ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული სტეპის ხვლიკია და ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) მიეკუთვნება. საქართველოში სპორადულად გვხვდება და მთელ ქვეყანაში გავრცელებული არ არის. საქართველოში წარმოდგენილია ქვესახეობა E. a. transcaucasica. დადასტურებული ჩანაწერი ცნობილია დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სამუხის ველიდან. შხამი არ აქვს. IUCN-ის მიხედვით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა, ხოლო საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფერადი ფსვენი
შედარებით მსხვილი, ღია და მშრალი ადგილების ხვლიკია, რომელსაც ზურგზე ხშირად ღია თვალაკები ან მუქი ლაქები აქვს. საქართველოში ყველაზე მეტად მარდ ფსვენსა და კოხტა გველთავას შეიძლება დაემსგავსოს. მხოლოდ შეფერილობა ამოსაცნობად საკმარისი არ არის.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ფერად ფსვენს მარდ ფსვენთან შედარებით უფრო მასიური სხეული და შედარებით მოკლე კიდურები აქვს. თავი წაწვეტებულია. სახეობის დონეზე თავ-ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 6–8 სმ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომვების სრული სერია ამ გვერდზე არ გვაქვს. ქვედა ქუთუთო მოძრავია, რაც კოხტა გველთავასგან გარჩევაში გვეხმარება.
ზურგი შეიძლება იყოს რუხი, ქვიშისფერი ან ზეთისხილისფერი, ღია თვალაკებით ან არარეგულარული მუქი ლაქებით. ახალგაზრდა ინდივიდებში ნახატი ხშირად უფრო კონტრასტულია. ზრდასრულებში ზოლები შეიძლება სუსტად ჩანდეს ან საერთოდ არ იყოს გამოხატული. მარდ ფსვენს კი ხშირად უფრო მკაფიო გრძივი ზოლები და გვერდებზე ლურჯი თვალაკები აქვს. ფერი საკმაოდ ცვალებადია, ამიტომ მხოლოდ შეფერილობას ნუ დაეყრდნობით.
ერთ-ერთი განმასხვავებელი ნიშანია ქვეთვალის ფირფიტა, რომელიც ფერად ფსვენში პირის ნაპირს არ აღწევს. მარდ ფსვენში ის ჩვეულებრივ პირის ნაპირს აღწევს. ეს ნიშანი ახლოდან დათვალიერებას მოითხოვს და მისი შემოწმების მიზნით ხვლიკის დაჭერა არ არის საჭირო.
მარდი ფსვენი (Eremias velox) სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში უფრო ჩვეულებრივია. ის უფრო გამხდარია და შედარებით გრძელი კუდი აქვს. კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) პატარაა და შერწყმული ქუთუთოები აქვს, რის გამოც თვალი უფრო „გველისებურად“ გამოიყურება. ზოლებიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) უფრო დიდია და ხშირად მწვანე შეფერილობა აქვს. აზიური შიშველთვალა (Ablepharus pannonicus) კი წვრილი სცინკია და არა ფსვენი.
ფერადი ფსვენი საქართველოში დადასტურებული სახეობაა, თუმცა სამხრეთ-აღმოსავლეთში სპორადულად გვხვდება. დადასტურებული ჩანაწერი ცნობილია სამუხის ველიდან, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მისი არსებობა მთელ საქართველოში არ უნდა ვივარაუდოთ.
გალერეა
ფერადი ფსვენი ფოტოებში
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
საქართველოში ფერადი ფსვენის კვება ცალკე სრულად შესწავლილი არ არის. სახეობის დონეზე ძირითადად წვრილი უხერხემლოებით იკვებება — მათ შორის ხოჭოებით, სხვა მწერებითა და ობობებით. ზოგ წყაროში მცირე ლოკოკინებიც არის აღნიშნული.
ქცევა
ფერადი ფსვენი დღისით აქტიური, სწრაფი ხვლიკია. ხშირად თბება ღია მიწაზე, საფრთხისას კი სწრაფად გარბის და სოროში, ბალახის ფესვებთან ან სხვა საფარში იმალება. საქართველოსთვის სრული სეზონური კალენდარი ცალკე აღწერილი არ არის. ატლასში არსებული ქართული ფოტო დედოფლისწყაროში სექტემბრის ბოლოსაა გადაღებული, თუმცა ერთი დაკვირვება მთლიან სეზონურ აქტივობას ვერ ასახავს. სახეობა კვერცხისმდებია. ევროპულ პოპულაციებში 3–11 კვერცხია აღწერილი, მაგრამ საქართველოსთვის ნაყარის ზომა ამ გვერდზე დადასტურებული არ არის. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს ან კუდი მოიწყვიტოს, ამიტომ ადგილზე დატოვეთ.
