შინაარსზე გადასვლა
ReptilesReptiles
თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) — მტირალას ეროვნული პარკი — liothrixთურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) — ქობულეთი — Christian Langnerთურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) — მტირალას ეროვნული პარკი — liothrixთურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) — აჭარა — Tom Kirscheyთურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum)თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum)თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) — მტირალას ეროვნული პარკი — laotritonთურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum)
1/8
უვნებელი

თურქული ხვლიკი

Darevskia clarkorum

liothrix · მტირალას ეროვნული პარკი საქართველოს ველში

ადამიანისთვის რისკი

უვნებელი

სამედიცინო შხამის რისკი არაა

სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.

მთავარი მონაცემები

28 ნახვა
ზომა
თავ-ტანი ~4,5–7 სმ
ჰაბიტატი
აჭარის ხეობები
აქტიურობა
დღის
შხამი
არა — უვნებელი
კონსერვაცია
საფრთხეში
ჩამონათვალი
დადასტურებული
ოჯახი
Lacertidae

მიმოხილვა

თურქული ხვლიკი საქართველოში

თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, აჭარაში მცხოვრები კლდის ხვლიკია. 2009 წლის მსოფლიო შეფასებით გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობაა, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც იმავე კატეგორიითაა შეტანილი. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. საქართველოს სახეობების 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობად არის მიჩნეული. დნმ-ის ახალი მონაცემები და თავის ქერცლის სურათები ჭარნალის ხეობიდანაა, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტიდან. ეს ნიშნავს, რომ აჭარაში ცხოვრობს, მაგრამ არა იმას, რომ რეგიონის ყველა ხეობაში ან მთელ საქართველოში გვხვდება. სახეობა პირველად საქართველოში კი არა, თურქეთში აღწერეს: ართვინში, ჰოფასა და ბორჩხას შორის, ჯანქურთარანის უღელტეხილზე. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში „თურქული ხვლიკის“ სახელითაა შეტანილი, 2026 წლის ჩამონათვალში კი ლაზური ხვლიკი ჰქვია. ინგლისურად Clark's rock lizard ან Clark's lizard ეწოდება.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ თურქული ხვლიკი

თურქული ხვლიკი პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც აჭარის ხეობებში გვხვდება. ბუნებაში მას Darevskia-ს სხვა სახეობებისგან მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. ამიტომ ყურადღება მიაქციეთ ქერცლს, სხეულის ფორმას და იმასაც, სად ნახეთ.

თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) — ქობულეთი — Christian LangnerChristian Langner · ქობულეთი · 2024
  1. Darevskia-ს გვარის კლდის ხვლიკია. ფეხები კარგად აქვს განვითარებული და ქვებსა და კლდეებზე ცხოვრობს. დიდ, მიწაზე მცხოვრებ Lacerta-ს ხვლიკებს არ ეკუთვნის. თურქეთში შესწავლილ ხვლიკებს ზურგი სუროსფერი მწვანე, ღია მწვანე, ყავისფერი ან რუხ-ყავისფერი აქვთ, ხშირად წვრილი მუქი წერტილებით. თავის გვერდზე, საფეთქელთან, მუქი ზოლი გასდევს. ზოლზე შეიძლება რამდენიმე ლაქა იყოს, შუაში ღია ფერის. წინა ფეხთან შეიძლება ერთი ლურჯი ლაქაც ჰქონდეთ. მუცელი ხშირად კაშკაშა ყვითელია. ასეთი გარეგნობა მისთვის ტიპურია, მაგრამ მხოლოდ ფერით სახეობებს ვერ გაარჩევთ.

  2. თურქეთში ბევრი ხვლიკი გაზომეს. მიახლოებითი ციფრებით, მათი თავისა და ტანის სიგრძე 4,4–6,7 სმ იყო, საშუალოდ 5,9 სმ, ერთი მამრის სრული სიგრძე კი, კუდიანად, 18,7 სმ. პირველ გაზომვებში ეს სიგრძე ოდნავ მეტი გამოვიდა. კუდი ხშირად ტანზე გრძელია. 2021 წლის კვლევით, ჭარნალის dryada ფორმა ტიპურ clarkorum ფორმაზე დიდია: მის მამრებს უფრო გრძელი თავი და ზურგზე მეტი ქერცლი აქვთ.

  3. სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ხვლიკები 2026 წლის ჩამონათვალში კვლავ D. c. dryada-დ არის შეტანილი. ეს გეოგრაფიული ქვესახეობაა, ანუ იმავე სახეობის ფორმა, რომელიც გარკვეულ მხარეში ცხოვრობს, და არა ცალკე სახეობა. 2021 წლის კვლევა dryada-ს ცალკე ჯგუფად გამოყოფს და, უფრო სავარაუდოდ, ქვესახეობად თვლის. 2002 წლის ნაშრომში კი ის გარემოს პირობებთან დაკავშირებულ ფორმად ითვლებოდა. ერთ-ერთი ნაშრომის სურათებზე ჭარნალიდან აღებული ხვლიკების თავის ქერცლები და უკანა ხვრელის წინ მდებარე ფირფიტები ჩანს. ბუნებაში კი ამ საკითხს მხოლოდ ფერით ვერ გადაწყვეტთ.

  4. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) ჩამონათვალში parvula-ს ჯგუფის კანდიდატ სახეობადაა მიჩნეული. იქვე მოყვანილი მისი დნმ-ის მონაცემები შუახევიდანაა და არა ჭარნალიდან. ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) უფრო პატარა, ტყის სახეობაა: მიწაზე, ფოთლებსა და ბალახში ცხოვრობს და ტიპური კლდის ხვლიკი არ არის. აჭარული ხვლიკი (D. mixta) მისი ახლო ნათესავია, მაგრამ ჩამონათვალში აჭარის სახეობად არ არის შეტანილი. სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში ხვლიკებს მხოლოდ ფერით ნუ ამოიცნობთ.

  5. 2026 წლის ჩამონათვალში თურქული ხვლიკი ბიოლოგიურად დადასტურებული სახეობაა. დნმ-ის ახალი მონაცემები და თავის ქერცლის სურათები ჭარნალის ხეობიდანაა, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტიდან. ამ ჩანაწერების მიხედვით აჭარაში გვხვდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ აჭარის ყველა ხეობაში ცხოვრობს. მთელ საქართველოში მის გავრცელებას კი ნუ ივარაუდებთ. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) იმავე ჩამონათვალში კანდიდატ სახეობადაა მითითებული, მაგრამ მისი დნმ-ის მონაცემები შუახევიდანაა და არა ჭარნალიდან. ამოცნობისას ისიც გაითვალისწინეთ, რომელ ხეობაში ნახეთ ხვლიკი.

გავრცელება

სად არის თურქული ხვლიკი დაფიქსირებული საქართველოში

თურქული ხვლიკი ნაკადულებთან ახლოს, ნოტიო და ბუჩქებიან ადგილებში ცხოვრობს, სადაც ქვები, გამოშვერილი კლდეები და ქვის ნაშალია. კლდიან მთის მდელოებზეც გვხვდება. აჭარაში ტყიანი ხეობის ფერდობებსა და ქვიანი ნაკადულების პირას ბინადრობს, მშრალ სტეპში კი არა. საქართველოში მისი დნმ-ის მონაცემები და 2026 წლის ნაშრომში მოყვანილი სურათი კოლხური ჭარნალის ხეობიდანაა. 2009 წლის ერთ შეფასებაში აჭარაში მტირალას დასავლეთ კალთებიცაა დასახელებული, ბათუმთან ახლოს: მცირე ნაკვეთი, რომელიც სახეობის ძირითადი გავრცელებისგან მოწყვეტილია. ჩანაწერებიდან არ ჩანს, ჭარნალი და მტირალა ერთი და იგივე ადგილია თუ არა. 2021 წლის ერთი შენიშვნით, შესაძლოა ჩრდილოეთით კინტრიშის ხეობამდეც აღწევდეს. ეს ცნობა პირად შეტყობინებას ეყრდნობა, კინტრიშის ხეობა კი ჩამონათვალში დასახელებული არ არის. მისი გავრცელების შესახებ ცნობები საშუალოდ სანდოა და მთელ ქვეყანაში გავრცელების სურათს არ იძლევა. ნუ ივარაუდებთ, რომ კახეთში, ჯავახეთში ან დიდ კავკასიონზე ცხოვრობს. წყაროებში მითითებული სიმაღლეები ერთმანეთს არ ემთხვევა. 2009 წლის შეფასება 1500–2200 მ-ს ასახელებს, 1997 წლის აღწერა კი დაახლოებით 900–1700 მ-ს. თურქეთის მონაცემებში უფრო დაბალი ადგილებიცაა: დაახლოებით 450–2250 მ. 2009 წლის შეფასებაში, 1998 წლის ნაშრომზე დაყრდნობით, სომხეთიცაა ნახსენები. 2026 წლის ჩამონათვალი და სხვა ახალი მიმოხილვები სომხეთს იმ ქვეყნებს შორის არ ასახელებს, სადაც ეს ხვლიკი ცხოვრობს. ამიტომ სომხეთში მის გავრცელებას ნუ ივარაუდებთ.

თურქული ხვლიკის რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებს, Georgian Biodiversity Database-ის ლოკალიტეტებს ჭარნალის მიდამოებიდან და საქართველოში გაკეთებულ iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: ხუთი ან მეტი ჩანაწერის მქონე რეგიონი რუკაზე მონიშნულია; ნაკლები ჩანაწერის მქონე რეგიონს „ჩანაწერები ცოტაა“ სტატუსი აქვს. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.

მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია

  • ჩანაწერების მქონე რეგიონი

ბიოლოგია

კვება, ქცევა და კონსერვაცია

კვება

სავარაუდოდ, პატარა მწერებითა და მათნაირი წვრილი ცხოველებით იკვებება, როგორც Darevskia-ს სხვა კლდის ხვლიკები. მსხვერპლს ყბებით იჭერს, შხამის გარეშე. თურქეთში ერთხელ ისიც აღწერეს, როგორ ჭამდა მცენარეს, მაგრამ ეს საქართველოში მის კვებაზე არაფერს გვეუბნება.

ქცევა

კონსერვაცია

გალერეა

clo_09 · ქობულეთი
Christian Langner · ქობულეთი
liothrix · მტირალას ეროვნული პარკი
Tom Kirschey · აჭარა

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

თურქული ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები თურქული ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ეს ბიოლოგიური მონაცემებით დადასტურებულია. ჩამონათვალში მოყვანილი დნმ-ის მონაცემები და სურათები აჭარიდან, ჭარნალის ხეობიდანაა. ამიტომ ნუ ივარაუდებთ, რომ მთელ საქართველოში გვხვდება.

აჭარაში, სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში ცხოვრობს. ახალი ცნობებით, ჭარნალის ხეობაში გვხვდება, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში. 2009 წლის შეფასებაში მტირალას დასავლეთი კალთებიც არის ნახსენები, ბათუმის მიდამოებში. აღწერილი ადგილი ქვიანი და ბუჩქებიანი ფერდობია, ნაკადულთან ახლოს. კახეთსა და ჯავახეთში ამ ხვლიკს ნუ ეძებთ.

dryada ფორმა თურქული ხვლიკის ქვესახეობაა (D. c. dryada), ანუ იმავე სახეობის ნაწილი, და არა ცალკე ქართული სახეობა. ზოგ ნაშრომში დღემდე მსჯელობენ, შეიძლება თუ არა ის ცალკე სახეობად ჩაითვალოს. ამ ნაშრომებში ლაპარაკია ჭარნალის ხვლიკებზე.

მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. თურქული ხვლიკი პატარა, მწვანე-ყავისფერი კლდის ხვლიკია, რომელიც აჭარის ხეობებში გვხვდება. მსგავსი ხვლიკებისგან გასარჩევად გაითვალისწინეთ, სად ნახეთ და როგორ იქცევა. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) parvula-ს ჯგუფს ეკუთვნის და შუახევში გვხვდება, ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) კი ტყეში, მიწაზე ცხოვრობს. ჩამონათვალის სურათებზე უფრო სანდო ნიშანი თავის ქერცლია, ვიდრე ზურგის ფერი.

არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, კუდიც შეიძლება მოსწყდეს. თან საქართველოს წითელ ნუსხაშია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ და იქვე დატოვეთ, სადაც ნახეთ.

წყაროები

რას ეყრდნობა პროფილი

14 წყარო

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.