Cristian Mihai
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- ჰაბიტატი
- ტყის პირი / მდელო
- ზომა
- თავ-ტანი ჩვ. <6.5 სმ
- აქტიურობა
- დღის
- შხამი
- არა — უვნებელი
- კონსერვაცია
- DD
- ჩამონათვალი
- დადასტურებული
- ოჯახი
- Lacertidae
მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola) პატარა ხვლიკია, რომელიც აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში მიწაზე ცხოვრობს. Darevskia-ს გვარის ხვლიკების უმეტესობა კლდეზე სახლობს, ეს სახეობა კი გამონაკლისია. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თავისა და ტანის სიგრძე ჩვეულებრივ 6,5 სმ-ზე ნაკლებია. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის, საქართველოში კი მისი ქვესახეობა D. p. praticola ცხოვრობს. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა მიჩნეული და არა მხოლოდ შესაძლოდ. მსოფლიო მასშტაბით, 2009 წლის შეფასებით, საფრთხესთან ახლოსაა, მაგრამ საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. ჩრდილო-დასავლეთის ხვლიკებს ცალკე სახელი აქვთ: კოლხური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica), რომელიც ჯერ მხოლოდ შესაძლო სახეობად ითვლება. დასავლეთის ნოტიო კოლხეთსა და შავი ზღვის სანაპიროზე მდელოს ხვლიკის ნაცვლად სწორედ ის გვხვდება. ამიტომ იქ მდელოს ხვლიკს ნუ ეძებთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მდელოს ხვლიკი
მდელოს ხვლიკი პატარა, მიწაზე მცხოვრები ხვლიკია, რომელსაც თავი არ აქვს გაბრტყელებული. ტყის პირას და მდელოზე გვხვდება. Darevskia-ს ხვლიკებს მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. ამიტომ დააკვირდით, როგორი თავი აქვს, რა ადგილას ნახეთ და რომელ მხარეში.

მიწაზე გვხვდება და არა ციცაბო კლდეზე. თავი კლდეზე მცხოვრებ Darevskia-ს ხვლიკებზე ნაკლებად აქვს გაბრტყელებული. ზურგი ხშირად ყავისფერი ან ზეთისხილისფერ-ყავისფერია, გვერდზე კი ხშირად ღია ზოლი გასდევს. ასეთი იერი ჩვეულებრივია, მაგრამ მხოლოდ ფერით სახეობებს ვერ გაარჩევთ. ამიტომ დააკვირდით, სად ნახეთ და როგორი თავი აქვს.
თავისა და ტანის სიგრძე, კუდის გარეშე, ჩვეულებრივ 6,5 სმ-ზე ნაკლებია. მდედრი ხშირად მამრზე ოდნავ დიდია. ქერცლის დასათვლელად ხვლიკს ხელში ნუ აიყვანთ.
კოლხურ მდელოს ხვლიკს (D. pontica) მდელოს ხვლიკისგან მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. ზურგის ნახატზე უფრო სანდო მინიშნება ის ადგილია, სადაც ხვლიკი ნახეთ. ამ სახელით ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ ჯგუფებს მოიხსენიებენ, მისი აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში კი გაგრიდანაა. ართვინის ხვლიკიც (D. derjugini) მიწაზე ცხოვრობს, მაგრამ ტყეში მცხოვრებ სხვა ჯგუფს ეკუთვნის და დასავლეთში უფრო ფართოდ გვხვდება. სიონიდან აღებული მისი ნიმუშის დნმ-ის მონაცემიც არსებობს, ამიტომ ის და მდელოს ხვლიკი შესაძლოა ერთ ადგილას გვხვდებოდნენ. ფერით მათ ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევთ. მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) უფრო დიდია, სხვა ნახატი აქვს და ხვლიკების სხვა გვარს ეკუთვნის. იმავე ხეობაში შეიძლება კლდეზე მცხოვრები Darevskia-ს ხვლიკებიც გვხვდებოდეს, მაგრამ მათ უფრო ბრტყელი თავი აქვთ. ამიტომ ყველაზე მეტად დააკვირდით, სად ნახეთ ხვლიკი და როგორი თავი აქვს.
მდელოს ხვლიკი პირველად 1834 წელს ევერსმანმა აღწერა და Lacerta praticola უწოდა. ეს აღწერა ჩრდილოეთ კავკასიის ადგილს უკავშირდება (კისლოვოდსკი / ნარზანი) და არა საქართველოს. 1997 წლიდან ხვლიკი Darevskia-ს გვარს მიეკუთვნება.
მდელოს ხვლიკს კოლხური მდელოს ხვლიკისგან (D. pontica) ფერით ვერ გაარჩევთ. უფრო სანდო მინიშნება ის ადგილია, სადაც ხვლიკი ნახეთ. საქართველოში მდელოს ხვლიკი აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში ცხოვრობს. დასავლეთის ნოტიო კოლხეთსა და შავი ზღვის სანაპიროზე კი მის ნაცვლად კოლხური მდელოს ხვლიკი გვხვდება. 2026 წლის ჩამონათვალში მდელოს ხვლიკი დადასტურებულ სახეობადაა მიჩნეული და არა მხოლოდ სავარაუდოდ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მდელოს ხვლიკი ფოთლოვანი ტყის პირას, ტყეში გაჩეხილ ან ბალახიან გაწმენდილ ადგილებსა და ტყის მდელოებზე ცხოვრობს. ეძებეთ მიწაზე, ჩამოცვენილ ფოთლებს შორის, და არა ციცაბო კლდეებზე. Darevskia-ს გვარის ხვლიკების უმეტესობა კლდეებზე ცხოვრობს, ეს სახეობა და ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) კი გამონაკლისია. საქართველოში აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებშია ცნობილი. ბოლო დროს ნახეს სიონის წყალსაცავთან და სიონი–თუშურებთან. ორივე ადგილი მცხეთა-მთიანეთშია, თუშურები კი თიანეთის მუნიციპალიტეტს ეკუთვნის. ეს არ ნიშნავს, რომ ხვლიკი მხოლოდ ამ ორ ადგილას ცხოვრობს. უფრო ადრე ლაგოდეხში, ცივ-გომბორის ქედზე, შიდა ქართლში სურამის უღელტეხილზე და ქართლის ქედებზეც აღნიშნავდნენ. მუზეუმის ჩანაწერი ლაგოდეხიდან 1980 წლისაა, სურამის უღელტეხილიდან კი 1963 წლის. გავრცელების შესახებ ცნობები საშუალოდ სანდოა. ჯერ გაურკვეველია, გვხვდება თუ არა სომხეთში მცხოვრები loriensis საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილშიც, სომხეთის საზღვართან. ამიტომ იქ მის არსებობას დადასტურებულად ნუ ჩათვლით. სომხეთში ამ სახეობის ძირითად ჯგუფს ტყიან ადგილებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 600–2000 მ სიმაღლეზე აღნიშნავენ. ეს მონაცემი სომხეთს ეხება და საქართველოზე ნუ გადაიტანთ. კოლხეთის დაბლობსა და შავი ზღვის სანაპიროზე მდელოს ხვლიკს ნუ ეძებთ. დასავლეთ საქართველოდან (აჭარა, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, იმერეთი) ცნობილი მდელოს ხვლიკის დაკვირვებები შესაძლოა კოლხურ მდელოს ხვლიკს (D. pontica) ეკუთვნოდეს.
მდელოს ხვლიკის რუკა საქართველოში გაკეთებულ iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს ეყრდნობა. ჩანაწერების რეგიონული ცხრილი დაკვირვებებსა და დადასტურებულ გავრცელებას განასხვავებს: რუკაზე მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი გამოიკვეთება. iNaturalist ამ სახეობის ყველა საჯარო კოორდინატს დაახლოებით 28 კმ-ით ფარავს, დაფარული კოორდინატი კი ამ სტატუსში არ ითვლება, ამიტომ რუკაზე ჯერ არცერთი რეგიონი არ არის გამოკვეთილი. iNaturalist კოლხურ მდელოს ხვლიკს (D. pontica) მდელოს ხვლიკის ქვესახეობად განიხილავს, ამიტომ დასავლეთ საქართველოს ჩანაწერები შესაძლოა მას ეკუთვნოდეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- დადასტურებული რეგიონი
ბულგარეთში მდელოს ხვლიკი ძირითადად მწერებს, ობობებსა და მათ მსგავს ცხოველებს ჭამს. იქ ხშირად ჭამს ობობებს, ხოჭოებსა და ფოთოლრწყავებს — ციკადას მსგავს მწერებს, ჭიანჭველებს კი, როგორც წესი, ერიდება. ნადავლს პირით იჭერს, შხამი არ აქვს.
დღისით აქტიურია: მიწაზე მოძრაობს და ტყის პირას ან ბალახში თბება. სერბეთში ნახეს, რომ განსაკუთრებით ცხელ დღეებში შეიძლება გაჩერდეს და ჩრდილს შეაფაროს თავი. კვერცხს დებს. სერბეთში აპრილ–მაისში წყვილდება, ივნისში კი სეზონზე ერთხელ დებს, ხშირად 4–8 კვერცხს. აზერბაიჯანში ჰირკანული ქვესახეობა ერთ ჯერზე 1–6 კვერცხს დებს. საფრთხეს რომ იგრძნობს, გარბის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება კუდი მოსძვრეს ან გიკბინოთ. ხელში ნუ აიყვანთ: დააკვირდით და იქვე დატოვეთ.
მსოფლიო მასშტაბით მდელოს ხვლიკი საფრთხესთან ახლოსაა: 2009 წელს ასე შეაფასეს, რადგან მისი გავრცელება ერთმანეთისგან დაშორებულ ნაწილებადაა დაყოფილი. ეს ძველი შეფასება სახეობის მთელ ფართო გავრცელებას ეხება და არა მხოლოდ საქართველოში მცხოვრებ ხვლიკებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ შედის. არც ველური ცხოველებით საერთაშორისო ვაჭრობის მარეგულირებელი შეთანხმების სიაშია. 2026 წლის ჩამონათვალში კი მისი არსებობა ბიოლოგიური მონაცემებითაა დადასტურებული. ადგილობრივად საფრთხედ ასახელებენ ტყის პირის გაჩეხვას და მის დანაწევრებას. ველური ხვლიკი არ დაიჭიროთ. 2016 წლის გენეტიკური ანალიზით სახეობა სამ ჯგუფად იყოფა: ბალკანეთის, დასავლეთ დიდი კავკასიონისა და ამიერკავკასიის. ეს მონაცემები გარეგნობით გამოყოფილ ქვესახეობებს სრულად არ ადასტურებს. ისიც სადავოა, კოლხური მდელოს ხვლიკი (D. pontica) ცალკე სახეობაა თუ ქვესახეობა. იმავე ჩამონათვალში ის ჯერ კანდიდატ სახეობადაა დატოვებული, რადგან არ არის ნაჩვენები, რომ სხვა ჯგუფებისგან გენეტიკურად საკმარისად განსხვავდება.
ზაური ხაჩიძე · Zsolt Semperger · Cristian Mihai · Tom Kirschey · Vojtěch Víta · almkuznetsov · roger_e_n_smith · Alexandre Roux · Ilya Ukolov
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
ქვიზი
შემდეგ: რომელი ხვლიკია?
მდელოს ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მდელოს ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მდელოს ხვლიკის არსებობა საქართველოში 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიური მონაცემებითაა დადასტურებული. ცხოვრობს აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში, მაგრამ მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.
საქართველოს ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობს, ტყის პირას და ბალახიან გაწმენდილ ადგილებში. ბოლო დროს ნახეს სიონსა და თიანეთის თუშურებში. ლაგოდეხში, ცივ-გომბორსა და სურამის უღელტეხილზეც აღნიშნავენ. კოლხეთის სანაპიროზე კი მისი ძებნა არ ღირს.
არა. მდელოს ხვლიკს შხამი არ აქვს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, კუდიც შეიძლება მოსძვრეს. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ და იქვე დატოვეთ, სადაც ნახეთ.
ტყის პირას მიწაზე მცხოვრები პატარა ხვლიკია, რომელსაც თავი ბრტყელი არ აქვს. მხოლოდ ფერით მას ვერ ამოიცნობთ. კლდეზე ნანახი ბრტყელთავიანი ხვლიკი Darevskia-ს სხვა სახეობაა. ჩრდილო-დასავლეთში ასეთივე ხვლიკი შეიძლება კოლხური მდელოს ხვლიკი (D. pontica) იყოს, იმავე ტყეში კი ართვინის ხვლიკი (D. derjugini). ამიტომ ყველაზე მეტად დააკვირდით, სად ნახეთ ხვლიკი და როგორი თავი აქვს.
ჩვეულებრივ 6,5 სმ-ზე ნაკლები. ეს თავისა და ტანის სიგრძეა, კუდი მასში არ შედის.
არა. ჩრდილო-დასავლეთის პონტურ ჯგუფებს კოლხური მდელოს ხვლიკი (D. pontica) ჰქვია და ისინი შესაძლოა ცალკე სახეობა იყოს. თუმცა ბოლომდე დადასტურებული არ არის, რომ ეს ჯგუფები სხვებისგან გენეტიკურად განცალკევებულია. სამეცნიერო ნაშრომებში ამ ხვლიკს სხვადასხვანაირად აფასებენ. ფერით მას მდელოს ხვლიკისგან ვერ გაარჩევთ.
ძირითადად ობობებს, ხოჭოებსა და სხვა პატარა ცხოველებს ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. ეს ბალკანეთში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა.
თბილ სეზონზე, დღისით აქტიურია. ბალკანეთში ეს ხვლიკი გაზაფხულიდან ზაფხულის ბოლომდე აქტიურია. ეს მონაცემი ბალკანეთს ეხება, ამიტომ საქართველოზე პირდაპირ ნუ გადაიტანთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