კონსერვაცია
IUCN-ის მიხედვით ფერადი ფსვენი გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და მისი პოპულაციის ტენდენცია სტაბილურად არის შეფასებული. ეს გლობალური შეფასებაა და საქართველოს სპორადულ პოპულაციას ცალკე არ აფასებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში სახეობა შეტანილი არ არის. სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში მისი სპორადული გავრცელება არ ნიშნავს, რომ სახეობა წითელი ნუსხის კატეგორიაშია. ადგილობრივად შესაძლო საფრთხე შეიძლება იყოს მშრალი სტეპური ჰაბიტატების გარდაქმნა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ფერადი ფსვენთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ფერადი ფსვენი საქართველოში დადასტურებული სახეობაა და სამხრეთ-აღმოსავლეთში სპორადულად გვხვდება. დადასტურებული ჩანაწერი ცნობილია სამუხის ველიდან, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში.
ფერადი ფსვენი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ, ღია სტეპურ ჰაბიტატებში გვხვდება. ამ გვერდზე დასახელებული ადგილია სამუხის ველი, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. დასავლეთ საქართველოდან ან კოლხეთის ზონიდან დადასტურებული წერტილი ამ გვერდზე არ გვაქვს.
არა. ფერად ფსვენს შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს ან კუდი მოიწყვიტოს. არ აიყვანოთ და დატოვეთ ადგილზე.
დააკვირდით შედარებით მასიურ სხეულს, ღია თვალაკებიან ან ლაქებიან ზურგსა და მოძრავ ქუთუთოს. მარდი ფსვენი უფრო გამხდარია და ხშირად ზოლიანი, ხოლო გველთავას ქუთუთოები შერწყმული აქვს. მხოლოდ ფერი ამოსაცნობად საკმარისი არ არის.
სახეობის დონეზე თავ-ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 6–8 სმ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომვების სრული სერია ამ გვერდზე არ გვაქვს.
ორივე Eremias-ის გვარს მიეკუთვნება და სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში შეიძლება ერთსა და იმავე არეალში გვხვდებოდეს. მარდი ფსვენი უფრო ჩვეულებრივი, გამხდარი და გრძელკუდაა, ფერად ფსვენს კი უფრო მასიური სხეული და ხშირად თვალაკებიანი ნახატი აქვს. ერთ-ერთი განმასხვავებელი ნიშანია ქვეთვალის ფირფიტა: ფერად ფსვენში ის პირის ნაპირს არ აღწევს. ამ ნიშნის შესამოწმებლად ხვლიკის დაჭერა არ არის საჭირო.
ფერადი ფსვენი კვერცხისმდებია. საქართველოსთვის ნაყარის ზომა ცალკე აღწერილი არ არის; სახეობის დონეზე ევროპულ წყაროებში 3–11 კვერცხია მითითებული. საქართველოში მისი კვებაც ცალკე სრულად შესწავლილი არ არის. სახეობის დონეზე ძირითადად წვრილი უხერხემლოებით იკვებება.
დღისით, თბილ სეზონზე და ღია ადგილებშია აქტიური. საქართველოსთვის სრული სეზონური კალენდარი ცალკე აღწერილი არ არის. ამ ატლასის ქართული ფოტო დედოფლისწყაროში სექტემბრის ბოლოსაა გადაღებული, თუმცა ეს მხოლოდ ერთი დაკვირვებაა და მთელ სეზონს არ ასახავს.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Darevsky 1953 — On the taxonomic position of Transcaucasian Eremias arguta
- Muskhelishvili 1970 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- Nikolskii 1913 — Historical records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- Poyarkov, Orlova & Chirikova 2014 — Mitochondrial phylogeography of Eremias arguta
- Aghasyan et al. 2018 — IUCN Red List, Eremias arguta
- Anderson 1999 — scalation diagnosis, cited in The Reptile Database
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database — Eremias arguta
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
