მდელოს ხვლიკი

Q: გვხვდება თუ არა მდელოს ხვლიკი საქართველოში?

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. ქართული პოპულაციები აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოს ეკუთვნის. მთელ ქვეყანაში არ არის.

Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში?

ტყის პირას და ბალახიან გაწმენდილზე აღმოსავლეთ–ცენტრალურ საქართველოში. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია სიონი და თუშურები (თიანეთი). ლიტერატურა ლაგოდეხს, ცივ–გომბორს და სურამის უღელტეხილსაც ასახელებს. კოლხეთის სანაპიროზე ნუ ეძებთ.

Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის?

არა. შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ.

Q: როგორ ამოვიცნო?

პატარა მიწის ხვლიკი შეუბრტყელებელი თავით, ტყის პირას. ფერი საკმარისი არ არის. კლდეზე ბრტყელი თავით სხვა Darevskiaა. ჩრდილო-დასავლეთში pontica შეიძლება იყოს; იგივე ტყეში — derjugini.

Q: რამდენად დიდია?

თავ-ტანი ჩვეულებრივ 6.5 სმ-ზე მოკლეა. ქართული სრული საზომი სერია ამ გვერდზე არ არის.

Q: არის თუ არა იგივე, რაც კოლხური მდელოს ხვლიკი?

ამ ატლასში არა. pontica ჩრდილო-დასავლეთის პონტური პოპულაციებია და კანდიდატი სახეობაა. გენეტიკური იზოლაცია სრულად დამტკიცებული არ არის; რანგი ლიტერატურაში იცვლება. ფერით ვერ გაირჩევა.

Q: რას ჭამს?

ქართულად კვება ცალკე არ არის შესწავლილი. ბალკანურ კვლევაში ძირითადად ობობები, ხოჭოები და სხვა წვრილი უხერხემლოებია.

Q: როდის არის აქტიური?

დღისით, თბილ სეზონზე. ქართული სრული კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. ბალკანეთში გაზაფხულიდან ზაფხულის ბოლომდეა აღწერილი.

Darevskia praticola

უშხამო, მიწაზე მცხოვრები ხვლიკი აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში. ფერი სახეობებს არ ჰყოფს.

აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო — სიონი, თუშურებიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ტყის პირი / მდელო

ზომა

თავ-ტანი ჩვ. <6.5 სმ

აქტიურობა

დღის

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

NT (IUCN)

ჩამონათვალი

დადასტურებული

ოჯახი

Lacertidae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხე არ არის. ხელში აღებისას შეიძლება უკბინოს; კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს. ადგილზე დატოვეთ. ველური ცხოველი არ გეყოლოთ.

მიმოხილვა

რა არის მდელოს ხვლიკი

მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola) უშხამო, მიწაზე მცხოვრები ხვლიკია აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახისაა (Lacertidae). შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს, არა კანდიდატად. ქართული პოპულაციები აქ ნომინალურ ხაზს ეკუთვნის (D. p. praticola). ჩრდილო-დასავლეთის პონტური პოპულაციები ამ ატლასში ცალკეა — კოლხური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica), კანდიდატი სახეობა. თავ-ტანი სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ 6.5 სმ-ზე მოკლეა. IUCN-ის 2009 წლის შეფასებით ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ: დასავლეთის ნოტიო კოლხეთსა და შავი ზღვის სანაპიროზე ამ ანგარიშში ponticaა.

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

მდელოს ხვლიკი ფოტოებში

მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola) — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი — ზაური ხაჩიძე — ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი · 27 აპრილი 2023
საქართველოს ველში

მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola) — აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო — სიონი, თუშურები

გავრცელება

სად გვხვდება მდელოს ხვლიკი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ მდელოს ხვლიკი

პატარა მიწის ხვლიკია შეუბრტყელებელი თავით, ტყის პირასა და მდელოზე. Darevskia-ს შორის ფერი საკმარისი არ არის — უყურეთ ჰაბიტატს, თავის ფორმას და გავრცელებას.

მიწაზეა, არა კლდის ვერტიკალზე. თავი კლდის Darevskia-სთან შედარებით შეუბრტყელებელია. ზურგი ხშირად მურა ან ზეთისხილისფერი-ყავისფერია; ხშირად ღია ზოლი გაუყვება ზურგის გვერდს. ეს ტიპიური იერსახეა და სახეობებს ფერით არ ჰყოფს.
თავ-ტანი (ცხვირიდან კლოაკამდე) სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ 6.5 სმ-ზე მოკლეა. აღმოსავლეთ საქართველოს გაზომილი სერია პატარაა (Tuniyev et al. 2013: რამდენიმე მოზრდილი); ქართული სრული საზომი ამ გვერდზე არ არის. მდედრი ხშირად მამრზე ოდნავ დიდია. ქერცლის დასათვლად ხვლიკი არ აიყვანოთ.
კოლხური მდელოს ხვლიკი (D. pontica) ამ ატლასში ჩრდილო-დასავლეთის პონტური პოპულაციებია. ტიპის ადგილი გაგრაა. ფერით ვერ გაირჩევა; გავრცელება უფრო სანდოა, ვიდრე ზურგის ნახატი. ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) ასევე მიწაზეა, მაგრამ ტყის სხვა ხაზია და დასავლეთში უფრო ფართოდაა; იგივე სიონზეც არის ბარკოდი — თანაარსებობა შესაძლებელია, ფერი არ ჰყოფს. მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) უფრო დიდია, სხვა ნახატი აქვს და სხვა გვარია. კლდის Darevskia იმავე ხეობაში შეიძლება იყოს, მაგრამ კლდეზეა, თავი უფრო ბრტყელი.
აღწერა 1834 წელს (Eversmann), თავდაპირველად Lacerta praticola. ტიპის ადგილი ჩრდილოეთ კავკასიაშია (კისლოვოდსკი / ნარზანი), არა საქართველოში. გვარი Darevskia 1997 წლიდან. ნაშრომის ფიგურები თავის ქერცლსა და პრეანალურ ფირფიტებს აჩვენებს (სიონის წყალსაცავი).
2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს, არა კანდიდატად. ქართული პოპულაციები აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოს ეკუთვნის. დასავლეთის ნოტიო კოლხეთსა და შავი ზღვის სანაპიროზე ამ ანგარიშში ponticaა, არა ეს სახეობა. კოლხური მდელოს ხვლიკი (D. pontica) ფერით ვერ გაირჩევა; გავრცელება უფრო სანდოა.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Darevskia derjugini

ართვინის ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელი

Darevskia pontica

კოლხური მდელოს ხვლიკი

აფხაზეთი — გაგრა (ტიპის ადგილი); ჩრდილო-დასავლეთი პონტური პოპულაციები

Lacerta agilis

მარდი ხვლიკი

დასავლეთი საქართველო; აღმოსავლეთში 600–800 მ-ზე ზემოთ

ქვიზი

შემდეგ: რომელი ხვლიკია?

მდელოს ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში გვხვდება. ეძებეთ ფოთლოვანი ტყის პირას, ჭრილზე, ბალახიან გაწმენდილზე და ტყის მდელოზე — მიწაზე და ფოთლის ნაგვარზე, არა კლდის ვერტიკალზე. უმეტესი Darevskia კლდეზეა; ეს სახეობა და ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) გამონაკლისია. Tarkhnishvili et al. 2026 ქართულ პოპულაციებს აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოს მიაკუთვნებს. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია სიონის წყალსაცავი (თავის ქერცლის ფიგურა) და სიონი–თუშურები (COI ბარკოდები; თუშურები თიანეთის მუნიციპალიტეტშია). გავრცელების სანდოობა საშუალოა. ამ ატლასის რუკა მცხეთა — მთიანეთს ამ ჩანაწერებიდან აჩვენებს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ორ წერტილშია. უფრო ძველი მასალა უფრო ფართო აღმოსავლურ–ცენტრალურ არეალს უთითებს: ლაგოდეხი (ZISP, 1980, Darevsky), ცივ–გომბორის ქედი, სურამის უღელტეხილი (ZISP, 1963, შიდა ქართლი) და ქართლის ქედები (Muskhelishvili 1964–1970; Tuniyev et al. 2013). ეს ისტორიული და მუზეუმის ჩანაწერებია; ყველა ადგილის დღევანდელი სტატუსი ამ გვერდზე ხელახლა არ არის შემოწმებული. სომხური loriensis-ის გავრცელება მომიჯნავე აღმოსავლეთ საქართველოში Tuniyev et al. 2013-ის მიხედვით გასარკვევია — აქ დადასტურებულად ნუ ჩათვლით. ზუსტი ქართული სიმაღლის ზღვარი ჩამონათვალში არ არის. სომხეთში ნომინალურ კომპლექსს ტყის სარტყელში დაახლოებით 600–2 000 მ უთითებენ; ეს სომხური ინტერვალია და ქართულ ზღვრად ნუ გადაიტანთ. კოლხეთის დაბლობზე და შავი ზღვის სანაპიროზე ნუ ეძებთ ამ სახეობას.

კვება

საქართველოში კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. ბულგარეთში ძირითადად ფეხსახსრიანებს ჭამს: ხშირად ობობას, ხოჭოსა და ციკადასნაირ ფოთოლრწყავას; ჭიანჭველას ჩვეულებრივ თავს არიდებს (Vacheva & Naumov 2022). ეს ბალკანური მენიუა, არა ქართული სია. ნადირს პირში იჭერს; შხამი არ აქვს.

ქცევა

დღისითაა აქტიური. მიწაზე მოძრაობს, თბება ტყის პირას და ბალახში; სერბულ მასალაში განსაკუთრებით ცხელ დღეს აქტივობა შეიძლება შეწყდეს და ჩრდილს ეძებს (Ćorović & Crnobrnja-Isailović 2018). ეს ბალკანური დაკვირვებაა, არა ქართული საათობრივი ცხრილი. კვერცხისმდებია. სერბეთში წყვილდება აპრილ–მაისში, კვერცხს იდებს ივნისში, ერთი ნაყარი სეზონში, ხშირად 4–8 კვერცხი (Ljubisavljević et al. 2008). ჰირკანულ ქვესახეობაში (აზერბაიჯანი) ნაყარი 1–6 კვერცხია. არც ერთი კალენდარი ქართულ პოპულაციაზე არ არის გაზომილი. საფრთხისას გარბის; დაჭერისას კუდი შეიძლება მოეწყვიტოს, შეიძლება უკბინოს კიდეც. დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. ნუ აიყვანთ.

კონსერვაცია

IUCN-მა 2009 წელს ახლოს საფრთხესთან შეაფასა (Agasyan და თანაავტორები) — ფრაგმენტული არეალის გამო. შეფასება ძველია და სახეობის ფართო, დაშლილ დიაპაზონს მოიცავს, არა ცალკე ქართულ პოპულაციას. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. Freitas et al. 2016 სამ კლადას აჩვენებს (ბალკანები; დასავლეთი დიდი კავკასიონი; ამიერკავკასია) და მორფოლოგიურ ქვესახეობებს სრულად არ ადასტურებს. pontica-ს რანგი (სახეობა თუ ქვესახეობა) ლიტერატურაში არაერთგვაროვანია; ჩამონათვალი მას კანდიდატად ტოვებს, რადგან ეფექტური გენეტიკური იზოლაცია ნაჩვენები არ არის. ადგილობრივ საფრთხედ ლიტერატურა ტყის პირის გაჩეხვასა და ფრაგმენტაციას ასახელებს. ქართული პოპულაციის ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. CITES-ში არ შედის. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები მდელოს ხვლიკი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.