აჭარული კლდის ხვლიკი

Darevskia adjarica

უშხამო კლდის ხვლიკი აჭარასა და აბასთუმანში. ფერი ამოცნობისთვის საკმარისი არ არის.

აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

აჭარა — აბასთუმანი

ზომა

თავ-ტანი ~4.5–6 სმ

აქტიურობა

დღის

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

LC (parvula, 2009)

ჩამონათვალი

კანდიდატი

ოჯახი

Lacertidae

2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა — დადასტურებულად ნუ მონიშნავ.

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხე არ არის. ხელში აღებისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ. ველური ცხოველი არ გეყოლოთ.

მიმოხილვა

რა არის აჭარული კლდის ხვლიკი

აჭარული კლდის ხვლიკი (Darevskia adjarica) საქართველოში გვხვდება: უშხამო კლდის ხვლიკი აჭარასა და აბასთუმანის მხარეში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას კანდიდატ სახეობად იღებს: დიდი ხანი D. parvula-ს გეოგრაფიულ ქვესახეობად ითვლებოდა. Arribas და თანაავტორები (2018, 2022) სრულ სახეობად იღებენ, თურქულ D. parvula-სა და D. tuniyevi-სგან განცალკევებულად. ჩამონათვალი საკონტაქტო ზონის პოპულაციურ შესწავლას ითხოვს, ამიტომ თავისუფალი გენთა ნაკადი ჯერ არ არის გამორიცხული. ეს ატლასი ჩამონათვალის რანგს მიჰყვება: კანდიდატი, არა დადასტურებული. ტიპის ადგილი საქართველოშია — აბასთუმანი, დაახლოებით 1 400 მ. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია შუახევი და აბასთუმანი; აჭარისწყალზე არის ახლო მიმდევრობა, რომელიც ბაზაში D. parvula-დ არის დეპონირებული. ჩამონათვალის ტექსტში ზოგან იწერება ajarica — იგივე სახელის ორთოგრაფიაა, სხვა ტაქსონი არა.

ბოლო განახლება 10 სექტემბერი 2026

გალერეა

აჭარული კლდის ხვლიკი ფოტოებში

გავრცელება

სად გვხვდება აჭარული კლდის ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ აჭარული კლდის ხვლიკი

საშუალო ზომის კლდის ხვლიკი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. ფერი საკმარისი არ არის. Darevskia-ს შორის საველე ამოცნობა ქერცლით, ჰაბიტატითა და გავრცელებითაა.

კლდის Darevskiaა კარგად განვითარებული კიდურებითა და შედარებით ბრტყელი თავით — ქვაზე და ნაპრალშია, არა ტყის იატაკის derjugini და არა დიდი მიწის Lacerta. D. parvula-სთან შედარებით სხეული უფრო მკვრივი და ამობურცულია (Darevsky & Eiselt 1980). ზურგის შუა ველი ხშირად მკაფიოდ გამოიყოფა მუქი საფეთქლის ზოლებისგან; ზოლების კიდეზე ხშირია ღია ზოლი ან მოთეთრო წერტილების რიგი. ზრდასრულ მამალს მუცელი ხშირად ნარინჯისფერი ან აგურისფერია; იშვიათად იღლიის ცისფერი რგოლიც ჩანს. მომწვანო ელფერი, თუ არის, ფიზიკური ბზინვარებაა და არა ცალკე პიგმენტი (Arribas et al. 2022). ეს იერსახეა და სახეობებს ფერით არ ჰყოფს.
თავ-ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 5–5.5 სმ-ია. Arribas et al. 2022-ის ნიმუშში (ძირითადად თურქეთი, აგრეთვე აბასთუმანი და შუახევი) დაახლოებით 4.2–6.2 სმ-ია. ცალკე მხოლოდ ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის. კუდი ჩვეულებრივ სხეულზე გრძელია; სრული სიგრძე აქ არ არის ცხრილში.
ქერცლიდან პრაქტიკული ნიშანია ყბისქვეშა მე-6 ფირფიტა: ორიგინალურ აღწერაში შემთხვევათა დაახლოებით 95%-ში სამკუთხაა ამობურცული კიდეებით, მაშინ როცა D. parvula-ში ხშირად ბრტყელია. ანალური ფირფიტის წინ ერთი დიდი პრეანალური ფირფიტა შემთხვევათა დაახლოებით ნახევარშია, ორი — დანარჩენში. ჩამონათვალის ფიგურები შუახევიდან თავის ქერცლსა და პრეანალურ ფირფიტებს აჩვენებს, არა ფერს. ლუპის გარეშე ეს ნიშნები საველედ ძნელია.
კლარკის კლდის ხვლიკი (D. clarkorum) აჭარაშივეა, ჭარნალის ხეობაში — სხვა ხაზი, ჩამონათვალში დადასტურებული. მიწაზე მცხოვრები D. derjugini იმავე ხეობაში შეიძლება იყოს, მაგრამ ტყის იატაკზეა, თავი უფრო მომრგვალებული. კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) დასავლეთ საქართველოს ენდემია და აჭარაში არ არის; ძველი ინგლისური სახელი „Ajarian lizard“ მას ეკუთვნოდა და ამ ტაქსონთან არ უნდა აგერიოთ. ნამდვილი D. parvula საქართველოს ჩამონათვალში არ შედის. D. tuniyevi თურქეთშია; აჭარისწყლამდე ვიწრო ზოლად შესვლა ნაშრომში დასაშვებადაა ნახსენები და საქართველოში დადასტურებული არ არის. ფერით ვერ გაირჩევა.
2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას კანდიდატ სახეობად იღებს, არა დადასტურებულად: დიდი ხანი D. parvula-ს გეოგრაფიულ ქვესახეობად ითვლებოდა. ტიპის ადგილი საქართველოშია — აბასთუმანი. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია შუახევი და აბასთუმანი. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ. ნამდვილი D. parvula საქართველოს ჩამონათვალში არ შედის. კოლხური კლდის ხვლიკი (D. mixta) აჭარაში არ არის.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Darevskia clarkorum

თურქული ხვლიკი

აჭარა — ჭარნალის ხეობა (ხელვაჩაური)

Darevskia derjugini

ართვინის ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელი

Darevskia mixta

კოლხური კლდის ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო (აჭარის გარეშე) — საირმე, ჩხოროწყუ, ბანისხევი

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

აჭარული კლდის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში გვხვდება. აღმოსავლეთის მშრალ დაბლობზე ან დიდი კავკასიონის მთელ სიგრძეზე ნუ ივარაუდებთ. Tarkhnishvili et al. 2026 არეალს სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოზე აჯამებს; გავრცელების სანდოობა საშუალოა. თავის ქერცლის ფიგურა და COI ბარკოდები (CaBOL 1027440, 1007137–1007139) შუახევიდანაა. იქვე, 2019 წლის ნიმუში დაახლოებით 600 მ-ზეა აღებული (Arribas et al. 2022). ტიპის ადგილი აბასთუმანია (დაახლოებით 1 400 მ); 2019 წლის ვაუჩერი იქვეა, დაახლოებით 1 300 მ-ზე. აჭარისწყალის მიმდევრობა (NCBI MN015094, დეპონირებული როგორც D. parvula) შუახევის ბარკოდებს 99.21%-ით ემთხვევა და ჩამონათვალში ამ ტაქსონთანაა დაკავშირებული. ამ ატლასის რუკა აჭარას შუახევის ჩანაწერიდან აჩვენებს, სამცხე — ჯავახეთს — აბასთუმანის ტიპისა და 2019 წლის ნიმუშიდან. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ორ წერტილშია, და არც იმას, რომ ყოველი შესაფერისი ხეობა შემოწმებულია. 1980 წლის აღწერა უფრო ფართოა: შავი ზღვის სანაპირო ტრაბზონიდან ბათუმამდე, ჭოროხი ბორჩხის ქვემოთ, აჭარა და საქართველო მერიასა (ფოთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით) და ბორჯომს შორის; ბაკურიანთან იზოლირებული პოპულაციაცაა დასახელებული. გურია, იმერეთი და ბაკურიანი ამ ატლასის რუკაზე ამ ეტაპზე არ არის — ეს ისტორიული ლიტერატურაა და არა 2026 წლის დასახელებული ბარკოდი. ჰაბიტატი კლდე, ქვა და ნაპრალია ტყიან ხეობებში, ხშირად ნაკადულთან ახლოს — არა შიშველი სტეპი და არა ტყის იატაკი, სადაც derjugini დადის. თურქულ მასალაში იმდროინდელი D. p. adjarica ტყეში, ნაკადულთან ახლოს, დღისითაა აღებული (Ilgaz 2009); ეს თურქული ჰაბიტატია და არა ქართული სიმაღლის ცხრილი. სახელდებული ქართული წერტილები ამ გვერდზე დაახლოებით 600 მ-დან 1 400 მ-მდეა.

კვება

ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სხვა კლდის Darevskia-სავით მოსალოდნელია წვრილი უხერხემლოები — მწერი, ობობა და მსგავსი ნადავლი. შხამი არ აქვს; ნადავლს ყბით იჭერს.

ქცევა

დღისითაა აქტიური. კლდის ხვლიკია: თბება ქვაზე, თავს ნაპრალში აფარებს. ქართული საათობრივი კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. თურქულ ნიმუშებში იმდროინდელი D. p. adjarica 08:00–15:30 საათებშია აღებული, მოწმენდილ და მოღრუბლულ ამინდში (Ilgaz 2009) — ეს თურქული გრაფიკია. შუახევისა და აბასთუმანის 2019 წლის ნიმუშები 8 სექტემბერსაა აღებული: გვიან ზაფხულში ზედაპირზე ჯერ კიდევ იყო. კვერცხს იდებს. ქართული ნაყარის ზომა ამ გვერდზე არ არის. დაჭერისას კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს; შეიძლება უკბინოს კიდეც. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. ნუ აიყვანთ.

კონსერვაცია

Tarkhnishvili et al. 2026 კანდიდატია. სახეობრივი რანგი D. parvula-სგან დამატებით საკონტაქტო ზონის მტკიცებულებას საჭიროებს. ჩამონათვალი საქართველოს მასალასა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის ზოგ D. parvula მიმდევრობას შორის ციტოქრომ b-ის სხვაობას 3.7%-მდე ასახელებს; 2018 წლის ნაშრომი ორ ტაქსონს შორის დაახლოებით 14.4%-ს იძლევა. ციფრები პირდაპირ არ იცვლება: შერჩევა და 2022 წელს D. tuniyevi-ის გამოყოფა განსხვავდება. პრაქტიკული დასკვნა ერთია — რანგი საქართველოსთვის ჯერ არ არის ჩაკეტილი. IUCN-მა 2009 წელს D. parvula ნაკლებად საფრთხის ქვეშ შეაფასა (Tuniyev და თანაავტორები), მაშინ ამ ტაქსონის ჩათვლით. D. adjarica-ს ცალკე IUCN შეფასება არ აქვს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ქართული პოპულაციის ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. CITES-ში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები აჭარული კლდის ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა. ტიპის ადგილი აბასთუმანია. ბარკოდები და თავის ფიგურა შუახევიდანაა.

დასახელებული თანამედროვე წერტილებია შუახევი (აჭარა, დაახლოებით 600 მ) და აბასთუმანი (დაახლოებით 1 300–1 400 მ). შეხვდებით კლდეზე და ქვაზე ტყიან ხეობაში. მთელ საქართველოში ნუ ივარაუდებთ.

საშუალო ზომის კლდის ხვლიკია მუქი, კონტრასტული ნახატით და ხშირად ნარინჯისფერი ან აგურისფერი მუცლით. ფერი საკმარისი არ არის. შეადარეთ ჭარნალის clarkorum-ს, ტყის იატაკის derjugini-ს და არ აურიოთ mixta-ს, რომელიც აჭარაში არ არის.

არა. შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 5–5.5 სმ-ია; გაზომილ ნიმუშში დაახლოებით 4.2–6.2 სმ. ცალკე მხოლოდ ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის.

ჩამონათვალი ადრე D. parvula-ს ქვესახეობად თვლიდა და საკონტაქტო ზონა პოპულაციურად არ არის შესწავლილი. Arribas და თანაავტორები სრულ სახეობად იღებენ. ეს ატლასი ჩამონათვალის კანდიდატურ რანგს ინარჩუნებს.

mixta აჭარაში არ არის. D. parvula საქართველოს ჩამონათვალში არ შედის — თურქეთის ტაქსონია. აჭარისწყალის ძველი მიმდევრობა ბაზაში parvula-დ არის დეპონირებული, მაგრამ შუახევის ბარკოდებს თითქმის ემთხვევა.

დღისით. სრული ქართული სეზონური კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. შუახევისა და აბასთუმანის ნიმუში სექტემბრის დასაწყისშია აღებული.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები