ბრაუნერის კლდის ხვლიკი (Darevskia brauneri) დასავლეთ და ცენტრალურ დიდ კავკასიონს უკავშირდება. საქართველოში ეს სახეობა დასახელებულია და შხამიანი არ არის. თუმცა Tarkhnishvili-სა და თანაავტორების 2026 წლის ნაშრომში მისი ცალკე სახეობად მიჩნევის საკითხი ჯერ კიდევ ღიად რჩება. ნაშრომში ნახსენებია მესტია, მდინარე მანშურა, მარტვილი, ერწოს ტბა, ენგურისა და ტეხურის აუზები და ლებარდე; D. b. myusserica-სთან დაკავშირებით ნახსენებია ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოც. ეს ჩამონათვალი აჩვენებს, საქართველოს რომელი ადგილებია მის შესახებ ჩანაწერებში ნახსენები. თუმცა მხოლოდ ფერით ან ერთი ფოტოთი ვერ დავადგენთ, რომ ყველა მსგავსი ხვლიკი Darevskia brauneri-ა. იგი D. saxicola-ს ჯგუფს მიეკუთვნება. მისი ცალკე სახეობად მიჩნევა ფართოდ არის მიღებული, მაგრამ ნაშრომი სიფრთხილეს ინარჩუნებს: ჯერ ბოლომდე არ არის შემოწმებული, სად გადის ზღვარი მასსა და D. saxicola-სა და D. szczerbaki-ს შორის, სად ხვდებიან ისინი ერთმანეთს და როგორ იცვლება მათი ნიშნები სხვადასხვა ადგილას თანდათანობით. ერწოსთან აღწერილი D. arribasi ამ ნაშრომში ცალკე სახეობად არ არის გამოყოფილი და D. b. arribasi-ად რჩება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბრაუნერის კლდის ხვლიკი
ბრაუნერის კლდის ხვლიკის ამოცნობისას ჯერ გაითვალისწინეთ, სად ნახეთ ის: დასავლეთ თუ ცენტრალურ დიდ კავკასიონში. ნაშრომში განსაკუთრებით მესტია/მანშურა, მარტვილი და ერწოა ნახსენები. ფერი მხოლოდ დამხმარე ნიშანია. მასთან ახლოს მდგომი D. saxicola-ს ჯგუფის ხვლიკებში ქერცლის ნიშნები, სხეულის ზომა და პროპორციები და გენეტიკური კვლევით გამოყოფილი ჯგუფები ყოველთვის ერთმანეთს არ ემთხვევა. ამიტომ მხოლოდ ფოტოზე დაყრდნობით სწრაფი ამოცნობისას სიფრთხილეა საჭირო.
რომელ სახეობებს ჰგავს
წყაროში საქართველოსთან დაკავშირებით ძირითადად დიდი კავკასიონის დასავლეთი და ცენტრალური ნაწილებია მითითებული.
D. saxicola-ს სახეობათა ჯგუფში შედის; ამ ჯგუფში ყოველთვის ადვილი არ არის იმის დადგენა, რომელი მათგანია ცალკე სახეობა.
ნაშრომში ერწოს „arribasi“ კვლავ D. b. arribasi-ად მიიჩნევა და არა ცალკე სახეობად.
შედარებისას თავის ქერცლი და უკანა ხვრელის წინ მდებარე ქერცლის ფირფიტები უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე საერთო ფერი.
თუ ფოტოზე მხოლოდ ზურგის ფერი ჩანს, სჯობს, პასუხში ეწეროს Darevskia sp. ან სახეობა მხოლოდ სავარაუდოდ იყოს მითითებული.
