ზოლიანი ხვლიკი

Lacerta strigata

საქართველოს ნახევრადმშრალი ადგილების უშხამო ლაცერტიდი. ნაშიერს ხუთი ღია ზოლი აქვს; ზრდასრულს წინ ხშირად მწვანე აქვს, უკან — მოყავისფრო.

ნახევრადმშრალი ჰაბიტატები — დედოფლისწყაროადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ნახევრადმშრალი; კახეთის ჩანაწერი

ზომა

თავ-ტანი ~7–11 სმ

აქტიურობა

დღის; ~III–IX

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

Least Concern (LC)

ოჯახი

Lacertidae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხე არ არის. ხელში აღებისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ. ველური ცხოველი არ გეყოლოთ.

მიმოხილვა

რა არის ზოლიანი ხვლიკი

ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) საქართველოში დადასტურებული უშხამო ლაცერტიდი ხვლიკია ნახევრადმშრალ ჰაბიტატებში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ინგლისურად Caspian green lizard, Caucasus emerald lizard ან five-streaked lizard. ზრდასრულის თავ-ტანის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–11 სმ-ია; სახეობის დონეზე სრული სიგრძე დაახლოებით 30 სმ-მდე შეიძლება იყოს. IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. ეიხვალდმა 1831 წელს აღწერა. ძველ წიგნებში ზოგჯერ ევროპულ მწვანე ხვლიკს (Lacerta viridis) ან სამზოლიან ხვლიკს (Lacerta trilineata) მიაკუთვნებდნენ; ახლა ცალკე სახეობაა.

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

ზოლიანი ხვლიკი ფოტოებში

ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) — ნახევრადმშრალი ჰაბიტატები — დედოფლისწყარო — Kseniia Marianna Prondzynska — ფოტო: Kseniia Marianna Prondzynska · iNaturalist

ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) — ნახევრადმშრალი ჰაბიტატები — დედოფლისწყარო — fotis-samaritakis — ფოტო: fotis-samaritakis · iNaturalist

გავრცელება

სად გვხვდება ზოლიანი ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ზოლიანი ხვლიკი

საშუალო ზომის მიწის ლაცერტა. ნაშიერი ყავისფერია ხუთი ღია ზოლით; ზრდასრული მამრი წინ ხშირად კაშკაშა მწვანეა, უკან — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი. შეადარეთ მარდ და საშუალო ხვლიკს — მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის.

მკვრივი ლაცერტიდია კარგად განვითარებული კიდურებით — არა Darevskia-ს კლდის ხვლიკი და არა სცინკი. კისერზე ქერცლის საყელო ძლიერ დაკბილულია. ზურგზე წვრილი ქერცლია; მუცელზე ექვსი (იშვიათად რვა) გრძივი მწკრივი უფრო დიდი ფირფიტაა. ეს ხელში დასათვლელია; ველში უფრო ზომა, ნახატი და ჰაბიტატი მუშაობს.
ნაშიერი ზეთისხილისფერ-ყავისფერია ზურგსა და გვერდებზე ხუთი ვიწრო მოთეთრო ზოლით, ზოლებს შორის წვრილი მუქი ლაქებით. ესაა 2026 წლის ჩამონათვალის ფიგურის ნახატი ჩანქაანიდან. ზოლები ასაკთან ერთად ქრება და მდედრში უფრო დიდხანს შეიძლება დარჩეს. ზრდასრული მამრი სხეულის წინა ორ მესამედზე კაშკაშა მწვანე ხდება; უკანა ნაწილი, უკანა ფეხები და კუდი ზეთისხილისფერ-ყავისფერი რჩება. შეწყვილების სეზონზე მამრის თავი, ყელი და კისრის გვერდები მუქ ლურჯად შეიძლება შეიცვალოს. მდედრი უფრო ბაცი მწვანეა, ხშირად ლაქებს ან ზოლის კვალს ინარჩუნებს; მუცელი თეთრი ან ღიაა, მამრის ქვედა მხარე მომწვანო ან მოყვითალო.
მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) დასავლეთ საქართველოში ფართოდაა; აღმოსავლეთში 2026 წლის ჩამონათვალი მას მხოლოდ დაახლოებით 600–800 მ-ზე ზემოთ ათავსებს. ზოლიანი ხვლიკი ნახევრადმშრალი ადგილის ცხოველია და აღმოსავლეთში სიმაღლეზე შეზღუდულად არ არის აღწერილი. ორივეს ნაშიერი ზოლიანი შეიძლება იყოს. მხოლოდ ფერით ნუ ამოიცნობთ.
საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) L. trilineata-ს კომპლექსის კანდიდატი სახეობაა. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალშია, სპორადულად ჩრდილო-დასავლეთში. დიდი მწვანე ლაცერტაა. სადაც ორივეა, შეადარეთ ზომა, ნაშიერის ზოლები და პროფილები; მწვანე ზრდასრული ადვილად ერევა.
კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) უფრო პატარაა, სამხრეთ-აღმოსავლეთის ღია მშრალ ადგილზეა და შერწყმული ქუთუთოები აქვს — თვალი უქუთუთო ჩანს. კლდის ხვლიკები (Darevskia) უფრო პატარაა, ჩვეულებრივ კლდეზე ან კედელზე, და ამ სახეობის ხუთზოლიანი ნაშიერის ნახატი არ აქვთ. არც ერთი ეს ხვლიკი შხამიანი არ არის.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Lacerta agilis

მარდი ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო; აღმოსავლეთში 600–800 მ-ზე ზემოთ

Lacerta media

საშუალო ხვლიკი

აღმოსავლეთი საქართველო — თმოგვი, ფანტიშარა; სპორადულად ჩრდილო-დასავლეთი

Ophisops elegans

კოხტა გველთავა

სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო — სპორადულად

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

ზოლიანი ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში გვხვდება. ყველა რეგიონში ან კოლხეთის ნოტიო ტყეში ნუ ივარაუდებთ. Tarkhnishvili et al. 2026 მას ნახევრადმშრალ ჰაბიტატებში ქვეყნის მასშტაბით ათავსებს და გავრცელების სანდოობას საშუალოდ აფასებს. ნაშრომის ფიგურა ზოლიანი ნაშიერია დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან, ჩანქაანიდან; ბარკოდი იმავე ადგილიდანაა. ამ ატლასის რუკაზე ამ ეტაპზე კახეთია აღნიშნული — იმ დასახელებული ჩანაწერის რეგიონი. სხვა ადმინისტრაციული რეგიონები მხოლოდ ამ ფიგურითა და ბარკოდით არ ივსება. ძველი კავკასიური ლიტერატურა აღმოსავლეთ საქართველოს სახეობად განიხილავს: Langerwerf (1980), Muskhelishvili 1970-ის ციტირებით, აღმოსავლეთ საქართველოში ადგილობრივ სიმჭიდროვეს დაახლოებით 400 ინდივიდს ჰექტარზე ასახელებს — ეს ადგილობრივი მაღალი რიცხვია და არა ქვეყნის საშუალო. The Reptile Database არეალს აღმოსავლეთ საქართველოდ აჯამებს და აფხაზეთსაც ასახელებს; აფხაზეთის ჩანაწერი ამ გვერდზე ცალკე არ არის გადამოწმებული. ეძებეთ სტეპში, მთის სტეპში, ნახევარუდაბნოში, მდინარის პირას, მდელოს კიდეზე, ქარსაფარ ზოლსა და ყანის ან ბაღის პირას, ჩვეულებრივ ბუჩქთან, მაყვალთან ან მკვრივ ბალახთან და არა შიშველ ადგილზე (Langerwerf 1980, Bannikov et al. 1977-ის შეჯამებით). სახეობის დონეზე სიმაღლე მონაცემთა ბაზებში დაახლოებით 2 800–3 000 მ-მდეა; ეს ქართული გაზომილი ზღვარი არ არის. თავშესაფარი ხშირად მღრღნელის სორო, ქვის გროვა ან თვითონ ამოთხრილი მოკლე სოროა.

კვება

ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე წვრილ უხერხემლოებს ჭამს. Langerwerf (1980) საბჭოთა ლიტერატურიდან ხშირ ნადირად ხოჭოებს ასახელებს; ასევე ობობებს, ტილებს, ლოკოკინებს, ჭიანჭველებს, ბუზებსა და ნახევარხეშეშებს, დამატებით კი კალიას, ჩრჩილსა და ციკადას. ეს რეგიონული შეჯამებაა და არა ყველა ქართული ადგილის მენიუ. ბაღის მავნებლების კონტროლად ნუ მიიჩნევთ.

