ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) საქართველოში დადასტურებული, ადამიანისთვის უვნებელი ხვლიკია. ძირითადად ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. ახალგაზრდა ხვლიკს ზურგსა და გვერდებზე ხუთი ღია ზოლი გასდევს, ზრდასრულ მამრს კი სხეულის წინა ნაწილი ხშირად მწვანე აქვს. სხვა მწვანე ხვლიკებისგან მხოლოდ ფერით მისი გარჩევა რთულია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზოლიანი ხვლიკი
ზოლიანი ხვლიკი საშუალო ზომისაა და კარგად განვითარებული ფეხები აქვს. ახალგაზრდები ჩვეულებრივ მოყავისფრო არიან და სხეულზე ხუთი ღია ზოლი გასდევთ. ზრდასრული მამრი ხშირად მკვეთრად მწვანდება, განსაკუთრებით სხეულის წინა ნაწილში, ხოლო უკანა ნაწილი შეიძლება ზეთისხილისფერ-ყავისფერი დარჩეს. სხვა მწვანე ხვლიკებისგან გასარჩევად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზოლიან ხვლიკს მკვრივი სხეული და კარგად განვითარებული ფეხები აქვს. კისერზე ქერცლების გამოკვეთილი „საყელო“ ეტყობა, მუცელზე კი უფრო დიდი ფირფიტების რამდენიმე მწკრივი გასდევს სხეულს. ეს წვრილი ნიშნები შორიდან ძნელად ჩანს. ცხოველის ხელში აყვანის გარეშე უფრო სასარგებლოა მის საერთო ზომაზე, ფერზე, სხეულის ნახატსა და გარემოზე დაკვირვება.
ახალგაზრდა ზოლიანი ხვლიკი ზეთისხილისფერ-ყავისფერია და ზურგსა და გვერდებზე ხუთი ვიწრო, ღია ზოლი გასდევს. ზოლებს შორის შეიძლება წვრილი მუქი ლაქებიც ჰქონდეს. ზრდასთან ერთად ზოლები თანდათან ქრება, თუმცა მდედრებს მათი კვალი ხშირად უფრო დიდხანს რჩებათ. ზრდასრულ მამრს სხეულის წინა ნაწილი ხშირად კაშკაშა მწვანე აქვს, უკანა ნაწილი და კუდი კი შეიძლება ზეთისხილისფერ-ყავისფერი დარჩეს. შეწყვილების პერიოდში თავის, ყელისა და კისრის გვერდები ზოგჯერ მოლურჯო ხდება. მდედრი ჩვეულებრივ უფრო ბაცია და ხშირად ლაქები ან ზოლების კვალი უნარჩუნდება.
მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) ზოლიან ხვლიკს შეიძლება ჰგავდეს, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ასაკში, რადგან ორივეს შეიძლება ზოლები ჰქონდეს. მარდი ხვლიკი დასავლეთ საქართველოში ფართოდ გვხვდება. აღმოსავლეთ საქართველოში მის შესახებ ცნობები ძირითადად დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლა მდებარე ადგილებს ეხება. ქართულ ჩამონათვალში ის კანდიდატადაა მითითებული. ზოლიანი ხვლიკი უფრო მეტად ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. მხოლოდ ფერით ამ ორი სახეობის ერთმანეთისგან საიმედოდ გარჩევა შეუძლებელია.
საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) კიდევ ერთი დიდი მწვანე ხვლიკია, რომელიც ზოლიან ხვლიკს შეიძლება ჰგავდეს. საქართველოში ის ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებს უკავშირდება; ცალკეული ჩანაწერები ჩრდილო-დასავლეთიდანაც არსებობს. ქართულ ჩამონათვალში კანდიდატადაა მითითებული. ორივე სახეობის ახალგაზრდა ხვლიკს შეიძლება ხუთი ღია ზოლი ჰქონდეს, ზრდასრული მამრები კი მწვანეები არიან. მხოლოდ ზოლების რაოდენობით ან მწვანე ფერით მათ ვერ გაარჩევთ. ზოლიან ხვლიკს, როცა ზრდასრული და მწვანეა, უკანა ფეხები და კუდი ხშირად მოყავისფრო რჩება. აღწერილი ზრდასრული მამრი L. media-ს ზურგი კი მთლიანად მწვანეა. შეადარეთ მკაფიო ფოტოები, რომლებზეც ხვლიკების მთელი სხეული ჩანს.
კახეთის მშრალ, ღია ადგილებში მარდი ფსვენი (Eremias velox) შორიდან, განსაკუთრებით კი ზურგიდან გადაღებულ ფოტოზე, ახალგაზრდა ზოლიან ხვლიკს შეიძლება მიამსგავსოთ: ორივეს მოყავისფრო ფონზე ღია, სიგრძეზე გამავალი ზოლები აქვს. ფსვენი უფრო წვრილია; ქართულ საველე აღწერაში ახალგაზრდა ფსვენებს კუდი მკვეთრად მოწითალო ჰქონდათ. ეს ნიშნები მხოლოდ მკაფიო ფოტოზე შეაფასეთ და ერთ ნიშანს ნუ დაეყრდნობით.
კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) სამხრეთ-აღმოსავლეთის ღია და მშრალ ადგილებში გვხვდება. მოყავისფრო, ღია ზოლებიანი გველთავა შორიდან შეიძლება ახალგაზრდა ზოლიან ხვლიკს ჰგავდეს. გველთავა მასზე უფრო პატარაა. მისი ქუთუთოები შეზრდილია, ამიტომ ახლოდან გადაღებულ ფოტოზე თვალი თითქოს მუდამ ღია აქვს. კლდის ხვლიკები (Darevskia) ჩვეულებრივ უფრო პატარები არიან და ხშირად კლდეებსა და კედლებზე გვხვდებიან. მათ არ აქვთ ახალგაზრდა ზოლიანი ხვლიკისთვის დამახასიათებელი ხუთი ზოლი. არც ერთი ეს ხვლიკი შხამიანი არ არის.
საქართველოში ზოლიანი ხვლიკი ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. კახეთში ნაპოვნი ერთი ხვლიკი დნმ-ის ანალიზითაც ამ სახეობად დადასტურდა. ზოლიანი ხვლიკი ბინადრობს მშრალ, ბალახიან ველზე, ნახევარუდაბნოში, მდინარისპირა ღია ადგილებში, მდელოსა და ყანის კიდეებთან, ქარსაფარ ზოლებსა და ბუჩქნარში. თავს ბუჩქებთან, ხშირ ბალახში, მღრღნელების სოროებსა და ქვების გროვებში აფარებს.
გავრცელება
სად არის ზოლიანი ხვლიკის გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
222 საველე ჩანაწერი2009–20266 რეგიონი ჩანაწერით
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
ზოლიანი ხვლიკის რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ზოლიანი ხვლიკი ძირითადად წვრილ ცხოველებს ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ: ხოჭოებს, ობობებს, ლოკოკინებს, ჭიანჭველებს, ბუზებსა და კალიებს.
ქცევა
ზოლიანი ხვლიკი დღისით აქტიურია. კავკასიაში ზრდასრული ხვლიკები ზამთრის შემდეგ ხშირად მარტში ჩნდებიან. საქართველოში, რბილი ზამთრის დროს, შესაძლოა თებერვალშიც გამოჩნდნენ. ზრდასრულები ჩვეულებრივ სექტემბრიდან გადადიან ზამთრის მოსვენებაზე, ახალგაზრდა ხვლიკები კი ზოგჯერ ოქტომბერსა და ნოემბერშიც აქტიურობენ. შეწყვილება გაზაფხულზე იწყება. კვერცხების დადება გვიანი გაზაფხულიდან ზაფხულის დასაწყისამდეა დაფიქსირებული. მდედრმა სეზონზე შეიძლება კვერცხები ორჯერ დადოს, ყოველ ჯერზე დაახლოებით 6–11 კვერცხი.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზოლიანი ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) საქართველოში დადასტურებული სახეობაა.
საქართველოს ნახევრადმშრალ ადგილებში — სტეპებში, ნახევარუდაბნოებში, მდინარისპირა ღია ადგილებსა და ბუჩქიან მინდვრებთან. კახეთიდან მოპოვებული ნიმუშის სახეობა დნმ-ის ანალიზით დადასტურდა.
ზოლიანი ხვლიკი საშუალო ზომის ხვლიკია. ახალგაზრდა ხვლიკი ჩვეულებრივ მოყავისფროა და სხეულზე ხუთი ღია ზოლი გასდევს. ზრდასრული მამრის სხეულის წინა ნაწილი ხშირად მწვანეა, უკანა ნაწილი კი მოყავისფრო ან ზეთისხილისფერი რჩება. შეწყვილების პერიოდში ყელი შეიძლება მოლურჯო გახდეს. სხვა მწვანე ხვლიკებისგან გასარჩევად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით.
არა. ზოლიანი ხვლიკი შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ხელში აიყვანთ, თავის დასაცავად შეიძლება იკბინოს ან კუდი მოიძროს. უმჯობესია, ბუნებაში თავის ადგილას დატოვოთ.
ზრდასრულის თავისა და ტანის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–11 სმ-ია. კუდის ჩათვლით, მისი სიგრძე შეიძლება დაახლოებით 30 სმ-ს მიაღწიოს.
აღმოსავლეთ საქართველოში მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) ძირითადად დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლა გვხვდება, ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) კი ნახევრადმშრალ ადგილებში. ორივე სახეობის ახალგაზრდა ხვლიკებს შეიძლება ზოლები ჰქონდეთ. მათ გასარჩევად მხოლოდ ადგილის სიმაღლე ან სხეულის ნახატი საკმარისი არ არის.
საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) ზოლიან ხვლიკზე უფრო დიდი მწვანე ხვლიკია და საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. ზრდასრული საშუალო და ზოლიანი ხვლიკები ფერით შეიძლება ერთმანეთს ჰგავდნენ, ამიტომ ამოცნობისას მხოლოდ მწვანე ფერს ნუ დაეყრდნობით.
დღისით აქტიურობს, უმეტესად თბილ სეზონზე. კავკასიაში ზრდასრულები ხშირად მარტში ჩნდებიან, საქართველოში კი რბილი ზამთრის დროს შეიძლება თებერვალშიც გამოჩნდნენ. ახალგაზრდები ზოგჯერ შემოდგომაზე უფრო გვიანაც აქტიურობენ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- iNaturalist — Lacerta strigata observations in Georgia
- Muskhelishvili 1970 — Reptiles of Eastern Georgia (cited in Langerwerf 1980)
- Langerwerf 1980 — The Caucasian green lizard, Lacerta strigata
- in den Bosch & Bischoff 2004 — Remarks on the herpetofauna of Georgia
- Ahmadzadeh et al. 2008 — A Preliminary Study of the Lizard Fauna and Their Habitats in Northwestern Iran
- Yıldız et al. 2023 — Amphibians and Reptiles of Mount Ararat
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Lacerta strigata (errata 2017)
- Hojati et al. 2016 — Reproductive biology of Lacerta strigata in Iran
- Saberi-Pirooz et al. 2021 — Pleistocene climate and genetic structure of Lacerta strigata
- The Reptile Database — Lacerta strigata
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