საქართველოში არსებული წყაროები ბრაუნერის კლდის ხვლიკს დასავლეთ და ცენტრალურ დიდ კავკასიონს უკავშირებს. კონკრეტულად სახელდება მესტია და მდინარე მანშურა; ნაშრომში მათთან დაკავშირებული ილუსტრაცია და ბარკოდებია მოცემული. მარტვილი, ერწოს ტბა, ენგურისა და ტეხურის აუზები და ლებარდე კი უახლოესი გენეტიკური მიმდევრობების განხილვისასაა ნახსენები. ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოდან ნახსენებია D. b. myusserica. ამ ადგილების მიღმა მისი გავრცელება მხოლოდ ზოგადი წარმოდგენით არ უნდა ვივარაუდოთ. საველე ჩანაწერისთვის ყველაზე სასარგებლოა ზუსტი ადგილი, თუ ცნობილია — ზღვის დონიდან სიმაღლე და გარემოს აღწერა, ასევე ფოტოების სრული სერია, განსაკუთრებით თავისა და ანალური ხვრელის წინ მდებარე ადგილის ფოტოები.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ქცევა
ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროები ცალკე არ აღწერს, საქართველოში წლის რომელ პერიოდში და დღე-ღამის რომელ მონაკვეთშია ბრაუნერის კლდის ხვლიკი აქტიური ან როგორ იკვებება. ამიტომ მისი ქცევა აქ სახეობის ამოსაცნობ ნიშნად არ გამოიყენება. დაკვირვებისას სჯობს ჩაიწეროს, სად ნახეს ხვლიკი, როგორი იყო ზედაპირი ან გარემო და არის თუ არა ფოტოები, რომლებითაც ქერცლის ნიშნების შედარება შეიძლება. ამ ინფორმაციის გარეშე სახეობის დადგენა მხოლოდ მოძრაობის, პოზის ან შეფერილობის მიხედვით სანდო არ იქნება.
კონსერვაცია
D. brauneri ჯერ შესაძლო ცალკე სახეობად მიიჩნევა. saxicola-ს ჯგუფში ბოლომდე არ არის გადამოწმებული, რამდენად განცალკევებულია სხვადასხვა ფორმა ერთმანეთისგან, სად ხვდებიან ისინი ერთმანეთს და სად გადის ზღვარი ახლო ფორმებს შორის. „კანდიდატი სახეობა“ საფრთხის კატეგორია არ არის და IUCN-ის ან საქართველოს წითელი ნუსხის შეფასებას არ ცვლის. საქართველოში მისი აღმოჩენის ჩანაწერები არსებობს, თუმცა ამ გაურკვევლობის გამო აქ დაუდასტურებელი საფრთხის დონე არ არის მითითებული.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ბრაუნერის კლდის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ნაშრომში ის საქართველოდან არის დასახელებული. თუმცა ჯერ საბოლოოდ არ არის გადაწყვეტილი, მიიჩნევა თუ არა ცალკე სახეობად. ამიტომ ამ გვერდზე ფრთხილად ვამბობთ: საქართველოში მისი დაფიქსირების ჩანაწერები არსებობს, მაგრამ saxicola-ს ჯგუფში სახეობებს შორის ზუსტი საზღვრები ჯერ გარკვეული არ არის.
დასახელებულია დიდი კავკასიონის დასავლეთი და ცენტრალური ნაწილები, მესტია და მდინარე მანშურა. მონაცემებში მარტვილიც ჩანს. D. b. myusserica-სთვის ასევე მითითებულია ერწოს ტბა, ენგურისა და ტეხურის აუზები, ლებარდე და ჩრდილო-დასავლეთი საქართველო.
ჯერ გაითვალისწინეთ, სად გადაიღეს ფოტო. შემდეგ შეამოწმეთ, კარგად ჩანს თუ არა თავი, გვერდები და გამომყოფი ხვრელის წინ მდებარე ადგილი. მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ: saxicola-ს ჯგუფში შემავალი ფორმები ერთმანეთს ჰგავს. ნაშრომშიც სწორედ მათი ქერცლები, სხეულის ზომები და პროპორციებია შედარებული.
ამ გვერდზე მთავარი განსხვავება მათ დაჯგუფებას ეხება: D. brauneri saxicola-ს ჯგუფში შედის, ხოლო ერწოსთან აღწერილი „arribasi“ იმ ნაშრომში ქვესახეობად არის მიჩნეული. D. saxicola-სა და D. szczerbaki-სგან გასარჩევად მხოლოდ შეფერილობა არ კმარა.
არა. ამ ატლასში სახეობა უვნებლადაა მონიშნული და ამ გვერდზე შხამიანად არ განიხილება.
ფოტოზე ფერი განათებასა და ფოტოს ხარისხზეც არის დამოკიდებული. ერთმანეთთან ახლოს მდგომი Darevskia-ს სახეობები გარეგნულად ჰგვანან ერთმანეთს. მათ გასარჩევად ადარებენ ქერცლის თავისებურებებს, სხეულის ზომებსა და ფორმას, ადგილს და გენეტიკურ მონაცემებს. ამიტომ ფერი მხოლოდ საწყისი მინიშნებაა და საბოლოო დასკვნისთვის არ კმარა.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
