ფერადი ფსვენი

Eremias arguta

უშხამო სტეპის ხვლიკი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. სპორადულია; ადვილად ერევა უფრო ჩვეულებრივ მარდ ფსვენს.

სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო — სპორადულადადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ღია სტეპი / სამხრ.–აღმ.

ზომა

თავ-ტანი ~6–8 სმ

აქტიურობა

დღის

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ნაკლ. საფრთხე (LC)

ჩამონათვალი

დადასტურებული

ოჯახი

Lacertidae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხე არ არის. ხელში აღებისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

მიმოხილვა

რა არის ფერადი ფსვენი

ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) უშხამო სტეპის ხვლიკია სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს და სიმპატრიული ფსვენებისგან განსხვავებულად ასახელებს. საქართველოში სპორადულად გვხვდება, არა მთელ ქვეყანაში. ჩამონათვალის ქვესახეობაა E. a. transcaucasica Darevsky, 1953; ტიპის ადგილი სომხეთშია (მეც-მაზრა), არა საქართველოში. დასახელებული ბარკოდი სამუხის ველიდანაა (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი; CaBOL-ID 1039481). ამ ატლასის დასახელებული ფოტო იგივე მუნიციპალიტეტიდანაა, 2025 წლის სექტემბერი. შხამი არ აქვს. გლობალურად IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

ფერადი ფსვენი ფოტოებში

ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) — ვაშლოვანის დაცული ტერიტორია — Diego Rodriguez — ფოტო: Diego Rodriguez
ვაშლოვანის დაცული ტერიტორია · 20 მაისი 2016
საქართველოს ველში

ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) — დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — Aurélien Grimaud — ფოტო: Aurélien Grimaud · iNaturalist
დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი · 29 სექტემბერი 2025

ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) — ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთი — Nikita Sevastianov — ფოტო: Nikita Sevastianov · iNaturalist
ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთი · 17 ივნისი 2017

ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) — უზბეკეთი — Наталья Бешко — ფოტო: Наталья Бешко · iNaturalist
უზბეკეთი · 10 მაისი 2010

ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) — ასტრახანის ოლქი, რუსეთი — Eugene Popov — ფოტო: Eugene Popov · iNaturalist
ასტრახანის ოლქი, რუსეთი · 26 აპრილი 2009

გავრცელება

სად გვხვდება ფერადი ფსვენი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ფერადი ფსვენი

შედარებით მსხვილი, ღია ადგილის ფსვენი ლაქებიანი ან თვალაკებიანი ზურგით. საქართველოში უპირველესად მარდ ფსვენსა და კოხტა გველთავას შეადარეთ. ფერი საკმარისი არ არის.

სხეული უფრო მასიურია და კიდურები შედარებით მოკლე, ვიდრე მარდ ფსვენში (Eremias velox). თავი წაწვეტებულია, მაგრამ არა ისე გამხდარი, როგორც გრძელკუდა ფსვენებში. სახეობის დონეზე თავ-ტანი (ცხვირიდან კლოაკამდე) ხშირად დაახლოებით 6–8 სმ-ია; კუდი სხეულზე ბევრად გრძელი არ არის. ქართული გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. ქვედა ქუთუთო მოძრავია — ეს გველთავასგან ჰყოფს.
ზურგი რუხი, ქვიშისფერი ან ზეთისხილისფერია ღია თვალაკებით (ოცელები) ან არარეგულარული მუქი ლაქებით — აქედან ქართული სახელი. ნაშიერს ნახატი უფრო კონტრასტული აქვს. ზრდასრულში ზოლები სუსტია ან არ არის; მარდ ფსვენს ხშირად გრძივი ზოლები და გვერდზე ლურჯი თვალაკები აქვს. ფერის ცვალებადობა დიდია: გალერეის ნაწილი საქართველოს გარეთაა და სხვა ქვესახეობას აჩვენებს.
საველე ქერცლის ნიშანი (Anderson 1999): ქვეთვალის ფირფიტა (სუბოკულარი) პირის ნაპირს არ აღწევს. მარდ ფსვენში იგივე ფირფიტა ჩვეულებრივ პირს აღწევს. ეს ხელში ასათვლელი ნიშანია — არ აიყვანოთ. ბარძაყის ფორების ორი რიგი ერთმანეთისგან შედარებით ფართოდაა გამოყოფილი.
მარდი ფსვენი იმავე სამხრეთ-აღმოსავლეთში უფრო ჩვეულებრივია: ჩამონათვალი მას „საკმაოდ ჩვეულებრივს“ უწოდებს, ამ სახეობას — სპორადულს. უფრო გამხდარია, კუდი გრძელი, სირბილი უფრო გამოკვეთილი. კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) პატარაა და ქუთუთოები შერწყმული აქვს — თვალი „გველისებურია“. ზოლებიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) უფრო დიდია და ხშირად მწვანე. აზიური შიშველთვალა (Ablepharus pannonicus) წვრილი სცინკია, არა ფსვენი.
2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. საქართველოში სპორადულად გვხვდება, არა მთელ ქვეყანაში. დასახელებული ბარკოდი სამუხის ველიდანაა (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი). მარდი ფსვენი იმავე სამხრეთ-აღმოსავლეთში უფრო ჩვეულებრივია: ჩამონათვალი მას „საკმაოდ ჩვეულებრივს“ უწოდებს, ამ სახეობას — სპორადულს.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Eremias velox

მარდი ფსვენი

სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო

Ophisops elegans

კოხტა გველთავა

სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო — სპორადულად

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

ფერადი ფსვენი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

კვება

ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ძირითადად წვრილ უხერხემლოებს ჭამს — ხოჭოებს, სხვა მწერებს, ობობებს; ევროპულ ლიტერატურაში პატარა ლოკოკინაცაა დასახელებული. შხამი არ აქვს — მსხვერპლს პირით იჭერს.

