კოლხური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica) საქართველოში, ჩრდილო-დასავლეთის შავი ზღვის მხარეში გვხვდება. ის მიწაზე ცხოვრობს, შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) მიეკუთვნება. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის შესაძლო ცალკე სახეობადაა მიჩნეული: ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოს შავი ზღვის მხარეში მცხოვრებ ამ ხვლიკებს მდელოს ხვლიკისგან (Darevskia praticola) განასხვავებენ, თუმცა ჯერ არ არის ნაჩვენები, რომ ეს ორი ჯგუფი გენეტიკურად მკაფიოდ არის გამიჯნული. სახეობის აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუშის მოპოვების ადგილად მითითებულია გაგრა, აფხაზეთის შავი ზღვის სანაპიროზე, და არა აღმოსავლეთ საქართველო. ამ ატლასის რუკაზე აფხაზეთი სწორედ ამ ჩანაწერის საფუძველზეა მონიშნული; ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ გაგრაში გვხვდება. IUCN-ს D. pontica ცალკე არ შეუფასებია; 2009 წელს მდელოს ხვლიკის ჯგუფი საფრთხესთან ახლოს მყოფად (Near Threatened) შეფასდა. ეს სახეობა საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კოლხური მდელოს ხვლიკი
ეს მდელოს პატარა ხვლიკია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს შავი ზღვის რეგიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ბუნებაში Darevskia-ს სხვა ხვლიკებისგან მხოლოდ ფერით ვერ გავარჩევთ. უნდა დავაკვირდეთ, როგორი ქერცლი აქვს, როგორ ცხოვრობს და სად გვხვდება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ეს კლდის ხვლიკი (Darevskia) არ არის: მოკლე კიდურები აქვს და მიწაზე, მდელოებსა და ტყის პირას ცხოვრობს. ზურგი ხშირად მოყავისფრო-ნაცრისფერია, მუქი ლაქებით. ზურგზე ხშირად ფართო მუქი ზოლიც ჩანს. ასეთი გარეგნობა მისთვის ჩვეულებრივია, მაგრამ სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა მხოლოდ ფერით არ შეიძლება.
ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიიდან შესწავლილ ცხოველებში თავისა და ტანის სიგრძე, ცხვირიდან კლოაკამდე (კუდის ძირამდე), ხშირად დაახლოებით 4–6 სმ-ია. ამ გვერდზე საქართველოს ნიმუშების ზომების სრული მონაცემები არ არის. კუდის ჩათვლით სრული სიგრძე აქ არ არის გაზომილი.
pontica-ს ნიკაპქვეშ ხშირად 6 წყვილი ფირფიტა აქვს. მათგან სამი წყვილი ნიკაპის შუა ხაზზე ერთმანეთს ეხება. praticola-ს ხშირად 5 წყვილი აქვს, რომელთაგან ორი შუა ხაზზე ერთმანეთს ეხება. აღმოსავლეთ საქართველოშიც, მაგალითად, ცივ–გომბორის ქედზე, ზოგ ცხოველს 6 წყვილი აქვს. ეს ნიშანი სახეობების გასარჩევად სასარგებლოა, მაგრამ ცალკეული ცხოველის სახეობის დასადგენად საკმარისი არ არის.
ამ ატლასში მდელოს ხვლიკი (D. praticola) აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში გავრცელებულ ჯგუფს გულისხმობს (სიონი, თუშურები), pontica კი — ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ ჯგუფებს. ფერით მათი საიმედოდ გარჩევა ძნელია: გავრცელების ადგილი ზურგის ფერზე უფრო სანდო ნიშანია. წყაროებში ერთიანი აზრი არ არის, ისინი ცალკე სახეობებია თუ ქვესახეობები.
დასავლეთ საქართველოშიც დადასტურებულია ართვინის ხვლიკის (D. derjugini) არსებობა. ის ტყეში, მიწაზე ცხოვრობს და უფრო ხშირად ტყის სიღრმეში ან ნაკადულის პირას გვხვდება. მხოლოდ ფერით ნუ ამოიცნობთ: მდელოს ხვლიკი (Lacerta agilis) დასავლეთში უფრო დიდია და სხვა გვარს ეკუთვნის — პატარა Darevskia არ არის.
საქართველოში გვხვდება. თუმცა არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ აღმოსავლეთის დაბლობზე, ჯავახეთის მაღალმთიანეთში ან მხოლოდ ვერტიკალურ კლდეებზე ბინადრობს. 1918 წელს ის Lacerta praticola pontica-ს სახელით აღწერეს. აღწერაში მითითებული ადგილი გაგრაა; 2016 წელს ის უფრო ზუსტად განისაზღვრა, როგორც აფხაზეთში, გაგრის მიდამოები. 2011 წელს აღწერის მთავარ ნიმუშად შეარჩიეს ზრდასრული მამრი (ZISP 22853), რომელიც 1911 წლის ივნისში შეაგროვეს. 2026 წლის ჩამონათვალში pontica-ს ჩანაწერში არც კონკრეტული სოფელია მითითებული და არც დნმ-ის ბარკოდი. praticola-ს ჩანაწერი კი ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოს პონტურ ჯგუფებს pontica-ს მიაკუთვნებს. მისი გავრცელების შესახებ ცნობების სანდოობა საშუალოა. ამიტომ ეს ატლასი ამ ეტაპზე რუკაზე მხოლოდ აფხაზეთს აჩვენებს: აღწერაში გაგრაა დასახელებული, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ კოლხეთის ყველა მდელო შემოწმებულია. პირველ აღწერაში ანანურში, არაგვის ხეობაში, ნაპოვნი განსხვავებული ცხოველებიც შეიტანეს. 2016 წელს დორონინმა ისინი ჩვეულებრივ praticola-ს მიაკუთვნა და არა pontica-ს. ის ბინადრობს მდელოებზე, ტყის პირას და ფოთლოვან ტყეში, მიწაზე, ბალახსა და ფოთლებს შორის — არა ვერტიკალურ კლდეებზე, როგორც Darevskia. საქართველოში მისი გავრცელების სიმაღლის სრული დიაპაზონი ამ გვერდისთვის დადგენილი არ არის.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ამ გვერდზე არ არის საქართველოში ამ ხვლიკების კუჭის შიგთავსის კვლევის შედეგები. მდელოს ხვლიკის ჯგუფში შემავალი ხვლიკები, სავარაუდოდ, იკვებებიან პატარა ცხოველებით — მწერებით, ობობებითა და მსგავსი ნადავლით. ეს საქართველოში მათი საკვების დადასტურებული სია არ არის. შხამი არ აქვთ; ნადავლს ყბებით იჭერენ.
ქცევა
დღისით აქტიურია. მიწაზე ცხოვრობს: ქვაზე ან გზის პირას თბება, ბალახში, ფოთლებსა და ფესვებს შორის კი იმალება. ამ გვერდზე არ არის მითითებული, დღის რომელ საათებშია აქტიური საქართველოში. ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში, კრასნოდარის მხარეში (არა საქართველოში), კვერცხს ჩვეულებრივ ივნისში დებს. ერთ ჯერზე ხშირად 1–6 კვერცხს დებს, სეზონზე კი — ერთხელ. იქ თავისა და ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 4,2–6,2 სმ-ია; მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. ეს ზომები რუსეთში გაზომილ ცხოველებს ეხება და არა საქართველოში გაზომილებს. დაჭერისას შეიძლება კუდი მოსწყდეს ან გიკბინოთ. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. ნუ აიყვანთ.
კონსერვაცია
2026 წლის ჩამონათვალში D. pontica შესაძლო ცალკე სახეობადაა შეტანილი: ჯერ კიდევ საჭიროა დამატებითი მტკიცებულება, რომ ის praticola-სგან განცალკევებულია. IUCN-მა 2009 წელს Darevskia praticola „საფრთხესთან ახლოს“ (Near Threatened) შეაფასა, თუმცა იმ შეფასებაში pontica ცალკე სახეობად არ გამოუყვია. D. pontica-ს ცალკე IUCN სტატუსი არ აქვს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში ის არ არის; იქ Darevskia-ს სხვა სახეობებია შეტანილი, მაგალითად clarkorum, dahli და mixta. აქ არ არის გაზომილი, საქართველოში მისი რაოდენობა იზრდება თუ მცირდება. CITES-ის ჩამონათვალში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კოლხური მდელოს ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ის შესაძლო ცალკე სახეობადაა მითითებული. მისი აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუშის ადგილად გაგრა, აფხაზეთშია მითითებული. ამ ჩამონათვალის pontica-ს ჩანაწერში სხვა სოფელი ან ბარკოდი არ არის დასახელებული.
ჩრდილო-დასავლეთ პონტურ მხარეში მითითებული ადგილია გაგრა. ამ ატლასის რუკაზე აფხაზეთია ნაჩვენები. გვხვდება მდელოზე, ტყის პირას და ფოთლებში, არა მხოლოდ კლდეებზე. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ საქართველოში გვხვდება.
მდელოს ხვლიკი პატარაა და მიწაზე ცხოვრობს. მის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის. შეადარეთ აღმოსავლურ D. praticola-ს, დასავლურ D. derjugini-ს და უფრო დიდ L. agilis-ს. ზურგის ფერზე უფრო სანდო ნიშნებია ის, სად გვხვდება ხვლიკი და როგორი ფარები აქვს ნიკაპზე.
არა. შხამი არ აქვს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. კუდიც შეიძლება მოსძვრეს. ადგილზე დატოვეთ.
ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიიდან მიღებული მონაცემებით, თავისა და ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 4–6 სმ-ია. ამ გვერდზე საქართველოდან მიღებული გაზომვების სრული მონაცემები არ არის მოცემული.
ამ ატლასში pontica ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ პოპულაციებს აღნიშნავს და ცალკე გამოყოფის კანდიდატად განიხილება; praticola კი აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში მცხოვრებ პოპულაციებს. ზოგი მონაცემთა ბაზა pontica-ს ქვესახეობად მიიჩნევს. მათი ფერით გარჩევა შეუძლებელია.
სახეობაა თუ ქვესახეობა, ამაზე ერთიანი აზრი არ არსებობს. Tuniyev (2011) მას სახეობად მიიჩნევს; Freitas (2016) კავკასიურ pontica-ს praticola-სთან აერთიანებს; Reptile Database კი ქვესახეობად ტოვებს. ამ ჩამონათვალში იზოლაცია დადასტურებულად არ მიიჩნევა.
დღისით. ამ გვერდზე სრულად არ არის აღწერილი, წლის რომელ დროს რა ხდება საქართველოში. ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში კვერცხები, ჩვეულებრივ, ივნისში უნახავთ. ეს მხოლოდ იმ რეგიონს ეხება.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Lantz & Cyrén 1918 — Note sur Lacerta praticola Eversm.
- Tuniyev et al. 2011 — Systematic and geographical variability of the meadow lizard
- Doronin 2016 — Type specimens of the Darevskia (praticola) complex
- Freitas et al. 2016 — Cryptic diversity in Darevskia praticola
- Speybroeck et al. 2020 — Species list of the European herpetofauna
- Kidov et al. 2016 — Age, growth and reproduction of Darevskia pontica in the Northwest Caucasus
- Kidov et al. 2017 — Reproduction of Darevskia pontica on the north-east of the range
- Agasyan et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia praticola
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database — Darevskia praticola
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Darevskia adjarica
აჭარული კლდის ხვლიკი
აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი
Darevskia alpina
აფხაზეთის კლდის ხვლიკი
დასავლეთი დიდი კავკასიონი — ლიტერატურა; ჩამონათვალში ლოკალიტეტი არ არის
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი
Darevskia brauneri
ბრაუნერის კლდის ხვლიკი
დასავლეთი და ცენტრალური დიდი კავკასიონი — მესტია (მანშურა), მარტვილი, ერწოს ტბა