გრძელფეხა სცინკი (Eumeces schneiderii) დიდი, უშხამო სცინკია, რომელიც საქართველოში დადასტურებულია კახეთის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში. Tarkhnishvili et al. 2026 სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად ასახელებს: ფიგურები ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდანაა, ბარკოდირებული ნიმუშები კი ჩაჩუნას აღკვეთილიდან. საქართველოს მასალა მიეკუთვნება კავკასია-ირანის ფორმას E. s. princeps; ზოგ ავტორთან ეს ფორმა სახეობრივ რანგში, Novoeumeces princeps-ადაც გვხვდება, მაგრამ ქართული ჩამონათვალი მას Eumeces schneiderii-ის ქვესახეობად ტოვებს. ეს არ არის გველი, შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. საქართველოსთვის ზუსტი სიმაღლის დიაპაზონი, სეზონური კალენდარი და პოპულაციის ზომა ამ გვერდზე გამოყენებულ წყაროებში გამოქვეყნებული არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გრძელფეხა სცინკი
დიდი, გლუვქერცლიანი სცინკია კარგად განვითარებული კიდურებით და ხილული ქუთუთოებით. საქართველოში მისი დადასტურებული არეალი უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთთან არის დაკავშირებული.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხეული წაგრძელებული და ძლიერი აქვს, ქერცლები გლუვი და მბზინავია. კიდურები სრულად განვითარებულია და თითები კარგად ჩანს — ეს არ არის უფეხო ხვლიკი და მით უმეტეს გველი.
ძველი სახეობრივი აღწერები ზურგს ზეთისხილისფერ-ყავისფრად აღწერს, ზოგჯერ ოქროსფერ-ყვითელი ლაქებით ან ზოლებით; გვერდზე ხშირად ჩანს ღია მოყვითალო ზოლი. შეფერილობა ცვალებადია, ამიტომ მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით.
სახეობრივი აღწერით შეიძლება დაახლოებით 35–37 სმ სრულ სიგრძეს მიაღწიოს კუდთან ერთად. ეს ზოგადი ზომაა ფართო არეალიდან; საქართველოში გაზომვების ცალკე სერია ამ გვერდზე არ არის მითითებული.
შიშველთვალა სცინკი ბევრად პატარაა და აქვს შერწყმული, გამჭვირვალე ქუთუთოები — თითქოს თვალს ვერ ახამხამებს. გრძელფეხა სცინკს ჩვეულებრივი თვალის რგოლი და ბევრად ძლიერი სხეული აქვს.
კოხტა გველთავა ასევე მშრალ აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება და „გველისებრი“ თვალით შეიძლება დააბნიოს დამკვირვებელი, მაგრამ ლაცერტიდია, უფრო წვრილი და სწრაფი, სხვა ქერცლებით. ჯოჯო უფრო ფართო, ბრტყელთავიანი კლდის ხვლიკია და სცინკის გლუვ, ცილინდრულ სხეულს არ ჰგავს.
ქართული დადასტურება უკავშირდება ვაშლოვანსა და ჩაჩუნას. თუ მსგავსი ცხოველი დასავლეთ საქართველოში, მაღალ მთაში ან ნოტიო კოლხურ ტყეში ნახეთ, იდენტიფიკაცია განსაკუთრებით ფრთხილად გადაამოწმეთ.
საქართველოში სანდო, დასახელებული მასალა მოდის მშრალი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთიდან. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში ათავსებს; ფიგურები ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდანაა, ხოლო ბარკოდები ჩაჩუნას აღკვეთილიდან. ამიტომ რუკაზე მონიშნულია კახეთი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ გრძელფეხა სცინკი მთელ კახეთში ან მთელ საქართველოში უნდა ვეძებოთ. რეალისტური შეხვედრის ადგილი არის ვაშლოვანი-ჩაჩუნას მშრალი, ნახევრად უდაბნოსა და კლდოვან-ბუჩქნარ ლანდშაფტებთან დაკავშირებული ზონა. სხვა რეგიონი ან ქართული სიმაღლის ზოლი ამ გვერდზე არ მიეწერება, რადგან ამისთვის დასახელებული წყარო არ არის.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
საქართველოს მასალაზე გამოქვეყნებული დიეტის კვლევა ამ გვერდზე არ არის დამოწმებული. როგორც სცინკების უმეტესობა, სახეობა სავარაუდოდ მცირე უხერხემლოებს იღებს, მაგრამ ეს ზოგადი ბიოლოგიური მოლოდინია და არა საქართველოში გაზომილი მენიუ. ადგილობრივი კუჭის შიგთავსის ან საველე კვების დაკვირვებების გარეშე უფრო ზუსტი ჩამონათვალი არ უნდა დაემატოს.
ქცევა
ქცევის ქართული კალენდარი გამოქვეყნებული არ არის. საველე ამოცნობისთვის მნიშვნელოვანი ნიშნებია ძლიერი, წაგრძელებული სხეული, გლუვი და მბზინავი ქერცლები, კარგად განვითარებული კიდურები და თვალის ხილული ქუთუთოები. საფრთხისას გარეული ხვლიკი არ უნდა აიყვანოთ: საკმარისია ფოტო ზურგიდან და გვერდიდან, შემდეგ კი ცხოველის ადგილზე დატოვება. The Reptile Database სახეობას კვერცხისმდებლად (oviparous) ასახელებს; კვერცხების რაოდენობა და გამრავლების ვადები საქართველოში ამ გვერდზე არ არის დადასტურებული.
კონსერვაცია
2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში გრძელფეხა სცინკი ბიოლოგიურად დადასტურებულია. იმავე ნაშრომში აღნიშნულია, რომ ქართული E. s. princeps-ის COI თანმიმდევრობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება E. s. pavimentatus-ისგან; მომავალში ტაქსონომიური რევიზია შესაძლებელია, მაგრამ ამ გვერდზე სახეობა არ იყოფა. საქართველოს წითელი ნუსხის სტატუსი და პირდაპირ გადამოწმებული IUCN კატეგორია ამ პროფილში არ ენიჭება. რადგან დადასტურებული ქართული არეალი მცირე და სამხრეთ-აღმოსავლურია, ჰაბიტატის ცვლილება, მშრალი ღია ლანდშაფტების ფრაგმენტაცია და შემთხვევითი მოკვლა პრაქტიკული საყურადღებო ფაქტორებია, მაგრამ რაოდენობრივი საფრთხის შეფასება გამოქვეყნებული არ არის.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გრძელფეხა სცინკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. Tarkhnishvili et al. 2026 მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად ასახელებს და უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოს უთითებს.
არა. გრძელფეხა სცინკი უშხამო ხვლიკია და ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს.
წყაროებში დასახელებულია ვაშლოვანის ეროვნული პარკი და ჩაჩუნას აღკვეთილი, ორივე სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთში. სხვა რეგიონები ამ გვერდზე არ ემატება.
ძველი სახეობრივი აღწერები დაახლოებით 35–37 სმ სრულ სიგრძეს ასახელებს კუდთან ერთად. ეს ფართო არეალის მონაცემია, არა საქართველოს ცალკე გაზომვა.
მოძებნეთ დიდი, გლუვქერცლიანი სცინკი ძლიერი კიდურებით, ხილული ქუთუთოებით და ხშირად მოყვითალო გვერდითი ზოლით. მარტო ფერი საკმარისი არ არის.
ეს არის კავკასია-ირანის ფორმა. ზოგი ავტორი მას Novoeumeces princeps-ად განიხილავს, მაგრამ 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი ქვესახეობის რანგს ტოვებს.
შიშველთვალა სცინკი ძალიან პატარაა და ქუთუთოები შერწყმული აქვს. გრძელფეხა სცინკი გაცილებით დიდია, ძლიერი კიდურებითა და ხილული თვალის რგოლით.
საქართველოსთვის გამოქვეყნებული დიეტის კვლევა არ არის მითითებული. სავარაუდო საკვები მცირე უხერხემლოებია, მაგრამ ზუსტი ადგილობრივი მენიუ გადასამოწმებელია.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- The Reptile Database
- Boulenger 1890 — The Fauna of British India, Reptilia and Batrachia
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
