მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) უშხამოა. საქართველოს დასავლეთში ფართოდ გვხვდება, აღმოსავლეთში კი დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლა. მკვრივი ტანი და შედარებით მოკლე თავი აქვს. გამრავლების პერიოდში მამრს გვერდები ხშირად უმწვანდება, მაგრამ მხოლოდ ფერით ამ ხვლიკის ამოცნობა რთულია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მარდი ხვლიკი
მკვრივი ტანი და შედარებით მოკლე თავი აქვს. გამრავლების პერიოდში მამრს გვერდები ხშირად უმწვანდება; მდედრი უმეტესად მოყავისფრო ან რუხია. მხოლოდ ფერით ზოლიანი ხვლიკისა და საშუალო ხვლიკისგან ვერ გაარჩევთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მდედრსა და ნაშიერს გვერდებზე ხშირად მუქი ლაქები აქვთ, რომელთა შუაგული ღია ფერისაა. მამრის მწვანე შეფერილობა სეზონთან ერთად იცვლება; ზოგიერთს მწვანე ფერი სხეულის უფრო დიდ ნაწილზე აქვს. ამოცნობისას ყურადღება მიაქციეთ ტანის აგებულებას, ნახატსა და გარემოს. ხვლიკს ამოცნობისთვის ხელში ნუ აიყვანთ.
ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) ნახევრადმშრალ ადგილებშიც გვხვდება. აღმოსავლეთში მარდი ხვლიკი უფრო მაღალ ადგილებში გვხვდება, თუმცა 2018 წელს თიანეთთან ორივე ერთ ადგილზე ნახეს. ამიტომ ხვლიკის სახეობას მხოლოდ ადგილისა და ფერის მიხედვით ნუ განსაზღვრავთ.
საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) უფრო დიდი მწვანე ხვლიკია. ის ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება; 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატ სახეობადაა მითითებული. სადაც საშუალო ხვლიკი და სხვა მწვანე ხვლიკი ერთად გვხვდებიან, მათ გასარჩევად ზომასა და ტანის აგებულებასაც დააკვირდით.
გალერეა
მარდი ხვლიკი ფოტოებში
დასავლეთში ეს სახეობა შავი ზღვის სანაპიროსა და კოლხეთის დაბლობზეც გვხვდება. ის სხვადასხვა ადგილას ცხოვრობს, მათ შორის მდელოებზე, ბუჩქნარში და ტყის პირას. მზიან ადგილებში შეიძლება ბალახთან ან ბუჩქთან ახლოს შეგხვდეთ, სადაც დამალვა შეუძლია. მხოლოდ ქვიშიან ადგილებში არ ცხოვრობს. 2018 წლის კვლევაში იორის ხეობის ქვესახეობა თიანეთის ჩრდილოეთ გარეუბანში, 1 119–1 185 მ სიმაღლეზე ნახეს; თიანეთიდან 2 კმ-ზე შორს ვერ იპოვეს.
გავრცელება
სად არის მარდი ხვლიკის გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
140 საველე ჩანაწერი2007–202610 რეგიონი ჩანაწერით
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
მარდი ხვლიკის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ქცევა
დღისით აქტიურობს, მზეზე თბება და ნადირობს. ზამთრის სამალავიდან გამოსვლის დრო ადგილის მიხედვით იცვლება. სამხრეთსა და მთაში მარტ–აპრილში გამოსვლაა აღწერილი. მდედრმა წელიწადში ერთხელ ან ორჯერ შეიძლება დადოს კვერცხები, ყოველ ჯერზე 4–14. ზოგადად, ამ სახეობის კვერცხები დაახლოებით 50–55 დღეში იჩეკება.
კონსერვაცია
2009 წლის მსოფლიო შეფასებით, სახეობას მცირე საფრთხე ემუქრებოდა, თუმცა მისი რაოდენობა მცირდებოდა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. ბერნის კონვენციის II დანართშია. იორის ხეობის ქვესახეობა მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება. 2018 წელს ვარაუდობდნენ, რომ თიანეთთან ამ ქვესახეობის მხოლოდ ერთი პოპულაცია იყო და მასში 1 000-ზე ნაკლები ცხოველი ცხოვრობდა. ეს ვარაუდი მხოლოდ თიანეთის მიდამოებს ეხებოდა და არა მთელ სახეობას. სახეობისთვის აღწერილი საფრთხეებია საცხოვრებელი გარემოს დაკარგვა, ინტენსიური სოფლის მეურნეობა და გზებზე დაღუპვა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მარდი ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. დასავლეთში ფართოდ გვხვდება, აღმოსავლეთში კი დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლაა დაფიქსირებული.
მკვრივი ტანი და შედარებით მოკლე თავი აქვს. გამრავლების პერიოდში მამრს გვერდები ხშირად უმწვანდება, მდედრი კი უმეტესად მოყავისფროა. მხოლოდ ფერით ზოლიანი ან საშუალო ხვლიკისგან ვერ გაარჩევთ.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ხელში აყვანისას შეიძლება უკბინოს ან კუდი მოსძვრეს; ადგილზე დატოვეთ.
თავისა და ტანის სიგრძე, კუდის გარეშე, ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–9 სმ-ია. კუდიანად სრული სიგრძე დაახლოებით 18–25 სმ-ია.
აღმოსავლეთში მარდი ხვლიკი უფრო მაღალ ადგილებში გვხვდება, ზოლიანი კი ნახევრადმშრალ გარემოშიც. თიანეთთან ორივე ერთად ნახეს, ამიტომ მხოლოდ ადგილმდებარეობით ან შეფერილობით მათ საიმედოდ ვერ გაარჩევთ.
2026 წლის ჩამონათვალში სამი ქვესახეობაა მითითებული: grusinica — დასავლეთში, brevicaudata — სამხრეთსა და ცენტრში და ioriensis — აღმოსავლეთში. მხოლოდ დნმ-ის ერთი ნიშნით ამ ქვესახეობების სრულად გარჩევა ვერ ხერხდება.
დღისით. ზამთრის სამალავიდან გამოსვლის დრო ადგილის მიხედვით იცვლება. სამხრეთსა და მთაში მარტ–აპრილში გამოსვლა შეუნიშნავთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Doronin, Doronina & Bekoshvili 2019 — New data on the distribution of lizards in Caucasus
- Agasyan et al. 2010 — IUCN Red List, Lacerta agilis
- Peters & Muskhelischwili 1968 — Lacerta agilis ioriensis
- Doronina et al. 2023 — DNA barcoding of green Lacerta lizards
- Muskhelishvili 1970 — Presmykajushchiesya vostochnoi Gruzii
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database — Lacerta agilis
- Naturalis — Reptiles and Amphibians of the British Isles, Lacerta agilis
- iNaturalist — Lacerta agilis observations in Georgia
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Darevskia adjarica
აჭარული კლდის ხვლიკი
აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი
Darevskia brauneri
ბრაუნერის კლდის ხვლიკი
დასავლეთი და ცენტრალური დიდი კავკასიონი — მესტია (მანშურა), მარტვილი, ერწოს ტბა
Darevskia caucasica
კავკასიონის ხვლიკი
დიდი კავკასიონი