ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- თავ-ტანი ~7–11 სმ
- ჰაბიტატი
- ნახევრადმშრალი
- აქტიურობა
- დღისით; თბილ სეზონზე
- შხამი
- არა — უვნებელი
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
- ოჯახი
- Lacertidae
ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) ადამიანისთვის უვნებელია, საქართველოში კი მისი არსებობა დადასტურებულია. ძირითადად ნახევრადმშრალ ადგილებში ცხოვრობს. ახალგაზრდა ხვლიკს ზურგსა და გვერდებზე ხუთი ღია ზოლი გასდევს, ზრდასრულ მამრს კი სხეულის წინა ნაწილი ხშირად მწვანე აქვს. სხვა მწვანე ხვლიკებისგან მხოლოდ ფერით მას ძნელად გაარჩევთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზოლიანი ხვლიკი
ზოლიანი ხვლიკი საშუალო ზომისაა და კარგად განვითარებული ფეხები აქვს. ახალგაზრდა ხვლიკები ჩვეულებრივ მოყავისფროა, სხეულზე კი ხუთი ღია ზოლი გასდევთ. ზრდასრული მამრი ხშირად კაშკაშა მწვანე ხდება, განსაკუთრებით სხეულის წინა ნაწილში, უკანა ნაწილი კი შეიძლება ზეთისხილისფერ-ყავისფერი დარჩეს. სხვა მწვანე ხვლიკებისგან გასარჩევად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით.

ზოლიან ხვლიკს მკვრივი სხეული და კარგად განვითარებული ფეხები აქვს. კისერზე ქერცლების მკაფიო „საყელო“ ეტყობა, მუცელს კი სიგრძეზე უფრო დიდი ფირფიტების რამდენიმე მწკრივი გასდევს. ეს წვრილი ნიშნები შორიდან ძნელად ჩანს. ამიტომ ხვლიკის ხელში აყვანის ნაცვლად ჯობს, მის საერთო ზომას, ფერს, სხეულის ნახატსა და იმ ადგილს დააკვირდეთ, სადაც ნახეთ.
ახალგაზრდა ზოლიანი ხვლიკი ზეთისხილისფერ-ყავისფერია, ზურგსა და გვერდებზე კი ხუთი ვიწრო, ღია ზოლი გასდევს. ზოგ ხვლიკს ზოლებს შორის წვრილი მუქი ლაქებიც აქვს. ზრდასთან ერთად ზოლები თანდათან ქრება. ზრდასრულ მამრს სხეულის წინა ნაწილი ხშირად კაშკაშა მწვანე აქვს, ზოგს კი უკანა ნაწილი და კუდი ზეთისხილისფერ-ყავისფერი რჩება. შეწყვილების დროს თავის, ყელისა და კისრის გვერდები ზოგჯერ მოლურჯო ხდება. მდედრი ჩვეულებრივ უფრო ბაცია, ლაქები ან ზოლების კვალი კი ხშირად უფრო დიდხანს შერჩება.
მარდ ხვლიკსაც (Lacerta agilis) შეიძლება ზოლები ჰქონდეს, ამიტომ ზოლიან ხვლიკს ჰგავს, განსაკუთრებით ახალგაზრდობაში. დასავლეთ საქართველოში მარდი ხვლიკი ფართოდ გვხვდება, აღმოსავლეთიდან კი ძირითადად დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლა მდებარე ადგილებიდანაა ცნობილი. ზოლიანი ხვლიკი კი უფრო მეტად ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. მხოლოდ ფერით ამ ორ სახეობას საიმედოდ ვერ გაარჩევთ.
საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) კიდევ ერთი დიდი მწვანე ხვლიკია, რომელიც ზოლიან ხვლიკს შეიძლება ჰგავდეს. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება, ცალკეულ შემთხვევებში კი ჩრდილო-დასავლეთშიც უნახავთ. ქართულ ჩამონათვალში კანდიდატადაა მითითებული. ორივე სახეობის ახალგაზრდებს შეიძლება ხუთი ღია ზოლი ჰქონდეთ, ზრდასრული მამრები კი მწვანეა. ამიტომ მხოლოდ ზოლების რაოდენობით ან მწვანე ფერით მათ ვერ გაარჩევთ. ზრდასრულ, გამწვანებულ ზოლიან ხვლიკს უკანა ფეხები და კუდი ხშირად მოყავისფრო რჩება. საშუალო ხვლიკის აღწერილ ზრდასრულ მამრს კი ზურგი მთლიანად მწვანე აქვს. შეადარეთ მკაფიო ფოტოები, სადაც ხვლიკი მთლიანად ჩანს.
კახეთის მშრალ, ღია ადგილებში მარდი ფსვენი (Eremias velox) შორიდან ახალგაზრდა ზოლიან ხვლიკს შეიძლება მიამსგავსოთ, განსაკუთრებით ზურგიდან გადაღებულ ფოტოზე. ორივეს მოყავისფრო ფონზე ღია ზოლები აქვს, რომლებიც სხეულს სიგრძეზე გასდევს. ფსვენი უფრო წვრილია, საქართველოში აღწერილ ახალგაზრდა ფსვენებს კი კუდი მკვეთრად მოწითალო ჰქონდათ. ეს ნიშნები მხოლოდ მკაფიო ფოტოზე შეაფასეთ და ერთ ნიშანს ნუ დაეყრდნობით.
კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) სამხრეთ-აღმოსავლეთის ღია, მშრალ ადგილებში გვხვდება. მოყავისფრო, ღია ზოლებიანი გველთავა შორიდან შეიძლება ახალგაზრდა ზოლიანი ხვლიკი გეგონოთ. ზოლიან ხვლიკზე უფრო პატარაა. ქუთუთოები შეზრდილი აქვს, ამიტომ ახლოდან გადაღებულ ფოტოზე ისე ჩანს, თითქოს თვალი მუდამ ღია ჰქონდეს. კლდის ხვლიკები (Darevskia) ჩვეულებრივ ზოლიან ხვლიკზე პატარები არიან და ხშირად კლდეებსა და კედლებზე გვხვდებიან. ახალგაზრდა ზოლიანი ხვლიკის ხუთი ზოლი მათ არ აქვთ. ამ ხვლიკებიდან არც ერთი შხამიანი არ არის.
რომელ სახეობებს ჰგავს
საქართველოში ზოლიანი ხვლიკი ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. ცხოვრობს მშრალ, ბალახიან ველზე, ნახევარუდაბნოში, მდინარისპირა ღია ადგილებში, მდელოსა და ყანის კიდეებთან, ქარსაფარ ზოლებსა და ბუჩქნარში. თავს ბუჩქებთან, ხშირ ბალახში, მღრღნელების სოროებსა და ქვების გროვებში აფარებს. კახეთში ნაპოვნი ერთი ხვლიკი დნმ-ის ანალიზითაც შეამოწმეს და ზოლიანი ხვლიკი აღმოჩნდა.
ზოლიანი ხვლიკის რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოკვეთილი; ცოტა ჩანაწერის მქონე რეგიონი არ გამოიკვეთება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ზოლიანი ხვლიკი ძირითადად წვრილ ცხოველებს ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ: ხოჭოებს, ობობებს, ლოკოკინებს, ჭიანჭველებს, ბუზებსა და კალიებს.