ქცევა

დღისითაა აქტიური. ღია ადგილის სწრაფი ხვლიკია: თბება მიწაზე, საფრთხისას სწრაფად გარბის და ხშირად სოროში ან ბალახის ფესვთან იმალება. საქართველოში სრული სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. ამ ატლასის ქართული ფოტო სექტემბრის ბოლოსაა, დედოფლისწყაროში — ეს ერთი დაკვირვებაა და არა სრული ფენოლოგია. ევროპულ პოპულაციებში ზედაპირზე ხშირად მარტ–აპრილიდან ჩნდება და სექტემბერ–ოქტომბერში იწყებს გამოზამთრებას; ეს ევროპული კალენდარია. კვერცხისმდებია. სახეობის დონეზე ევროპულ ლიტერატურაში 3–11 კვერცხია; ქართული ნაყარის ზომა აქ არ არის გაზომილი. დაჭერისას კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს; შეიძლება უკბინოს კიდეც. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ.

კონსერვაცია

IUCN-მა 2018 წელს ნაკლებად საფრთხის ქვეშ შეაფასა (Aghasyan და თანაავტორები) ფართო არეალის გამო; პოპულაციის ტენდენცია გლობალურად სტაბილურადაა მითითებული. შეფასება სახეობის დონისაა და ქართულ სპორადულ პოპულაციას ცალკე არ ზომავს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ჩამონათვალი სამხრეთ-აღმოსავლეთში სპორადულს უწოდებს — ეს იშვიათობაა და არა წითელი ნუსხის კატეგორია. სომხეთში იგივე ქვესახეობის სევანის იზოლატი ეროვნულად კრიტიკულადაა შეფასებული; ეს სომხური სიტუაციაა და არ უნდა გადმოიტანოთ ავტომატურად საქართველოზე. Tarkhnishvili et al. 2026 აღნიშნავს, რომ COI-ით ნომინალურად ერთი სახეობის შიგნით, მათ შორის E. arguta-ში, დიდი გეოგრაფიული განსხვავებაა; ქართული ნიმუში აქ მაინც E. arguta-დ რჩება. ადგილობრივი საფრთხე შეიძლება იყოს მშრალი სტეპის გარდაქმნა. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ფერადი ფსვენი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია და სამხრეთ-აღმოსავლეთში სპორადულადაა მითითებული. დასახელებული ბარკოდი სამუხის ველიდანაა. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ.

მშრალ ღია სტეპზე სამხრეთ-აღმოსავლეთში. დასახელებული ადგილია დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — სამუხის ველი. ამ ატლასის რუკა კახეთს აჩვენებს. დასავლეთისა და კოლხეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის.

არა. შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

შედარებით მსხვილი ღია ადგილის ხვლიკი ღია თვალაკებიანი ან ლაქებიანი ზურგით და მოძრავი ქუთუთოთი. მარდ ფსვენი უფრო გამხდარია და ხშირად ზოლიანია. გველთავას ქუთუთო შერწყმული აქვს. ფერი საკმარისი არ არის.

სახეობის დონეზე თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 6–8 სმ-ია. ქართული სრული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ორივე Eremias-ია და სამხრეთ-აღმოსავლეთში თანაარსებობს. მარდი უფრო ჩვეულებრივია, გამხდარი და გრძელკუდა; ფერადს უფრო მასიური სხეული და თვალაკებიანი ნახატი აქვს. ქვეთვალის ფირფიტა ფერადში პირს არ აღწევს — ეს ხელში ასათვლელი ნიშანია.

კვერცხისმდებია. ქართული ნაყარი აქ არ არის გაზომილი; სახეობის დონეზე ევროპულ ლიტერატურაში 3–11 კვერცხია. კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი; სახეობის დონეზე წვრილი უხერხემლოები.

დღისით, თბილ სეზონზე ღია ადგილზე. საქართველოში სრული კალენდარი ცალკე არ არის. ამ ატლასის ქართული ფოტო სექტემბრის ბოლოსაა, დედოფლისწყაროში.

წყაროები

Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
Darevsky 1953 — On the taxonomic position of Transcaucasian Eremias arguta
Muskhelishvili 1970 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
Nikolskii 1913 — Historical records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
Poyarkov, Orlova & Chirikova 2014 — Mitochondrial phylogeography of Eremias arguta
Aghasyan et al. 2018 — IUCN Red List, Eremias arguta
Anderson 1999 — scalation diagnosis, cited in The Reptile Database
საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
The Reptile Database — Eremias arguta

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები