აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
Darevskia alpina
დასავლეთ კავკასიონის მაღალმთის კლდის ხვლიკი. ჩამონათვალში კანდიდატია; ფერით სხვა Darevskia-სგან არ გაირჩევა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
შხამი
არა
სტატუსი
კანდიდატი
ჰაბიტატი
სუბალპური კლდე
IUCN
VU
ოჯახი
Lacertidae
2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა — დადასტურებულად ნუ მონიშნავ.
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭირეთ, შეიძლება უკბინოს. ველური ხვლიკი არ აიყვანოთ.
მიმოხილვა
რა არის აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
აფხაზეთის კლდის ხვლიკი (Darevskia alpina) დასავლეთ კავკასიონის მაღალმთის უშხამო კლდის ხვლიკია და საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატია. აღწერა Darevsky-მ 1967 წელს გააკეთა, თავდაპირველად კავკასიონის ხვლიკის ქვესახეობად; ტიპის ადგილია თერსკოლი, ყაბარდო-ბალყარეთი, დაახლოებით 2200 მ, რუსეთში და არა საქართველოში. ქართული სახელი აფხაზეთს უკავშირდება; ინგლისური alpine rock lizard და რუსული ალპიური ხვლიკი სიმაღლეს აღნიშნავს. Tarkhnishvili et al. 2026 სახეობას ჩამონათვალში ტოვებს, მაგრამ ანგარიში მოკლეა: შეიძლება იყოს ჰიბრიდული სახეობა კომპლექსებს „caucasica“ და „saxicola“ შორის (Murphy 2000; Tarkhnishvili 2012). ამ ნაშრომში ქართული ჩანაწერების სია, ბარკოდი და სახელდებული ლოკალიტეტი არ არის. ამიტომ ამ ატლასის რუკა არ არის შეფერილი. საერთაშორისო ლიტერატურა სახეობას დასავლეთ კავკასიონზე ასახელებს, მათ შორის აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოს — ეს სხვა წყაროებია და არა 2026 წლის ანგარიშის ლოკალიტეტების სია. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის.
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
მცირე კლდის ხვლიკი გვარიდან Darevskia. ფერი სახეობებს არ ჰყოფს. საველე ამოცნობა ქერცლს, არეალს და ხშირად გენეტიკას მოითხოვს. ამ ტაქსონის ცალკე დიაგნოსტიკური ნიშანი 2026 წლის ჩამონათვალში არ არის მოცემული.
სხეული და თავი კლდის ხვლიკის ტიპურია: გაბრტყელებული ტანი, გრძელი კუდი, კარგად გამოხატული კიდურები. ზომის გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის. არ გამოიცნოთ სახეობა მხოლოდ ფოტოს ფერით.
Tarkhnishvili et al. 2016 წერს, რომ გარეგნულად შუალედურია ბრაუნერის კლდის ხვლიკსა (D. brauneri, saxicola-ს კომპლექსი) და კავკასიონის ხვლიკს (D. caucasica) შორის. saxicola-ს კომპლექსის დანარჩენ სახეობებს ადვილი მორფოლოგიური დიაგნოზი თითქმის არ აქვთ.
კავკასიონის ხვლიკი (D. caucasica) ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; დასახელებული ქართული წერტილებია თრუსო (ზაქაგორი), თბათანა და ლებარდე. ბრაუნერის კლდის ხვლიკი კანდიდატია; დასახელებულია მესტია (მანშურა), მარტვილი და ერწოს ტბა. ორივე შეიძლება იგივე ფერის კლდის ხვლიკად გამოიყურებოდეს.
დაღესტნური კლდის ხვლიკი (D. daghestanica) caucasica-ს კომპლექსშია; არეალები თერგის ზემო დინებაში უწყვეტია. აჭარული კლდის ხვლიკი (D. adjarica) სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშია დასახელებული და სხვა გეოგრაფიული კონტექსტია. ფერი არც ამ წყვილებს ჰყოფს.
შხამიანი არ არის. ადამიანისთვის რისკი უგულებელყოფადია, თუ ცხოველს არ იჭერთ. ველში დააკვირდით, არ აიყვანოთ.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
სახეობის დონეზე ეს არის მაღალმთის კლდის ხვლიკი. Tarkhnishvili et al. 2016 (Darevsky 1967 და Tuniyev et al. 2009-ის მიხედვით) წერს, რომ გვხვდება დაახლოებით 1650 მ-ზე ზემოთ, დიდი კავკასიონის დასავლეთში, ბაქსანის ხეობის დასავლეთით. Tuniyev 2024 არეალს აჯამებს როგორც დასავლეთ კავკასიონის ენდემს: რუსეთის მაღალმთიანი მხარეები, აფხაზეთი და დასავლეთი საქართველო. ეს არის სახეობის არეალის აღწერა და არა ამ ატლასის რეგიონული რუკა. 2026 წლის ჩამონათვალი ქართულ მუნიციპალიტეტს, სიმაღლის დიაპაზონს ან ბარკოდს არ ასახელებს. Doronin 2013 ისტორიულ ნიმუშებს (1912) ზემო ბაჩიანთან / ზემო ქსანთან აკავშირებს, დაახლოებით 2296 მ — ლოკალიტეტი ცნობილი დასავლეთი არეალისგან მოწყვეტილია და აქ რუკაზე არ გადმოდის. ადმინისტრაციული რეგიონი ჰაბიტატიდან არ ივარაუდება.
კვება
გვარის Darevskia კლდის ხვლიკები ჩვეულებრივ წვრილ უხერხემლოებს იჭერენ — მწერებს, ობობებს და მსგავს ნადირს კლდეზე, ნაშალსა და მდელოს პირას. ამ სახეობის ქართული კუჭის ან ექსკრემენტის კვლევა ამ გვერდზე არ არის.
ქცევა
დღის ხვლიკია: თბილ ამინდში კლდეზე და სუბალპურ ადგილზე ჩანს. The Reptile Database კვერცხისმდებელად ასახელებს. საქართველოსთვის ცალკე სეზონური კალენდარი, ზამთრის თავშესაფარი ან ქვირითობის თარიღი ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული. მაღალმთაში აქტიური პერიოდი მოკლეა, მაგრამ ეს ზოგადი მოლოდინია და არა გაზომილი ქართული ფენოლოგია. ველური ხვლიკი არ აიყვანოთ.
კონსერვაცია
Tarkhnishvili et al. 2026 ჩამონათვალში კანდიდატია: ჰიბრიდული წარმოშობის ჰიპოთეზა სახეობრივ რანგს დამატებით მტკიცებულებას უტოვებს. IUCN Red List-ზე Tuniyev და თანაავტორები 2009 წელს Vulnerable-ად აფასებენ (VU; შეფასების იდენტიფიკატორი e.T11120A114549788). Tuniyev 2024 იგივე VU კატეგორიას უთითებს კრიტერიუმით B1ab(i, iii, v). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) Darevskia-დან შეტანილია D. clarkorum, D. dahli და D. mixta; D. alpina ამ ნუსხაში არ არის. CITES-ში სახეობის დონეზე ამ გვერდზე არ იკითხება. Doronin 2013 აღნიშნავს, რომ ბიოტოპები უარესდება როგორც ადამიანის ზემოქმედებით, ისე კლიმატის ცვლილებით — ეს კავკასიური შეფასებაა და არა საქართველოს ეროვნული ტენდენცია. ამ ატლასში ქართული პოპულაციის ზომა არ არის გაზომილი.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აფხაზეთის კლდის ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას კანდიდატად ტოვებს. ანგარიშში ქართული ლოკალიტეტი, ბარკოდი ან ჩანაწერების სია არ არის. Tuniyev 2024 და The Reptile Database არეალში აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოს / ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიას ასახელებენ. ეს ლიტერატურული არეალია და არა ამ ატლასის შეფერილი რუკა.
რეალისტური ადგილია დასავლეთი დიდი კავკასიონის მაღალი სარტყელი — სუბალპური კლდე და მდელო, სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 1650 მ-ზე ზემოთ. ჩამონათვალი კონკრეტულ სოფელს არ ასახელებს. ქართული სახელი აფხაზეთს მიანიშნებს, მაგრამ 2026 წლის შენიშვნა აფხაზეთს არ ადასტურებს.
ფერით ვერა. Darevskia-ს შორის საველე ამოცნობა ქერცლითა და გავრცელებით კეთდება. ეს სახეობა გარეგნულად შუალედურია D. brauneri-სა და D. caucasica-ს შორის. ერთი ფოტო საკმარისი არ არის.
არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭირეთ, შეიძლება უკბინოს. არ აიყვანოთ.
ამ გვერდზე გაზომილი ქართული სერია არ არის. ეს მცირე კლდის ხვლიკია გვარიდან Darevskia. ზომა სახეობის დასახელების საფუძველი არ არის.
გვარის დონეზე წვრილ უხერხემლოებს იჭერს. დღისითაა აქტიური, მაღალმთის თბილ სეზონზე. სახეობის ქართული დიეტა და კალენდარი აქ არ არის გაზომილი. კვერცხისმდებელია.
ჩამონათვალი კანდიდატად მიიჩნევს. ანგარიში უშვებს ჰიბრიდულ წარმოშობას caucasica-სა და saxicola-ს კომპლექსებს შორის და იზოლაციას არ ადასტურებს. mtDNA ხშირად saxicola-ს ჯგუფთან აყენებს, მორფოლოგია კი caucasica-სთანაც არის დასახელებული.
გლობალურად IUCN-ით Vulnerableა (2009). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ჩამონათვალში კანდიდატია. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- Tarkhnishvili et al. 2016 — Mitochondrial phylogeny of the Darevskia saxicola complex
- Murphy et al. 2000 — Phylogenetic constraints on parthenogenesis in lacertid lizards
- Tarkhnishvili 2012 — Evolutionary history, habitats, diversification, and speciation in Caucasian rock lizards
- Darevsky 1967 — Rock lizards of the Caucasus
- Tuniyev 2024 — High herpetological diversity in the Caucasian Ecoregion
- Doronin 2013 — New records of Darevskia in the Caucasus
- Doronin et al. 2021 — Phylogeography of the Darevskia (caucasica) complex
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia alpina
- The Reptile Database — Darevskia alpina
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Darevskia brauneri
ბრაუნერის კლდის ხვლიკი
დასავლეთი და ცენტრალური დიდი კავკასიონი — მესტია (მანშურა), მარტვილი, ერწოს ტბა
Darevskia caucasica
კავკასიონის ხვლიკი
თრუსოს ხეობა (ზაქაგორი); თბათანა, ლებარდე
Darevskia adjarica
აჭარული კლდის ხვლიკი
აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი