აფხაზეთის კლდის ხვლიკი (Darevskia alpina) დასავლეთ კავკასიონის მაღალ მთებში მცხოვრები უშხამო კლდის ხვლიკია. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში ის კანდიდატადაა შეტანილი. Darevsky-მ ის პირველად 1967 წელს აღწერა, როგორც კავკასიონის ხვლიკის ქვესახეობა. პირველ აღწერაში მითითებული ადგილია თერსკოლი, ყაბარდო-ბალყარეთში, რუსეთში, დაახლოებით 2200 მეტრის სიმაღლეზე — ეს ადგილი საქართველოში არ არის. ქართული სახელი აფხაზეთს უკავშირდება, ინგლისური alpine rock lizard და რუსული „ალპიური ხვლიკი“ კი სიმაღლეზე მიანიშნებს. 2026 წლის ანგარიშში სახეობა ჩამონათვალში რჩება, თუმცა მასზე მხოლოდ მოკლე ინფორმაციაა. შესაძლოა, ის „caucasica“ და „saxicola“ ჯგუფების შეჯვარების შედეგად წარმოქმნილი სახეობა იყოს. ანგარიშში არ არის საქართველოში დაფიქსირებული შემთხვევების სია, სახეობის დნმ-ით ამოსაცნობი მონაცემი ან კონკრეტულად დასახელებული ადგილი. ამიტომ ამ ატლასის რუკა შეფერილი არ არის. სხვა საერთაშორისო ნაშრომებში სახეობა დასავლეთ კავკასიონშია მოხსენიებული, მათ შორის აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოში, თუმცა ეს ცნობები 2026 წლის ანგარიშიდან არ მოდის. მას შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
Darevskia-ს გვარის პატარა კლდის ხვლიკია. მხოლოდ ფერით სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა შეუძლებელია. ბუნებაში მის ამოსაცნობად საჭიროა ქერცლების დათვალიერება, იმის ცოდნა, სად გვხვდება, და ხშირად გენეტიკური ანალიზიც. 2026 წლის ჩამონათვალში ამ ხვლიკის ცალკე განმასხვავებელი ნიშანი მითითებული არ არის.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხეულისა და თავის ფორმა კლდის ხვლიკისთვის ტიპურია: ტანი გაბრტყელებული აქვს, კუდი გრძელი, ფეხები კი კარგად შესამჩნევი. ამ გვერდზე საქართველოში გაზომილი ხვლიკების ზომები არ არის მოცემული. სახეობა მხოლოდ ფოტოზე ნაჩვენები ფერის მიხედვით არ განსაზღვროთ.
გარეგნობით ის შუალედურია ბრაუნერის კლდის ხვლიკსა (D. brauneri, saxicola-ს ჯგუფი) და კავკასიონის ხვლიკს (D. caucasica) შორის. saxicola-ს ჯგუფის სხვა სახეობების გასარჩევადაც თითქმის არ არსებობს მარტივი გარეგნული ნიშნები.
ჩამონათვალში კავკასიონის ხვლიკის (D. caucasica) არსებობა დადასტურებულია. საქართველოში მისთვის დასახელებულია თრუსო (ზაქაგორი), თბათანა და ლებარდე. ბრაუნერის კლდის ხვლიკი კი ჯერ მხოლოდ სავარაუდოდ არის შეტანილი; მისთვის დასახელებულია მესტია (მანშურა), მარტვილი და ერწოს ტბა. შეფერილობით ეს ორი კლდის ხვლიკი შეიძლება ერთმანეთს ჰგავდეს.
დაღესტნური კლდის ხვლიკი (D. daghestanica) caucasica-ს ჯგუფს მიეკუთვნება. თერგის ზემო წელში მათი გავრცელების არეალები უწყვეტია. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) კი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშია მითითებული — ეს სხვა გეოგრაფიული მხარეა. ამ წყვილების გარჩევა ფერითაც ვერ ხერხდება.
შხამიანი არ არის. თუ არ დაიჭერთ, ადამიანისთვის თითქმის არანაირ საფრთხეს არ წარმოადგენს. ბუნებაში დააკვირდით, ხელში ნუ აიყვანთ.
ეს სახეობა მაღალმთის კლდის ხვლიკია. ის გვხვდება დიდი კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში, ბაქსანის ხეობის დასავლეთით, დაახლოებით 1650 მ-ზე მაღლა. მისი გავრცელება დასავლეთ კავკასიონით შემოიფარგლება: რუსეთის მაღალმთიანი რაიონებით, აფხაზეთითა და დასავლეთ საქართველოთი. ეს სახეობის საერთო გავრცელების აღწერაა და არა ამ ატლასის რეგიონული რუკა. 2026 წლის ჩამონათვალში საქართველოს კონკრეტული მუნიციპალიტეტი, სიმაღლის დიაპაზონი და გენეტიკური ბარკოდი მითითებული არ არის. Doronin 2013 წლის ნაშრომში 1912 წლის ნიმუშებს ზემო ბაჩიანს / ზემო ქსანს უკავშირებს, დაახლოებით 2296 მ სიმაღლეზე. ეს ადგილი სახეობის ცნობილი დასავლეთი არეალისგან მოწყვეტილია, ამიტომ აქ რუკაზე არ არის დატანილი. მხოლოდ მისთვის შესაფერისი გარემოს მიხედვით ვერ დავასკვნით, საქართველოს რომელ ადმინისტრაციულ რეგიონში გვხვდება.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
Darevskia-ს გვარის კლდის ხვლიკები ჩვეულებრივ ხერხემლის არმქონე პატარა ცხოველებს იჭერენ — მწერებს, ობობებს და მათ მსგავს ნადირს. მათ კლდეებზე, ქვის ნაშალზე და მდელოების პირას ნადირობენ. ამ გვერდზე არ არის მოცემული საქართველოში ამ სახეობის ხვლიკების კუჭის ან განავლის კვლევა.
ქცევა
დღისით აქტიურობს. თბილ ამინდში კლდეებზე და მაღალ მთაში, ალპური მდელოების ქვემოთაც ჩანს. კვერცხებს დებს. ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული ცალკე ცნობები იმის შესახებ, საქართველოში წლის რომელ დროს აქტიურობს, სად აფარებს თავს ზამთარში ან როდის დებს კვერცხებს. მაღალ მთაში, სავარაუდოდ, მხოლოდ მცირე ხნით არის აქტიური წლის განმავლობაში, თუმცა საქართველოში ეს არ არის გაზომილი. ველური ხვლიკი არ აიყვანოთ.
კონსერვაცია
Tarkhnishvili-სა და თანაავტორების 2026 წლის ჩამონათვალში ის ცალკე სახეობის კანდიდატადაა მითითებული. არსებობს ვარაუდი, რომ ის სხვა სახეობების შეჯვარებით წარმოიშვა, ამიტომ მის ცალკე სახეობად მიჩნევას მეტი მტკიცებულება სჭირდება. IUCN-ის წითელ ნუსხაში 2009 წელს ის მოწყვლადად (VU) შეფასდა. Tuniyev-ის 2024 წლის შეფასებაშიც იგივე კატეგორიაა მითითებული. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში Darevskia-ს სახეობებიდან შეტანილია D. clarkorum, D. dahli და D. mixta, ხოლო D. alpina — არა. ამ გვერდიდან არ ჩანს, რა სტატუსი აქვს ამ სახეობას CITES-ში. 2013 წლის შეფასებით, კავკასიაში მისი საცხოვრებელი ადგილების მდგომარეობა უარესდება ადამიანის ზემოქმედებისა და კლიმატის ცვლილების გამო. ეს შეფასება მთელ კავკასიას ეხება და საქართველოსთვის ცალკე დადგენილ ტენდენციას არ ნიშნავს. ამ ატლასისთვის საქართველოში მისი რაოდენობა არ გაუზომავთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აფხაზეთის კლდის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში სახეობა კვლავ კანდიდატად რჩება. ანგარიშში არ არის მითითებული კონკრეტული ადგილი საქართველოში, სახეობის ამოსაცნობი დნმ-ის მონაცემი ან ჩანაწერების სია. Tuniyev 2024 და The Reptile Database სახეობის გავრცელების არეალში აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოს / ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიას ასახელებენ. ეს წყაროებში მითითებული არეალია და არა ამ ატლასის შეფერილი რუკა.
სავარაუდო ადგილებია დასავლეთ დიდი კავკასიონის მაღალმთიანი კლდეები და მდელოები. ეს სახეობა ხშირად ზღვის დონიდან დაახლოებით 1650 მეტრზე მაღლა გვხვდება. ჩამონათვალში კონკრეტული სოფელი არ არის მითითებული. ქართული სახელწოდება აფხაზეთზე მიანიშნებს, თუმცა 2026 წლის შენიშვნა იქ მის არსებობას არ ადასტურებს.
მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. ბუნებაში Darevskia-ს სახეობების გასარჩევად ქერცლსა და გავრცელების ადგილს აკვირდებიან. ეს სახეობა გარეგნობით D. brauneri-სა და D. caucasica-ს შორისაა. მის ამოსაცნობად ერთი ფოტო საკმარისი არ არის.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. ხელში ნუ აიყვანთ.
ამ გვერდზე საქართველოდან ამ სახეობის გაზომილი ხვლიკების მონაცემები არ არის. ეს Darevskia-ს გვარის პატარა კლდის ხვლიკია. სახეობის დასახელება მის ზომას არ ეფუძნება.
ამ გვარის ცხოველები პატარა ცხოველებს იჭერენ, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. მაღალ მთაში, თბილ სეზონზე, ეს სახეობა დღისითაა აქტიური. აქ არ არის შესწავლილი, რას ჭამს საქართველოში და წლის რომელ პერიოდშია აქტიური. კვერცხებს დებს.
ჩამონათვალში ის კანდიდატადაა მიჩნეული. ანგარიშის მიხედვით, შესაძლოა ის caucasica-სა და saxicola-ს ჯგუფების შერევით იყოს წარმოშობილი, თუმცა ანგარიში მის განცალკევებას არ ადასტურებს. დნმ-ის ერთ-ერთი ტიპის (mtDNA) მიხედვით, ის ხშირად saxicola-ს ჯგუფს მიეკუთვნება, გარეგნული ნიშნებით კი caucasica-სთანაც აკავშირებენ.
IUCN-ის 2009 წლის შეფასებით, სახეობა მსოფლიოში მოწყვლადია (Vulnerable). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის, თუმცა ნუსხაში შესატან კანდიდატად ითვლება. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- Tarkhnishvili et al. 2016 — Mitochondrial phylogeny of the Darevskia saxicola complex
- Murphy et al. 2000 — Phylogenetic constraints on parthenogenesis in lacertid lizards
- Tarkhnishvili 2012 — Evolutionary history, habitats, diversification, and speciation in Caucasian rock lizards
- Darevsky 1967 — Rock lizards of the Caucasus
- Tuniyev 2024 — High herpetological diversity in the Caucasian Ecoregion
- Doronin 2013 — New records of Darevskia in the Caucasus
- Doronin et al. 2021 — Phylogeography of the Darevskia (caucasica) complex
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia alpina
- The Reptile Database — Darevskia alpina
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
