშუალო ზომის, თხელი ხვლიკი გრძელი კუდით. საქართველოსთვის ზუსტი გაზომილი დიაპაზონი ამ გვერდზე გამოყენებულ წყაროებში არ არის შეჯამებული.

დღისით აქტიური სახეობაა. თვეების ზუსტი ქართული კალენდარი ამ წყაროებში არ არის მოცემული, მაგრამ საველე ძებნისას ყურადღება მიაქციეთ თბილ, მზიან და მშრალ ღია ადგილებს.

ძირითადად წვრილ უხერხემლოებს. საქართველოსთვის დეტალური დიეტური მონაცემი ამ გვერდზე გამოყენებულ წყაროებში არ არის მოცემული.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები