დაღესტნური ხვლიკი
Darevskia daghestanica
უშხამო კლდის ხვლიკი ჩრდილო-აღმოსავლეთ საქართველოს მთებში. ფერით კავკასიონის ხვლიკისგან ვერ გაირჩევა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
ჰაბიტატი
თუშეთი / თბათანა
სიგრძე
თავ-ტანი ~4.4–5.8 სმ
შხამი
არა — უვნებელი
კონსერვაცია
IUCN LC
ჩამონათვალი
დადასტურებული
ოჯახი
Lacertidae
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. არ აიყვანოთ: კუდი ადვილად მოიწყდება, ცხოველი სტრესდება. ნახვისას გადაიღეთ ზურგი, გვერდი და თავის ქერცელი, აღნიშნეთ ადგილი და სიმაღლე, დატოვეთ ცხოველი ადგილზე. ფერი სახეობას არ ადასტურებს — განსაკუთრებით თუშეთში და თბათანასთან, სადაც კავკასიონის ხვლიკიც დასახელებულია.
მიმოხილვა
რა არის დაღესტნური ხვლიკი
დაღესტნური ხვლიკი (Darevskia daghestanica) უშხამო კლდის ხვლიკია, რომელიც საქართველოში დადასტურებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთებში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). ადამიანისთვის უვნებელია: შხამი არ აქვს. თავ-ტანი ლიტერატურაში დაახლოებით 4.4–5.8 სმ-ია; კუდი ხშირად სხეულზე გრძელია. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია თუშეთი (შტრიხკოდი) და ახმეტის მუნიციპალიტეტი, თბათანას მთა (ფიგურა). მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ: დასავლეთისა და სამხრეთის ვაკეებზე არ არის მოსალოდნელი. ადრე ხშირად კავკასიონის ხვლიკის (Darevskia caucasica) და-სახეობად ან ქვესახეობად ითვლებოდა; ახლა ცალკე სახეობად რჩება.
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დაღესტნური ხვლიკი
პატარა კლდის Darevskia გაბრტყელებული თავით. საქართველოში ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთებშია; ფერი კავკასიონის ხვლიკისგან არ ჰყოფს.
სხეული წვრილი და გაბრტყელებულია, თავი შედარებით ვიწრო და ბრტყელი, უკანა ფეხები გრძელი — ეს ნიშნები Roitberg-თან caucasica-სგან გამიჯვნას ეხმარება კონტაქტის ზონაში, არა ფოტოს ერთი შეხედვით. ქერცელი ზურგზე გლუვი ან სუსტად ამოწეულია. თბათანას ფიგურები თავის ქერცლსა და პრეანალურ ფირფიტებს აჩვენებს; საველე ფოტოზე ეს დეტალი ხშირად არ ჩანს.
ზურგი ხშირად მურა-ნაცრისფერი, მოყვითალო-მურა ან ფერფლისფერია. ხერხემლის გასწვრივ შეიძლება ორი პარალელური მუქი წერტილოვანი რიგი ან ბადისებრი ნახატი იყოს; ზოგჯერ ნახატი სუსტია ან არ ჩანს. გვერდის ღია ზოლები ხშირად თხემის ფირფიტებამდე არ აღწევს — ეს კლასიკური განმსაზღვრელების ნიშანია და არა ყოველი ინდივიდის გარანტია. ფერი Darevskia-ს სახეობებს არ ჰყოფს.
ზომა პატარაა. ლექტოტიპის თავ-ტანი 49 მმ-ია (დაღესტანი, ლევაში; Doronin 2014). შიდა დაღესტანში მსხვილებული მდედრები 43.95–56.20 მმ-ია. კუდი ხშირად სხეულზე გრძელია; ლექტოტიპის კუდი დაზიანებულია და სრულ სიგრძეს არ იძლევა. საქართველოს ნიმუშების სერია აქ არ არის გამოქვეყნებული.
კავკასიონის ხვლიკი (D. caucasica) თერგის ზემო დინებაში უწყვეტ არეალშია და თბათანასთანაც დასახელებულია. ფერით ვერ გაირჩევა. caucasica-ს ხშირად უფრო მკაფიო გვერდითი ზოლები აქვს; daghestanica-ს კონტაქტის ზონაში უფრო მეტი ქერცელია სხეულის შუაწელზე, მუცელზე და ბარძაყის ფორების რიგში, თავი უფრო ვიწრო და ბრტყელი. საველე პირობებში უსაფრთხო განსხვავება არის ადგილი: თუშეთი daghestanica-სთვის დასახელებულია, თრუსო/ზაქაგორი — caucasica-სთვის. ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) იგივე გვარისაა, მაგრამ მიწაზე მცხოვრები ტყის სახეობაა, არა კლდის ვერტიკალისა. აჭარული ხვლიკი (D. mixta) დასავლეთისა და ცენტრალური საკონტაქტო ზონისაა, არა თუშეთის ჩანაცვლება.
2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია თუშეთი (შტრიხკოდი) და ახმეტის მუნიციპალიტეტი, თბათანას მთა (ფიგურა). მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ: დასავლეთისა და სამხრეთის ვაკეებზე არ არის მოსალოდნელი. კავკასიონის ხვლიკი (D. caucasica) ფერით ვერ გაირჩევა; საველე პირობებში უსაფრთხო განსხვავება არის ადგილი.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
დაღესტნური ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში დასახელებული თანამედროვე წერტილები ორია. Tarkhnishvili და სხვების 2026 წლის ჩამონათვალში შტრიხკოდი თუშეთიდანაა; თავის ქერცლის ფიგურა — ახმეტის მუნიციპალიტეტი, თბათანას მთა. ორივე კახეთის მთიანეთია. ამ ატლასის რუკაზე კახეთი სწორედ ამ ჩანაწერების რეგიონია და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ალაზნის ველზე ან კახეთის მშრალ ვაკეზე გვხვდება. Darevsky (1967) და Doronin (2015, 2022) სახეობას მთის პეტროფილურ, ზომიერად მშრალ ადგილებზე ათავსებენ: კლდე, ფერდობი, მდინარის ხეობა. ძირითადი არეალი დიდი კავკასიონის ჩრდილოეთ მაკროფერდობზეა — დაღესტნიდან ჩრდილოეთ ოსეთის დარიალის ხეობამდე; სამხრეთით შედის თუშეთში და აზერბაიჯანში. 1963 წელს დარევსკიმ იზოლირებული პოპულაცია აღწერა დიდი ლიახვის ხეობაში, ჯავის (ძაუს) ზემოთ, როკის უღელტეხილის გზაზე; Doronin და სხვები (2022) ამ პოპულაციის არსებობას 2021 წელს ადასტურებენ. ეს სამხრეთ-დასავლეთის იზოლატია და მთელ შიდა ქართლს არ ნიშნავს; რუკაზე ამიტომ არ არის გაშლილი. 2026 წლის დისკუსია caucasica-სთან უწყვეტ არეალს თერგის ზემო დინებაში ასახელებს, სადაც ჰიბრიდიზაცია შესაძლებელია — ეს საკონტაქტო ზონის მითითებაა და არა ცალკე დადასტურებული სია ყველა თემისთვის. caucasica-ს კომპლექსის სიმაღლე ლიტერატურაში დაახლოებით 500–3200 მ-ია; საქართველოს პოპულაციების გაზომილი დიაპაზონი აქ ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. ტყეში, კლდის გარეშე, სახეობა გამონაკლისად აღწერილია; ჩვეულებრივ კლდეზე ან ქვაზე ეძებეთ.
კვება
საქართველოში კუჭის შიგთავსი ამ სახეობაზე არ არის გამოქვეყნებული. კავკასიური კლდის ხვლიკები Darevsky-ს აღწერით ძირითადად წვრილ უხერხემლოებს ჭამენ — ობობას, ხოჭოს, ბუზს, კალიისებრს, ჭიანჭველას. იგივე მოსალოდნელია აქაც, მაგრამ ქართული მენიუ გაზომილი არ არის.
ქცევა
დღის აქტიური კლდის ხვლიკია. სხეული გაბრტყელებულია, რაც ნაპრალში შესვლას ეხმარება. Tarkhnishvili და სხვები (2020) მას ძირითადად კლდის სახეობად თვლიან, რომელიც კლდიდან მოშორებითაც გვხვდება. Doronin და სხვები (2021) ტყის ბიოტოპსაც აღწერენ, სადაც კლდის გამონაკლისი არ იყო. საქართველოში საათობრივი ან სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. კვერცხისმდებია. შიდა დაღესტანში (Kidov და სხვ. 2024) მსხვილებული მდედრები მაისის შუა–ბოლოში დაიჭირეს; კვერცხი მაისის ბოლოდან ივნისის შუამდე დაიდო, ნაყოფი 1–5, ხელოვნურ ინკუბაციაში 36–51 დღე. ეს დაღესტნის გაზომვაა და არა თუშეთის კალენდარი. კუდი შეიძლება მოიწყვიტოს — მოკლე ან რეგენერირებული კუდი სახეობას არ ცვლის.
კონსერვაცია
IUCN Red List სახეობას 2009 წელს (შეფასება 2008) ნაკლებად საფრთხის ქვეშ ათავსებს (Least Concern): პოპულაცია სავარაუდოდ დიდია და სწრაფი კლება არ ჩანს. ეს გლობალური სტატუსია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის; იქ Darevskia-დან შეტანილია თურქული, დალის და აჭარული ხვლიკები. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სანდოობა საშუალოა. პოპულაციებს შორის ღრმა გენეტიკური სხვაობა აღწერილია; ინფრასპეციფიკური სახელები ჩამონათვალში არ გამოიყენება. ლიახვის იზოლატი ვიწროა — ლოკალური საფრთხე იქ შეიძლება განსხვავებული იყოს, მაგრამ ცალკე ეროვნული შეფასება არ არის. არ აიყვანოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დაღესტნური ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ ქვეყანაშია.
დასახელებული თანამედროვე წერტილებია თუშეთი და ახმეტის მუნიციპალიტეტი (თბათანას მთა). ცალკე, იზოლირებული პოპულაცია აღწერილია დიდი ლიახვის ხეობაში ჯავის ზემოთ. დასავლეთისა და სამხრეთის ვაკეზე არ ეძებოთ.
არა. შხამი არ აქვს. არ აიყვანოთ — კუდი ადვილად მოიწყდება.
ფერით ვერ გაირჩევა. საჭიროა ადგილი და, თუ შესაძლებელია, ქერცლის დათვლა. თუშეთი ამ სახეობისთვის დასახელებულია; თრუსო — caucasica-სთვის. თბათანასთან ორივე შეიძლება იყოს.
პატარა ხვლიკია. თავ-ტანი ლიტერატურაში დაახლოებით 4.4–5.8 სმ-ია. ქართული სერია აქ არ არის გაზომილი.
მოსალოდნელია წვრილი უხერხემლოები. საქართველოში კუჭის შიგთავსი გამოქვეყნებული არ არის.
2014 წლის ქართულ წითელ ნუსხაში არ არის. გლობალურად IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (LC).
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Darevsky 1967 — Скальные ящерицы Кавказа
- Doronin 2014 — Review of type specimens of Darevskia (caucasica)
- Doronin et al. 2021 — Phylogeography of the Darevskia (caucasica) complex
- Doronin et al. 2022 — New records of Darevskia in the Caucasus
- Roitberg 1994 — Morphological analysis of L. caucasica and L. c. daghestanica in the contact zone
- Tarkhnishvili, Gabelaia & Adriaens 2020 — Phenotypic divergence in Caucasian rock lizards
- Kidov et al. 2024 — Reproduction of Darevskia daghestanica in Intra-Mountain Dagestan
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia daghestanica
- Tuniyev & Ananjeva 2024 — High herpetological diversity in the Caucasian Ecoregion
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
ხვლიკების სახეობები
ყველა ხვლიკი ინდექსში — Darevskia ცალკე ბლოკად. ცარიელი ველი წყაროს ნაკლებობაა.
ინდექსიქვიზირომელი ხვლიკია?
ფოტო, ოთხი ვარიანტი, მყისიერი პასუხი — საქართველოს ხვლიკების კატალოგი. ეს არ არის საველე გიდი.
ქვიზის დაწყებაკლდის ხვლიკებიDarevskia ცალ-ცალკე
ფერი ამოცნობა არ არის. თითოეული სახეობა საკუთარ პროფილზე იხსნება.
Darevskia გიდიამოცნობაეს რა ხვლიკია?
ფოტო, ზომა, შეფერილობა, არეალი. Darevskia-ზე ფერი საკმარისი არ არის.
ამოცნობის გიდი
Darevskia praticola
მდელოს ხვლიკი
აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო — სიონი, თუშურები
Darevskia adjarica
აჭარული კლდის ხვლიკი
აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი
Darevskia alpina
აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
დასავლეთი დიდი კავკასიონი — ლიტერატურა; ჩამონათვალში ლოკალიტეტი არ არის
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი