რადეს ხვლიკი (Darevskia raddei) უშხამო კლდის ხვლიკია. საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია სამცხე-ჯავახეთში, მტკვრის ზემო დინებასთან. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი და არა მხოლოდ სავარაუდოდ. საქართველოში დადასტურებული ცნობები ასპინძის მუნიციპალიტეტს უკავშირდება: ფიას, თმოგვსა და თურქეთის საზღვართან მდებარე მტკვრის ხეობას. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა მთელ საქართველოშია გავრცელებული. D. raddei-სა და D. nairensis-ის გამიჯვნა რთულია. 2026 წლის ჩამონათვალი მათ მკაფიოდ გამიჯნულ სახეობებად არ მიიჩნევს. ამავე ჩამონათვალის მიხედვით, საქართველოში მცხოვრები ხვლიკები nairensis-ის ხაზთან უფრო ახლოს არიან, თუმცა nairensis ქვესახეობად რჩება. მსოფლიო მასშტაბით სახეობა შეფასებულია კატეგორიით Least Concern, რაც გადაშენების მცირე საფრთხეს ნიშნავს. ამ გვერდზე არ არის დადასტურებული, როგორ იცვლება მისი რაოდენობა საქართველოში.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რადეს ხვლიკი
ეს პატარა კლდის ხვლიკი Darevskia-ს გვარს მიეკუთვნება. საქართველოში მის ამოცნობაში ყველაზე მეტად გვეხმარება ის, სად გვხვდება, როგორია მისი სხეულის აგებულება და ქერცლის თავისებურებები. მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. აქვს წვრილი სხეული, კარგად განვითარებული ფეხები და გრძელი კუდი. უფეხო ხვლიკისგან განსხვავებით, ფეხები აქვს. ჩვეულებრივ, კლდის ნაპრალებთან ან ქვიან ფერდობებზე უნდა ეძებოთ და არა წყალში.
ზურგი ხშირად ყავისფერი ან ზეთისხილისფერ-მოყავისფროა და მუქი და ღია ლაქები აქვს. ფერი ცვალებადია, ამიტომ Darevskia-ს ქართული სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა მხოლოდ ფერით შეუძლებელია.
საქართველოში რადეს ხვლიკის ამოცნობისას მნიშვნელოვანია, სადაა ის ნანახი: დადასტურებული ცნობები მტკვრის ზემო დინებას, ფია–თმოგვის მიდამოებს ეხება. სხვა რეგიონში გადაღებული მსგავსი ხვლიკი ავტომატურად რადეს ხვლიკად არ უნდა მივიჩნიოთ.
თავის ქერცლებისა და ანალური ხვრელის წინ მდებარე ფირფიტების შესამოწმებლად საჭიროა ახლოდან გადაღებული ფოტო ან ნიმუში. 2026 წლის ჩამონათვალის სურათებზე სწორედ ეს ნიშნებია ნაჩვენები ფიას ინდივიდზე.
ყველაზე მნიშვნელოვანი შესადარებელი სახეობა მესხური კლდის ხვლიკია, რომელიც იმავე აუზში უფრო მეტ ადგილას არის აღნიშნული. ამ ორი სახეობის გასარჩევად მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის. უნდა გაითვალისწინოთ, სად გვხვდებიან ისინი, და შეადაროთ მათი ქერცლის დეტალები.
D. nairensis ამ გვერდზე საქართველოში ცალკე სახეობად არ არის წარმოდგენილი. 2026 წლის ჩამონათვალშიც ის raddei-სგან მკაფიოდ განსხვავებულ სახეობად არ არის მიჩნეული და ქვესახეობად რჩება.
საქართველოში სახეობა დადასტურებულია მტკვრის ზემო დინებაში, სამცხე-ჯავახეთში, თურქეთის საზღვართან. ის აღრიცხულია ასპინძაში (ფია) და თმოგვში; გამოსახულებებზე ნაჩვენებია ფიაში, მტკვრის ხეობაში ნაპოვნი ერთი ინდივიდი. ამ ატლასის რუკაზე სამცხე-ჯავახეთი სწორედ ამ ცნობების საფუძველზეა მონიშნული. ეს არ ნიშნავს, რომ იქ ყველა შესაფერისი კლდე შემოწმებულია. სახეობა ასევე ცნობილია სომხეთიდან, აზერბაიჯანის სამხრეთიდან, ჩრდილო-დასავლეთ ირანიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთიდან. მთელ გავრცელების არეალზე არსებული მონაცემებით, ის გვხვდება ზღვის დონიდან 600–2 500 მეტრ სიმაღლეზე, ტყიან, ბუჩქებით ან ბალახით დაფარულ და კლდოვან ადგილებში. ეს სიმაღლის დიაპაზონი საქართველოში გაზომილ საზღვრებს არ აღნიშნავს.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ამ გვერდზე არ არის მოცემული საქართველოში მისი კვების შესახებ გამოქვეყნებული მონაცემები. 2026 წლის ჩამონათვალშიც არ წერია, რას ჭამს, ამიტომ აქ მტაცებელთა კონკრეტული ჯგუფები არ არის დასახელებული. ველური ცხოველი არ დაიჭიროთ და არ გამოკვებოთ.
ქცევა
მისი ნახვა ყველაზე მეტად კლდიან ადგილებში, ნაპრალებთან და ქვიან ფერდობებზეა მოსალოდნელი, სადაც სწრაფად შეუძლია დამალვა. ამ გვერდზე არ არის დადასტურებული ინფორმაცია იმის შესახებ, საქართველოში წლის რომელ დროსაა აქტიური, რომელ თვეებში მრავლდება და რამდენ კვერცხს დებს. როგორც მისი ოჯახის სხვა პატარა ხვლიკების შემთხვევაში, უმჯობესია შორიდან დააკვირდეთ და ფოტო გადაუღოთ; ხელში აყვანა საჭირო არ არის.
კონსერვაცია
Tarkhnishvili და თანაავტორები (2026) სახეობის საქართველოში არსებობას დადასტურებულად მიიჩნევენ. IUCN-ის გლობალური შეფასებით, სახეობა მიეკუთვნება კატეგორიას Least Concern (LC), თუმცა ეს არ გვიჩვენებს, რამდენია ის საქართველოში ან იზრდება თუ მცირდება მისი რაოდენობა. Reptile Database-სა და 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ქვესახეობების სია და nairensis-ის სტატუსი სხვადასხვაგვარადაა წარმოდგენილი. ამ გვერდზე გამოყენებულია ქართული ჩამონათვლის პრაქტიკული დასკვნა. საქართველოში მისთვის არსებული საფრთხეები აქ რიცხვებით არ არის შეფასებული.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რადეს ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ტარხნიშვილისა და თანაავტორების (2026) მიხედვით, საქართველოში ამ სახეობის არსებობა ბიოლოგიურად დადასტურებულია.
დადასტურებული ცნობები მტკვრის ზემო დინებიდან, სამცხე-ჯავახეთიდანაა: ასპინძიდან, ფიადან და თმოგვიდან, თურქეთის საზღვართან. ამ გვერდზე სხვა რეგიონებიდან დადასტურებული ცნობები არ არის.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ ან კუდი მოიწყვიტოს, ამიტომ ხელში აყვანა არ ღირს.
რადეს ხვლიკის ჯგუფში თავისა და ტანის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–7 სმ-ს აღწევს; კუდი სხეულზე გრძელია. ეს ზომები საქართველოში ჩატარებული გაზომვებიდან არ არის მიღებული, ამიტომ აქაური ხვლიკების ზუსტი ზომა ჯერ დასაზუსტებელია.
ჯერ ადგილმდებარეობა შეამოწმეთ. საქართველოში სანდო ცნობები ფია–თმოგვის მიდამოებს უკავშირდება. შემდეგ დააკვირდით, ჰგავს თუ არა სხეულის აგებულებით Darevskia-ს კლდის ხვლიკებს. მათგან გასარჩევად ხშირად საჭიროა თავისა და უკანა გასასვლელის წინ მდებარე ქერცლების ახლოდან დათვალიერება.
მესხური კლდის ხვლიკი (Darevskia obscura) იმავე ფართო აუზში უფრო მეტი ადგილიდან არის ცნობილი. მისი ფერით გარჩევა სანდო არ არის; უფრო მნიშვნელოვანია აღმოჩენის ზუსტი ადგილი, ზომა და ქერცლის თავისებურებები.
ამ ატლასში არა. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში D. raddei და D. nairensis მკაფიოდ გამიჯნულ სახეობებად არ არიან მიჩნეული; nairensis ქვესახეობად რჩება.
ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული ინფორმაცია, რას ჭამს ეს ხვლიკი საქართველოში, ან სრული ცნობები იმის შესახებ, წლის რომელ დროს შეიძლება მისი ნახვა. მასთან შეხვედრა ყველაზე მეტად დღისით, კლდიან ადგილასაა მოსალოდნელი, სადაც ხვლიკს ნაპრალებში დამალვა შეუძლია.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- Tuniyev et al. 2009 / 2017 errata — IUCN Red List account for Darevskia raddei
- Rastegar-Pouyani et al. 2011 — A new subspecies of Darevskia raddei from northwestern Iran
- Dehghani et al. 2014 — Sexual size dimorphism in Darevskia raddei from northwestern Iran
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Darevskia adjarica
აჭარული კლდის ხვლიკი
აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი
Darevskia derjugini
ართვინის ხვლიკი
ლაგოდეხი, სიონი, მულახი, რაჭა, ბანისხევი, კინტრიში
Darevskia mixta
კოლხური კლდის ხვლიკი
დასავლეთი საქართველო (აჭარის გარეშე) — საირმე, ჩხოროწყუ, ბანისხევი