კოლხური მდელოს ხვლიკი

Darevskia pontica

უშხამო მდელოს ხვლიკი ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოდან; ჩამონათვალში კანდიდატია. ფერი საკმარისი არ არის.

აფხაზეთი — გაგრა (ტიპის ადგილი); ჩრდილო-დასავლეთი პონტური პოპულაციებიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

აფხაზეთი, პონტური მდელო–ტყე

ზომა

თავ-ტანი ~4–6 სმ

აქტიურობა

დღის

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ცალკე IUCN არა

ჩამონათვალი

კანდიდატი

ოჯახი

Lacertidae

2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა — დადასტურებულად ნუ მონიშნავ.

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხე არ არის. ხელში აღებისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ. ველური ცხოველი არ გეყოლოთ.

მიმოხილვა

რა არის კოლხური მდელოს ხვლიკი

კოლხური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica) საქართველოში გვხვდება: უშხამო, მიწაზე მცხოვრები მდელოს ხვლიკი ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ არეალში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას კანდიდატ სახეობად იღებს: ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოს პონტურ პოპულაციებს მდელოს ხვლიკისგან (Darevskia praticola) გამოყოფს, მაგრამ ეფექტური გენეტიკური იზოლაცია ნაჩვენები არ არის. ტიპის ადგილი გაგრაა, აფხაზეთის შავიზღვისპირეთში — არა აღმოსავლეთ საქართველო. ამ ატლასის რუკა აფხაზეთს აჩვენებს ამ დასახელებული ჩანაწერიდან და არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ერთ ქალაქშია. IUCN-ს ცალკე შეფასება D. pontica-ზე არ აქვს; მდელოს ხვლიკის კომპლექსი 2009 წელს ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 10 სექტემბერი 2026

გალერეა

კოლხური მდელოს ხვლიკი ფოტოებში

გავრცელება

სად გვხვდება კოლხური მდელოს ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ კოლხური მდელოს ხვლიკი

პატარა, მიწაზე მცხოვრები მდელოს ხვლიკი ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ არეალში. ფერი საკმარისი არ არის. Darevskia-ს შორის საველე ამოცნობა ქერცლით, ცხოვრების წესითა და გავრცელებითაა.

კლდის Darevskia არ არის: მოკლე კიდურებიანი, მიწაზე მცხოვრები ხვლიკია მდელოზე და ტყის პირზე. ზურგი ხშირად ყავისფერ-ნაცრისფერია მუქი ლაქებით; ხშირად ჩანს ფართო მუქი ზურგის ზოლი. ეს ტიპიური იერსახეა და სახეობებს ფერით არ ჰყოფს.
თავ-ტანი (ცხვირიდან კლოაკამდე) ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიურ მასალაში ხშირად დაახლოებით 4–6 სმ-ია. ქართული სრული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის. კუდით სრული სიგრძე აქ არ არის გაზომილი.
Tuniyev და თანაავტორები (2011) pontica-ს ხშირად 6 წყვილი ნიკაპის ფარით (ქვედა ყბის ფირფიტით) აღწერენ, რომელთაგან სამი შუა ნაკერს ქმნის; praticola-ში ხშირად 5 წყვილია, ორი შუა ნაკერით. Doronin 2016 აღნიშნავს, რომ აღმოსავლეთ საქართველოშიც (მაგ. ცივ–გომბორის ქედი) ზოგს 6 წყვილი აქვს — ნიშანი სასარგებლოა, მაგრამ ერთეულ ცხოველზე საკმარისი არ არის.
მდელოს ხვლიკი (D. praticola) ამ ატლასში აღმოსავლეთისა და ცენტრალური საქართველოს ხაზია (სიონი, თუშურები). pontica აქ ჩრდილო-დასავლეთის პონტური პოპულაციებია. ფერით საიმედოდ ვერ გაირჩევა; გავრცელება უფრო სანდოა, ვიდრე ზურგის ელფერი. რანგი სახეობა თუ ქვესახეობა წყაროებში არაერთგვაროვანია.
ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) დასავლეთ საქართველოშიც მიწაზე მცხოვრები ტყის Darevskiaა და ბიოლოგიურად დადასტურებულია. ხშირად უფრო ტყის სიღრმესა და ნაკადულის პირს უკავშირდება. ფერით ნუ გადაწყვეტთ. მდელოს ხვლიკი (Lacerta agilis) დასავლეთში უფრო დიდია და სხვა გვარისაა — არა პატარა Darevskia.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Darevskia derjugini

ართვინის ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელი

Darevskia praticola

მდელოს ხვლიკი

აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო — სიონი, თუშურები

Lacerta agilis

მარდი ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო; აღმოსავლეთში 600–800 მ-ზე ზემოთ

Phoenicolacerta laevis

ლიბანური ხვლიკი

ანაკლია — შემოტანილი

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

კოლხური მდელოს ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში გვხვდება. აღმოსავლეთის დაბლობზე, ჯავახეთის მაღალმთიანზე ან მხოლოდ კლდის ვერტიკალზე ნუ ივარაუდებთ. Lantz და Cyrén-მა 1918 წელს აღწერეს როგორც Lacerta praticola pontica; ტიპის ადგილი გაგრაა (Doronin 2016 ადგილს აზუსტებს აფხაზეთში, გაგრის მიდამოებში). Tuniyev და თანაავტორები (2011) ლექტოტიპად გამოყოფენ ზრდასრულ მამრს ZISP 22853, შეგროვებულს 1911 წლის ივნისში. 2026 წლის ჩამონათვალის pontica-ს ანგარიში სოფელს ან ბარკოდს არ ასახელებს; praticola-ს ანგარიში ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოს პონტურ პოპულაციებს აქ გამოყოფს. გავრცელების სანდოობა საშუალოა. ამ ატლასი ამ ეტაპზე მხოლოდ აფხაზეთს რუკავს — დასახელებული ტიპის ადგილის გამო და არა იმიტომ, რომ ყოველი კოლხური მდელო შემოწმებულია. პირველ აღწერაში ანანურის (არაგვის ხეობა) არატიპიური ცხოველებიც მოხვდა; Doronin 2016 მათ ნომინალურ praticola-ს უკავშირებს და არა pontica-ს. ჰაბიტატი მდელო, ტყის პირი და ფოთლოვანი ტყის ფსკერია — მიწაზე, ბალახსა და ფოთოლში, არა კლდის Darevskia-ს ვერტიკალზე (Freitas და თანაავტორები 2016). ქართული სრული სიმაღლის ზღვარი ამ გვერდზე არ არის გაზომილი.

კვება

ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. მდელოს ხვლიკის კომპლექსში მოსალოდნელია წვრილი უხერხემლოები — მწერები, ობობები და მსგავსი ნადავლი. შხამი არ აქვს; ნადავლს ყბით იჭერს. ეს მოლოდინია და არა ქართული მენიუს სია.

ქცევა

დღისითაა აქტიური. მიწაზე მცხოვრებია: თბება ქვაზე ან გზის პირზე, თავს ბალახში, ფოთოლსა და ფესვებს შორის აფარებს. ქართული საათობრივი კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში (კრასნოდარის მხარე, არა საქართველო) კვერცხს ჩვეულებრივ იდებს ივნისში; ნაყარი ხშირად 1–6 კვერცხია, სეზონში ერთი (Kidov და თანაავტორები 2016, 2017). იქ თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 4,2–6,2 სმ-ია; მდედრი ჩვეულებრივ მამრზე დიდია. ეს რუსული მასალაა და არა ქართული საზომი სერია. დაჭერისას კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს; შეიძლება უკბინოს კიდეც. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. ნუ აიყვანთ.

კონსერვაცია

2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა: რანგი praticola-სგან დამატებით იზოლაციის მტკიცებულებას საჭიროებს. IUCN-მა 2009 წელს Darevskia praticola შეაფასა როგორც ახლოს საფრთხესთან (Near Threatened, Agasyan და თანაავტორები); იმ შეფასებაში pontica ცალკე სახეობად არ არის გამოყოფილი. D. pontica-ს ცალკე IUCN სტატუსი არ აქვს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის — იქ Darevskia-დან შეტანილია სხვა სახეობები, მაგალითად clarkorum, dahli და mixta. ქართული პოპულაციის ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. CITES-ში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები კოლხური მდელოს ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა. ტიპის ადგილი გაგრაა, აფხაზეთში. ჩამონათვალის pontica-ს ანგარიში სხვა სოფელს ან ბარკოდს არ ასახელებს.

ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ არეალში. დასახელებული წერტილი გაგრაა. ამ ატლასის რუკა აფხაზეთს აჩვენებს. მდელოზე, ტყის პირსა და ფოთოლში, არა მხოლოდ კლდეზე. მთელ საქართველოში ნუ ივარაუდებთ.

პატარა, მიწაზე მცხოვრები მდელოს ხვლიკი. ფერი საკმარისი არ არის. შეადარეთ აღმოსავლურ D. praticola-ს, დასავლურ D. derjugini-ს და უფრო დიდ L. agilis-ს. გავრცელება და ნიკაპის ფარები უფრო სანდოა, ვიდრე ზურგის ფერი.

არა. შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიურ მასალაში თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 4–6 სმ-ია. ქართული სრული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ამ ატლასში pontica ჩრდილო-დასავლეთის პონტური პოპულაციებია, ცალკე კანდიდატი; praticola — აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო. ზოგი ბაზა pontica-ს ქვესახეობად ტოვებს. ფერით ვერ გაირჩევა.

რანგი სახეობა თუ ქვესახეობა არაერთგვაროვანია. Tuniyev 2011 სახეობად იღებს; Freitas 2016 კავკასიურ pontica-ს praticola-სთან აერთიანებს; Reptile Database ქვესახეობად ტოვებს. ჩამონათვალი იზოლაციას დამტკიცებულად არ იღებს.

დღისით. ქართული სრული სეზონური კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში კვერცხი ჩვეულებრივ ივნისშია აღწერილი — ეს იქაური კალენდარია.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები