აჭარული კლდის ხვლიკი (Darevskia adjarica) საქართველოში, აჭარასა და აბასთუმანის მიდამოებში გვხვდება. ის ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. დიდხანს D. parvula-ს ცალკე ტერიტორიაზე გავრცელებულ ქვესახეობად მიიჩნეოდა. Arribas-მა და თანაავტორებმა 2018 და 2022 წლებში ის თურქეთში გავრცელებული D. parvula-სა და D. tuniyevi-სგან განსხვავებულ, დამოუკიდებელ სახეობად მიიჩნიეს. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც და ამ ატლასშიც ის შესაძლო დამოუკიდებელ სახეობადაა მიჩნეული, თუმცა ეს ჯერ დადასტურებული არ არის. საჭიროა იმ ადგილებში მცხოვრები ხვლიკების შესწავლა, სადაც ამ სახეობების გავრცელების არეები ერთმანეთს ეხება. ჯერ არ არის გამორიცხული, რომ ისინი ერთმანეთთან თავისუფლად მრავლდებოდნენ. სახეობის აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუშის ადგილად მითითებულია აბასთუმანი, საქართველოში, დაახლოებით 1 400 მ სიმაღლეზე. არ უნდა ჩავთვალოთ, რომ ის მთელ საქართველოში გვხვდება. ბოლო დროის ცნობებში შუახევი და აბასთუმანია დასახელებული. აჭარისწყალზე მოპოვებული დნმ-ის მონაკვეთი ამ სახეობისას ჰგავს, თუმცა მონაცემთა ბაზაში D. parvula-ს სახელითაა შეტანილი. ჩამონათვალში ზოგან ajarica წერია — ეს იმავე სახელის სხვა დაწერილობაა და სხვა სახეობას არ აღნიშნავს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აჭარული კლდის ხვლიკი
საშუალო ზომის კლდის ხვლიკია და სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში გვხვდება. მის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის. ბუნებაში Darevskia-ს სხვა სახეობებისგან გასარჩევად უნდა გავითვალისწინოთ მისი ქერცლი, საცხოვრებელი გარემო და ისიც, თუ სად გვხვდება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
კლდის Darevskia-ს კარგად განვითარებული ფეხები და შედარებით ბრტყელი თავი აქვს. ის ქვებზე და ნაპრალებში გვხვდება, განსხვავებით ტყის მიწის ზედაპირზე მცხოვრები derjugini-სა და მიწაზე მცხოვრები დიდი Lacerta-სგან. D. parvula-სთან შედარებით, მისი სხეული უფრო მკვრივი და ამობურცულია. ზურგის შუა ნაწილი ხშირად მკაფიოდ განსხვავდება საფეთქლებთან გამავალი მუქი ზოლებისგან. ამ ზოლების კიდეებთან ხშირად ჩანს ღია ზოლი ან მოთეთრო წერტილების რიგი. ზრდასრულ მამალს მუცელი ხშირად ნარინჯისფერი ან აგურისფერია; იშვიათად იღლიასთან ცისფერი რგოლიც ჩანს. მომწვანო ელფერი, თუ ჩანს, ბზინვარების შედეგია და არა ცალკე პიგმენტის. ეს მხოლოდ გარეგნული ნიშნებია და სახეობების გარჩევა მხოლოდ ფერით არ შეიძლება.
თავისა და ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 5–5,5 სმ-ია. ერთ კვლევაში შესწავლილი ცხოველების თავისა და ტანის სიგრძე დაახლოებით 4,2–6,2 სმ იყო. ისინი ძირითადად თურქეთიდან იყვნენ, ასევე აბასთუმნიდან და შუახევიდან. ამ გვერდზე საქართველოდან აღებული ნიმუშების მონაცემები ცალკე არ არის მოცემული. კუდი ჩვეულებრივ სხეულზე გრძელია. ცხრილში სრული სიგრძე არ არის მითითებული.
გასარჩევად შეიძლება ყბის ქვეშ მდებარე მეექვსე ქერცლის დათვალიერება. თავდაპირველი აღწერის მიხედვით, შემთხვევათა დაახლოებით 95%-ში მას სამკუთხედის ფორმა და ამობურცული კიდეები აქვს, D. parvula-ს კი ეს ქერცლი ხშირად ბრტყელი აქვს. უკანა გასასვლელთან მდებარე ქერცლის წინ შემთხვევათა დაახლოებით ნახევარში ერთი დიდი ქერცლია, დანარჩენ შემთხვევებში კი — ორი. ჩამონათვალში მოცემული შუახევის სურათები თავისა და უკანა გასასვლელის წინ მდებარე ქერცლებს აჩვენებს და არა შეფერილობას. ბუნებაში ამ ნიშნების გარჩევა გამადიდებელი შუშის გარეშე ძნელია.
კლარკის კლდის ხვლიკი (D. clarkorum) ცალკე სახეობაა. მისი არსებობა აჭარაში, ჭარნალის ხეობაში, დადასტურებულია. D. derjugini-ც შესაძლოა იმავე ხეობაში იყოს. ის ტყეში მიწაზე ცხოვრობს და თავი უფრო მომრგვალებული აქვს. კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) მხოლოდ დასავლეთ საქართველოში გვხვდება, მაგრამ აჭარაში არ არის. ადრე ინგლისურად მას „Ajarian lizard“-ს უწოდებდნენ; აქ განხილულ ხვლიკში არ უნდა აგერიოთ. ნამდვილი D. parvula საქართველოს სახეობათა სიაში არ შედის. D. tuniyevi თურქეთში გვხვდება. ერთ ნაშრომში გამოთქმულია ვარაუდი, რომ ის შესაძლოა აჭარისწყლამდე ვიწრო ზოლში შემოდიოდეს, თუმცა საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებული არ არის. მხოლოდ ფერით მათი გარჩევა შეუძლებელია.
2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მხოლოდ შესაძლო სახეობადაა შეტანილი და არა დადასტურებულად. დიდხანს მას D. parvula-ს ადგილობრივ ქვესახეობად მიიჩნევდნენ. ეს სახეობა საქართველოში, აბასთუმანში ნაპოვნი ხვლიკის მიხედვით აღწერეს. თანამედროვე ცნობებში მისი პოვნის ადგილებად შუახევი და აბასთუმანია დასახელებული. ეს არ ნიშნავს, რომ ის მთელ საქართველოში გვხვდება. თავად D. parvula საქართველოს სახეობათა ჩამონათვალში არ შედის. კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) აჭარაში არ გვხვდება.
გალერეა
აჭარული კლდის ხვლიკი ფოტოებში
საქართველოში გვხვდება. ნუ ვივარაუდებთ, რომ აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ დაბლობზე ან დიდი კავკასიონის მთელ სიგრძეზე ცხოვრობს. 2026 წლის მიმოხილვაში მისი გავრცელების არეალად სამხრეთ-დასავლეთი საქართველოა მითითებული, თუმცა ამ მონაცემის სანდოობა საშუალოა. შუახევიდან გვაქვს თავის ქერცლის გამოსახულება და დნმ-ის ჩანაწერები. იქვე 2019 წელს ნიმუში დაახლოებით 600 მ სიმაღლეზე აიღეს. სახეობის აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში აბასთუმნიდანაა, დაახლოებით 1 400 მ სიმაღლიდან; 2019 წლის კიდევ ერთი ნიმუში იქვე, დაახლოებით 1 300 მ-ზეა აღებული. აჭარისწყალიდან დნმ-ის ჩანაწერი, რომელიც D. parvula-ს სახელითაა შენახული, შუახევის ჩანაწერებს 99.21%-ით ემთხვევა და ჩამონათვალში ამ სახეობას უკავშირდება. ამ ატლასის რუკაზე აჭარა შუახევის ჩანაწერის საფუძველზეა ნაჩვენები, სამცხე-ჯავახეთი კი — აბასთუმანისა და 2019 წლის ნიმუშების საფუძველზე. ეს არც იმას ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ამ ორ ადგილას გვხვდება, და არც იმას, რომ ყველა შესაფერისი ხეობა შემოწმებულია. 1980 წლის აღწერაში უფრო ფართო არეალია მითითებული: შავი ზღვის სანაპირო ტრაბზონიდან ბათუმამდე, ჭოროხი ბორჩხის ქვემოთ, აჭარა და საქართველოს ტერიტორია მერიასა (ფოთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით) და ბორჯომს შორის. ცალკეა ნახსენები ბაკურიანთან მცხოვრები ჯგუფიც. გურია, იმერეთი და ბაკურიანი ამჟამად ამ ატლასის რუკაზე არ არის ნაჩვენები: ისინი ძველ წყაროებშია ნახსენები, მათთვის კი 2026 წლის ჩამონათვალში დნმ-ის კონკრეტული ჩანაწერი არ არის მითითებული. ტყიან ხეობებში კლდეებზე, ქვებზე და მათ ნაპრალებში ცხოვრობს, ხშირად ნაკადულთან ახლოს. მისთვის დამახასიათებელი ადგილი არც უტყეო სტეპია და არც ტყის მიწის ზედაპირი, სადაც derjugini დადის. თურქეთში D. p. adjarica-ს სახელით მაშინ ცნობილი ნიმუშები დღისით, ტყეში, ნაკადულთან ახლოს აიღეს. ეს ცნობა თურქეთში მათ გარემოს ეხება და საქართველოს სიმაღლეებზე მონაცემებს არ გვაძლევს. ამ გვერდზე მითითებული კონკრეტული ადგილები საქართველოში დაახლოებით 600 მ-დან 1 400 მ-მდე სიმაღლეზეა.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ამ გვერდზე არ არის კვლევა იმის შესახებ, რა საკვები აღმოაჩინეს საქართველოში ამ ხვლიკის კუჭში. სავარაუდოდ, ისიც მწერებით, ობობებითა და მსგავსი პატარა ცხოველებით იკვებება, როგორც კლდეებზე მცხოვრები Darevskia-ს სხვა სახეობები. შხამი არ აქვს და ნადავლს ყბებით იჭერს.
ქცევა
დღისით აქტიურია. კლდის ხვლიკია: ქვაზე თბება და ნაპრალებში იმალება. საქართველოში დღის რომელ საათებშია აქტიური, ამ გვერდზე მითითებული არ არის. თურქეთში იმ დროს D. p. adjarica-ს სახელით ცნობილი ხვლიკების ნიმუშები 08:00–15:30 საათებში, მოწმენდილ და მოღრუბლულ ამინდში აიღეს. 2019 წელს შუახევსა და აბასთუმანში ნიმუშები 8 სექტემბერს აიღეს — გვიან ზაფხულში ხვლიკები ჯერ კიდევ გარეთ იყვნენ. კვერცხს დებს. საქართველოში ერთ ჯერზე რამდენ კვერცხს დებს, ამ გვერდზე მითითებული არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება კუდი მოსძვრეს ან გიკბინოთ. ადგილზე დააკვირდით, ხელში ნუ აიყვანთ და იქვე დატოვეთ.
კონსერვაცია
2026 წლის კვლევაში D. adjarica ცალკე სახეობის კანდიდატადაა მიჩნეული. იმის დასადგენად, არის თუ არა ის D. parvula-სგან განსხვავებული სახეობა, დამატებითი მტკიცებულებაა საჭირო იმ ადგილებიდან, სადაც მათი გავრცელების ტერიტორიები ერთმანეთს ეხება. ერთ წყაროში საქართველოს მასალასა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის D. parvula-ს ზოგიერთ გენეტიკურ ჩანაწერს შორის ციტოქრომ b-ის გენის სხვაობა 3,7%-მდეა მითითებული. 2018 წლის კვლევაში კი ამ ორ ჯგუფს შორის სხვაობა დაახლოებით 14,4%-ია. ეს რიცხვები პირდაპირ შესადარებელი არ არის: კვლევებში სხვადასხვა ნიმუში გამოიყენეს, D. tuniyevi კი ცალკე მხოლოდ 2022 წელს გამოყვეს. ამიტომ ჯერ საბოლოოდ დადგენილი არ არის, საქართველოში D. adjarica ცალკე სახეობად უნდა ჩაითვალოს თუ არა. 2009 წელს IUCN-მა D. parvula ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფად შეაფასა. მაშინ ეს შეფასება D. adjarica-საც მოიცავდა. IUCN-ს D. adjarica ცალკე არ შეუფასებია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში D. adjarica არ არის შეტანილი. აქ არ არის გაზომილი, საქართველოში D. adjarica-ს რაოდენობა როგორ იცვლება. CITES-ის სიაში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აჭარული კლდის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ის კანდიდატ სახეობადაა შეტანილი. სახეობის აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში აბასთუმნიდანაა. ბარკოდები და თავის გამოსახულება შუახევიდანაა.
ბოლო დროის ცნობებით, ის ნაპოვნია შუახევში (აჭარა, დაახლოებით 600 მ სიმაღლეზე) და აბასთუმანში (დაახლოებით 1 300–1 400 მ სიმაღლეზე). ტყიან ხეობაში კლდეებსა და ქვებზე გვხვდება. ეს არ ნიშნავს, რომ ის მთელ საქართველოში გვხვდება.
საშუალო ზომის კლდის ხვლიკია. სხეულზე მუქი, მკვეთრი ნახატი აქვს, მუცელი კი ხშირად ნარინჯისფერი ან აგურისფერია. მის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის. შეადარეთ ჭარნალის clarkorum-სა და ტყის მიწაზე მცხოვრებ derjugini-ს. არ აგერიოთ mixta-ში, რომელიც აჭარაში არ გვხვდება.
არა. შხამი არ აქვს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. კუდიც შეიძლება მოსწყდეს. დატოვეთ ადგილზე.
თავისა და ტანის საერთო სიგრძე ხშირად დაახლოებით 5–5,5 სმ-ია. გაზომილ ცხოველებში ეს სიგრძე დაახლოებით 4,2–6,2 სმ იყო. ამ გვერდზე საქართველოს მონაცემები ცალკე არ არის მოცემული.
ჩამონათვალში მას ადრე D. parvula-ს ქვესახეობად მიიჩნევდნენ. იმ ადგილებში, სადაც ის და D. parvula ერთმანეთს ხვდებიან, მათი პოპულაციები შესწავლილი არ არის. Arribas და თანაავტორები მას ცალკე სახეობად მიიჩნევენ. ეს ატლასი კი ჩამონათვალში მოცემულ შეფასებას მიჰყვება და მას შესაძლო ცალკე სახეობად მიიჩნევს.
mixta აჭარაში არ გვხვდება. D. parvula საქართველოს სახეობათა სიაში არ შედის — ის თურქეთის სახეობაა. აჭარისწყლის ძველი დნმ-ის ჩანაწერი ბაზაში parvula-დ არის შეტანილი, თუმცა თითქმის ემთხვევა შუახევის დნმ-ის ჩანაწერებს.
დღისით აქტიურია. ამ გვერდზე სრულად არ წერია, წლის რომელ დროს არის აქტიური საქართველოში. შუახევისა და აბასთუმანის ნიმუში სექტემბრის დასაწყისშია აღებული.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Arribas et al. 2018 — Reevaluation of Darevskia parvula
- Arribas et al. 2022 — A new cryptic species of the Darevskia parvula group
- Darevsky & Eiselt 1980 — Lacerta parvula adjarica, original description
- Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards
- Ilgaz 2009 — Comparative morphology of D. parvula subspecies in northeastern Anatolia
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia parvula
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database — Darevskia adjarica
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი
Darevskia obscura
მესხური კლდის ხვლიკი
სამცხე — ჯავახეთი, აჭარა
Darevskia raddei
რადეს ხვლიკი
მტკვრის ზემო დინება, თურქეთის საზღვართან — ასპინძა (ფია), თმოგვი
Darevskia valentini
ვალენტინის ხვლიკი
სამცხე — ჯავახეთი — ნინოწმინდა (საღამოს ტბა), კირხბულაქი