ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- შხამი
- არა
- სტატუსი
- კანდიდატი
- ჰაბიტატი
- სუბალპური კლდე
- კონსერვაცია
- მოწყვლადი
- ოჯახი
- Lacertidae
აფხაზეთის კლდის ხვლიკი (Darevskia alpina) დასავლეთ კავკასიონის მაღალი მთების კლდის ხვლიკია. შესაძლოა, კლდის ხვლიკების ორი ჯგუფის, caucasica-სა და saxicola-ს, შეჯვარებით გაჩნდა. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატადაა შეტანილი, მაგრამ მასზე მხოლოდ მოკლე ცნობაა. იქ არ არის არც საქართველოში ნახვის შემთხვევების სია, არც კონკრეტული ადგილი და არც დნმ-ის მონაცემი, რომლითაც სახეობას ამოიცნობენ. სხვა საერთაშორისო ნაშრომები მას დასავლეთ კავკასიონში ასახელებენ, მათ შორის აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოში. ეს ცნობები 2026 წლის ჩამონათვალიდან არ მოდის. პირველად 1967 წელს აღწერეს, კავკასიონის ხვლიკის ქვესახეობად. პირველ აღწერაში დასახელებული ადგილი საქართველოში არ არის: ეს რუსეთის ყაბარდო-ბალყარეთში მდებარე თერსკოლია, დაახლოებით 2200 მ სიმაღლეზე. ქართული სახელი აფხაზეთს უკავშირდება, ინგლისური alpine rock lizard და რუსული „ალპიური ხვლიკი“ კი სიმაღლეზე მიანიშნებს. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
პატარა კლდის ხვლიკია, Darevskia-ს გვარიდან. ამ გვარის სახეობებს მხოლოდ ფერით ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევთ. ბუნებაში მის ამოსაცნობად ქერცლი უნდა დაათვალიეროთ და იცოდეთ, სად გვხვდება. ხშირად დნმ-ის ანალიზიც საჭიროა.

სხეულისა და თავის ფორმით ტიპური კლდის ხვლიკია: ტანი გაბრტყელებული აქვს, კუდი გრძელი, ფეხები კი კარგად ჩანს. სახეობას მხოლოდ ფოტოზე ნანახი ფერით ნუ განსაზღვრავთ.
გარეგნობით ის შუალედურია ბრაუნერის კლდის ხვლიკსა (D. brauneri) და კავკასიონის ხვლიკს (D. caucasica) შორის. ბრაუნერის კლდის ხვლიკი saxicola-ს ჯგუფს მიეკუთვნება. ამ ჯგუფის სხვა სახეობებსაც თითქმის არ აქვთ მარტივი გარეგნული ნიშნები, რომლებითაც მათ ერთმანეთისგან გაარჩევთ. ამიტომ სახეობის დასადგენად მხოლოდ გარეგნობას ნუ ენდობით.
კავკასიონის ხვლიკის (D. caucasica) არსებობა ჩამონათვალში დადასტურებულია. საქართველოში მისთვის თრუსო (ზაქაგორი), თბათანა და ლებარდეა დასახელებული. ბრაუნერის კლდის ხვლიკი კი ჯერ მხოლოდ სავარაუდოდაა შეტანილი, მისთვის მესტია (მანშურა), მარტვილი და ერწოს ტბაა მითითებული. შეფერილობით ეს ორი კლდის ხვლიკი შეიძლება ერთმანეთს ჰგავდეს, ამიტომ მათ გასარჩევად მხოლოდ ფერს ნუ ენდობით.
დაღესტნური კლდის ხვლიკი (D. daghestanica) caucasica-ს ჯგუფს ეკუთვნის. თერგის ზემო წელში მათი გავრცელების ადგილები ერთმანეთს უწყვეტად უერთდება. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) კი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოსთვისაა მითითებული, სხვა მხარეში. ამ წყვილებს ფერითაც ვერ გაარჩევთ.
შხამიანი არ არის. თუ არ დაიჭერთ, ადამიანს თითქმის არანაირ საფრთხეს არ უქმნის. ბუნებაში დააკვირდით, მაგრამ ხელში ნუ აიყვანთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მაღალმთის კლდის ხვლიკია და დიდი კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში, ბაქსანის ხეობის დასავლეთით, დაახლოებით 1650 მ-ზე მაღლა ცხოვრობს. მისი გავრცელება მხოლოდ დასავლეთ კავკასიონს მოიცავს: რუსეთის მაღალმთიან რაიონებს, აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოს. ეს ნაშრომებში აღწერილი საერთო გავრცელებაა და არა საქართველოში დადასტურებული ადგილები. 2013 წლის ერთ ნაშრომში 1912 წლის ნიმუშები ზემო ბაჩიანს / ზემო ქსანს დაუკავშირეს, დაახლოებით 2296 მ სიმაღლეზე. ეს ადგილი სახეობის ცნობილი დასავლეთის გავრცელებისგან მოწყვეტილია. მხოლოდ იმით, რომ სადმე მისთვის შესაფერისი გარემოა, ვერ ვიტყვით, საქართველოს რომელ რეგიონში ცხოვრობს.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
Darevskia-ს გვარის კლდის ხვლიკები ჩვეულებრივ წვრილ ნადირს იჭერენ: მწერებს, ობობებს და სხვა პატარა ცხოველებს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. ნადირობენ კლდეებზე, ჩამოშლილ ქვებს შორის და მდელოების პირას.
დღისით აქტიურია. თბილ ამინდში ჩანს კლდეებზე და მაღალ მთაში, ალპური მდელოების ქვემოთაც. მაღალ მთაში, სავარაუდოდ, წელიწადში მხოლოდ მცირე ხნით არის აქტიური. კვერცხებს დებს. ველური ხვლიკი არ აიყვანოთ.
მსოფლიო მასშტაბით აფხაზეთის კლდის ხვლიკი „მოწყვლად“ სახეობად ითვლება. ასე შეფასდა 2009 წელს, 2024 წლის ნაშრომშიც იგივე კატეგორიაა მითითებული. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში Darevskia-ს სახეობებიდან D. clarkorum, D. dahli და D. mixta შედის, D. alpina კი არა. 2013 წლის შეფასებით, მთელ კავკასიაში მისი საცხოვრებელი ადგილები უარესდება ადამიანის საქმიანობისა და კლიმატის ცვლილების გამო. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში ის ცალკე სახეობის კანდიდატადაა შეტანილი. შესაძლოა, სხვა სახეობების შეჯვარებით წარმოიშვა, ამიტომ ცალკე სახეობად მის აღიარებას მეტი მტკიცებულება სჭირდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
აფხაზეთის კლდის ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აფხაზეთის კლდის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში აფხაზეთის კლდის ხვლიკი ჯერ კიდევ მხოლოდ კანდიდატია. ამ ჩამონათვალში არ არის არც კონკრეტული ადგილი საქართველოში, არც სახეობის ამოსაცნობი დნმ-ის მონაცემი და არც ნახვის შემთხვევების სია. მისი ცნობილი გავრცელება აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოს, ანუ ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიას მოიცავს. ეს ნაშრომებში აღწერილი გავრცელებაა და არა საქართველოში ნანახი ხვლიკების დადასტურებული ადგილები.
სავარაუდოდ, დასავლეთ დიდი კავკასიონის მაღალმთიან კლდეებსა და მდელოებზე ცხოვრობს. ნაშრომების მიხედვით, ხშირად დაახლოებით 1650 მ-ზე მაღლა გვხვდება. ქართული სახელი აფხაზეთზე მიანიშნებს, თუმცა 2026 წლის შენიშვნა არ ადასტურებს, რომ იქ ცხოვრობს. ამიტომ მხოლოდ სახელით ვერ ვიტყვით, რომ აფხაზეთში გვხვდება.
მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. გარეგნობით ეს სახეობა ბრაუნერის კლდის ხვლიკსა (D. brauneri) და კავკასიონის ხვლიკს (D. caucasica) შორის შუალედურია. ბუნებაში Darevskia-ს სახეობებს ქერცლით და იმით არჩევენ, სად ცხოვრობენ. მის ამოსაცნობად ერთი ფოტო საკმარისი არ არის.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ.
პატარა კლდის ხვლიკია, Darevskia-ს გვარიდან. სახეობის სახელი მის ზომაზე არ მიუთითებს.
Darevskia-ს გვარის კლდის ხვლიკები პატარა ცხოველებს იჭერენ, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. აფხაზეთის კლდის ხვლიკი მაღალ მთაში, წლის თბილ პერიოდში, დღისით არის აქტიური. კვერცხებს დებს.
ჩამონათვალში ჯერ მხოლოდ კანდიდატია. შესაძლოა, caucasica-სა და saxicola-ს ჯგუფების შეჯვარებით წარმოიშვა, მაგრამ ჩამონათვალი მას ცალკე სახეობად არ ადასტურებს. დნმ-ის ერთი ტიპის მიხედვით, ხშირად saxicola-ს ჯგუფში ხვდება, გარეგნობით კი caucasica-საც უკავშირებენ.
მსოფლიო მასშტაბით აფხაზეთის კლდის ხვლიკი „მოწყვლად“ სახეობად ითვლება: ასე 2009 წელს შეფასდა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის, თუმცა ამ ნუსხაში შესატან კანდიდატად მიიჩნევა. ველური ხვლიკი არ აიყვანოთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