ზოლიანი ხვლიკი დღისით აქტიურია. კავკასიაში ბევრი ზრდასრული ხვლიკი ზამთრის შემდეგ მარტში ჩნდება. საქართველოში რბილი ზამთრის დროს შეიძლება თებერვალშიც გამოჩნდნენ. სექტემბრიდან ზრდასრულების დიდი ნაწილი ზამთრის მოსვენებას იწყებს, ზოგი ახალგაზრდა ხვლიკი კი ოქტომბერსა და ნოემბერშიც აქტიურია. შეწყვილება გაზაფხულზე იწყება. კვერცხის დადება გვიანი გაზაფხულიდან ზაფხულის დასაწყისამდე უნახავთ. ერთ სეზონში მდედრს ორჯერ შეუძლია კვერცხის დადება, ყოველ ჯერზე დაახლოებით 6–11 ცალის.
Frank Gaude · Leonid A. Neymark · leyli s. azad · Fabian A. Boetzl · გიორგი ნაცვლიშვილი · Tatiana Chimera · Mariusz Gwardjan · Kseniia Marianna Prondzynska · ნიკოლოზ დონაძე · სანდრო კილაძე
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
ზოლიანი ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზოლიანი ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) საქართველოში დადასტურებული სახეობაა.
საქართველოს ნახევრადმშრალ ადგილებში. ცხოვრობს ველებსა და ნახევარუდაბნოებში, მდინარისპირა ღია ადგილებში და ბუჩქიან მინდვრებთან. კახეთში ნაპოვნი ერთი ხვლიკი დნმ-ის ანალიზითაც შეამოწმეს და ის მართლაც ზოლიანი ხვლიკი აღმოჩნდა.
ზოლიანი ხვლიკი საშუალო ზომისაა. ახალგაზრდა ხვლიკი ჩვეულებრივ მოყავისფროა, სხეულზე კი ხუთი ღია ზოლი გასდევს. ზრდასრულ მამრს სხეულის წინა ნაწილი ხშირად მწვანე აქვს, უკანა კი მოყავისფრო ან ზეთისხილისფერი რჩება. შეწყვილების დროს ყელი შეიძლება მოლურჯო გაუხდეს. სხვა მწვანე ხვლიკებისგან გასარჩევად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით.
არა. ზოლიანი ხვლიკი შხამიანი არ არის და ადამიანს საფრთხეს არ უქმნის. თუ ხელში აიყვანთ, თავის დასაცავად შეიძლება იკბინოს ან კუდი მოიძროს. ამიტომ ბუნებაში თუ ნახავთ, ჯობს, თავის ადგილას დატოვოთ.
კუდის ჩათვლით ზრდასრული ზოლიანი ხვლიკი დაახლოებით 30 სმ-მდე იზრდება. კუდის გარეშე თავი და ტანი ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–11 სმ-ია.
მარდი და ზოლიანი ხვლიკების გასარჩევად მხოლოდ ადგილის სიმაღლე ან სხეულის ნახატი საკმარისი არ არის. აღმოსავლეთ საქართველოში მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) ძირითადად მაღლა, დაახლოებით 600–800 მ-ის ზემოთ გვხვდება, ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) კი ნახევრადმშრალ ადგილებში. ზოლებსაც ვერ დაეყრდნობით: ორივე სახეობის ახალგაზრდებს შეიძლება ჰქონდეთ.
საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) ზოლიან ხვლიკზე დიდი მწვანე ხვლიკია. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება. ორივე სახეობის ზრდასრულები ფერით შეიძლება ერთმანეთს ჰგავდნენ, ამიტომ ამოცნობისას მხოლოდ მწვანე ფერს ნუ დაეყრდნობით.
დღისით აქტიურობს, უმეტესად თბილ სეზონზე. კავკასიაში ბევრი ზრდასრული ხვლიკი მარტში ჩნდება. საქართველოში, თუ ზამთარი რბილია, ზრდასრულები შეიძლება თებერვალშიც გამოჩნდნენ. ზოგი ახალგაზრდა ხვლიკი კი შემოდგომაზე უფრო დიდხანს რჩება აქტიური. ამიტომ, თუ მისი ნახვა გინდათ, დღის საათები და თბილი თვეები აირჩიეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.

