ქცევა

დღისითაა აქტიური. კავკასიაში Langerwerf (1980) ზრდასრულის გამოღვიძებას დაახლოებით მარტის შუაში ასახელებს, როცა ჰაერი დაახლოებით 16–18 °C-ია; რბილ ქართულ ზამთარში აქტივობა თებერვალში შეიძლება დაიწყოს. ზრდასრული ჩვეულებრივ სექტემბერში იზამთრებს; ნაშიერი ოქტომბერ–ნოემბერამდე შეიძლება დარჩეს. ეს ლიტერატურული ფანჯარაა და არა ყველა ქართული ადგილის კალენდარი. შეწყვილება მაისის დასაწყისიდანაა აღწერილი, კვერცხის დება — მაისის ბოლოდან ივლისის დასაწყისამდე. ველში მდედრი ჩვეულებრივ ორ ნაყარს დებს, თითოში დაახლოებით 6–11 კვერცხს; ინკუბაცია დაახლოებით ექვსი კვირაა, ნაშიერი ივლისის ბოლოდან სექტემბრის შუამდე გამოდის, თავ-ტანით დაახლოებით 30–32 მმ. სქესობრივ სიმწიფეს დაახლოებით 22–23 თვეში აღწევს. ირანული კვლევა (Hejazi et al. 2016) კასპიის სანაპიროზე მსგავს ნაყარს, 6–10 კვერცხს, ასახელებს — ეს ირანული გამრავლებაა და არა ქართული. დაჭერისას კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს; შეიძლება უკბინოს კიდეც. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. ნუ აიყვანთ.

კონსერვაცია

IUCN-მა 2009 წელს ნაკლებად საფრთხის ქვეშ შეაფასა (2017 წლის შესწორებული ვერსია; Tuniyev და თანაავტორები). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. Tarkhnishvili et al. 2026 ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს; სხვა Lacerta-სგან ღრმა გამოყოფას Kumar et al. 2017-ით ასახელებს. Saberi-Pirooz et al. 2021 მას გვარის დანარჩენი სახეობების და-ძმად აღადგენს — ეს ტაქსონომიისთვისაა და არა საველე ნიშანი. საქართველოსთვის ადგილობრივი საფრთხეები ამ გვერდზე არ არის გაზომილი; სტეპისა და ნახევარუდაბნოს გარდაქმნა აშკარა წნეხია. CITES-ში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ზოლიანი ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია. დასახელებული ფიგურა და ბარკოდი ჩანქაანიდანაა, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი.

ნახევრადმშრალ ადგილზე — სტეპში, ნახევარუდაბნოში, მდინარის პირას და ბუჩქიან ყანის კიდეზე. ამ ატლასი კახეთს რუკავს დედოფლისწყაროს დასახელებული ჩანაწერიდან. ძველი ლიტერატურა აღმოსავლეთ ქართულად განიხილავს. დასავლეთის სველ ტყეში ნუ ივარაუდებთ.

საშუალო ლაცერტა. ნაშიერი ყავისფერია ხუთი ღია ზოლით. ზრდასრული მამრი წინ ხშირად მწვანეა, უკან მოყავისფრო, შეწყვილებისას ლურჯი ყელით. მხოლოდ ფერი სხვა მწვანე ხვლიკისგან არ ჰყოფს.

არა. შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

თავ-ტანი ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–11 სმ-ია. სახეობის დონეზე სრული სიგრძე დაახლოებით 30 სმ-მდე შეიძლება იყოს. ქართული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის.

აღმოსავლეთში L. agilis დაახლოებით 600–800 მ-ზე ზემოთაა; L. strigata ნახევრადმშრალი ადგილის ლაცერტაა და იქ სიმაღლეზე შეზღუდულად არ არის აღწერილი. ორივეს ნაშიერი ზოლიანი შეიძლება იყოს.

L. media უფრო დიდი კანდიდატი სახეობაა, ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალში. მწვანე ზრდასრული ემთხვევა. შეადარეთ პროფილები; ფერს ნუ დაეყრდნობით.

დღისით. კავკასიური ლიტერატურა გამოღვიძებას დაახლოებით მარტში ასახელებს, რბილ ქართულ ზამთარში ზოგჯერ თებერვალში; ზრდასრული სექტემბრიდან იზამთრებს. ეს ყველა ადგილის კალენდარი არ არის.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები