მიმინო
Accipiter nisus
მიმოხილვა
მიმინო საქართველოში
მიმინო (Accipiter nisus) პატარა ქორია, რომელიც საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე მიმინოების ნაწილი საქართველოს გავლით მიფრინავს. დედალი მამალზე საგრძნობლად დიდია. ქორი (Accipiter gentilis) სხვა სახეობაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მიმინო
პატარა ქორია. მოკლე, ფართო ფრთები, გრძელი კუდი და ყვითელი თვალები აქვს. მამალი ზემოდან მოცისფრო-ნაცრისფერია, ქვემოდან კი წითური ზოლები აქვს. დედალი მამალზე დიდი და ყავისფერია. გადაფრენისას შეიძლება ქორცქვიტაში აგერიოთ, ზომის გამო კი — დიდ ქორში.
გარეგნობა: ფრთები მოკლე და მომრგვალებული აქვს, კუდი კი გრძელია და ბოლო თითქმის სწორი აქვს. ფრენისას ხან ფრთებს იქნევს, ხან ჰაერში ლივლივებს. ფრთები შავარდენივით წვეტიანი არ აქვს. ზრდასრულებს თვალები ყვითელი ან ნარინჯისფერი აქვთ, ფეხები კი გრძელი და ყვითელი. ამ სახეობის ფრინველის სიგრძე დაახლოებით 29–41 სმ-ია. მამალი დაახლოებით 29–34 სმ სიგრძისაა და 105–196 გ იწონის, დედალი კი 35–41 სმ სიგრძისაა და 185–350 გ იწონის. ამ სახეობის მამალსა და დედალს შორის ზომის სხვაობა მტაცებელ ფრინველებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია.
მამალს ზურგი მოცისფრო-ნაცრისფერი აქვს, ლოყებსა და მკერდზე კი წითური ზოლები ეტყობა. შორიდან მისი ქვედა მხარე ერთიანად ნარინჯისფერიც შეიძლება ჩანდეს. დედალს ზურგი მუქი ყავისფერი ან რუხ-ყავისფერი აქვს, ქვედა მხარეს კი ყავისფერი ზოლები გასდევს. თვალის ზემოთ წარბის მსგავსი ზოლი ხშირად უფრო შესამჩნევია. ახალგაზრდა დედალს ჰგავს, მაგრამ მისი ზოლები უფრო მსხვილია ან ლაქებად იშლება; თვალიც უფრო ღია ყვითელი აქვს. ახალგაზრდას ყელზე შუაში, ჩვეულებრივ, მუქი ზოლი არ აქვს — ეს ქორცქვიტას ნიშანია.
ქორცქვიტა (Accipiter brevipes; IOC-ის მიხედვით, ახლა Tachyspiza brevipes) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოში მობუდარ გადამფრენ ფრინველადაა მითითებული. 2014 წლის მოქმედ წითელ ნუსხაში ის გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფადაა შეფასებული. მიმინოსთან შედარებით, ქორცქვიტას უფრო წვეტიანი ფრთები აქვს. ფრთების წვერები მუქია, ქვედა მხარეს კი ნაკლები ზოლი ეტყობა. ზრდასრულს თვალები მუქი აქვს და არა ყვითელი. გადაფრენისას ქორცქვიტები ხშირად ჯგუფებად მიფრინავენ, მიმინოები კი, ჩვეულებრივ, ცალ-ცალკე. დიდი ქორი (Accipiter gentilis; IOC-ის მიხედვით, Astur gentilis) მიმინოზე უფრო ტანადია; ფართო ფრთები, თვალის ზემოთ თეთრი ზოლი და უფრო მომრგვალებული კუდი აქვს. დიდი დედალი მიმინო მხოლოდ წამით ან შორიდან დანახვისას შეიძლება ქორში აგერიოთ, მაგრამ უფრო მსუბუქი აღნაგობა აქვს. ახალგაზრდა ქორს სხეულის ქვედა მხარეს სიგრძეზე გაწოლილი ლაქები აქვს, ახალგაზრდა მიმინოს კი განივი ზოლები. ჩრდილოეთი შიკრა (Accipiter badius) ამავე ჩამონათვალში საქართველოში შემთხვევით შემხვედრ ფრინველადაა მითითებული; ბუნებაში მის გასარჩევად სპეციალისტის ცოდნაა საჭირო. სწრაფად და პირდაპირ ფრენისას ახალგაზრდა შავარდენი (Falco peregrinus) შეიძლება მიმინოს დაემსგავსოს. კარგად დანახვისას მას წვეტიანი ფრთები და სხეულის ზომასთან შედარებით მოკლე კუდი გამოარჩევს. კირკიტა და აგერი ფალკონები არიან; ორივეს წვეტიანი ფრთები აქვს. ამ ატლასში ქორს ცალკე გვერდი აქვს, ქორცქვიტასა და შიკრას კი ჯერ არა.
გავრცელება
ჰაბიტატი და გავრცელება
მიმინო ტყეში ბუდობს, სანადიროდ კი ტყის პირს, პარკებს, ბაღებსა და დასახლებებში გამწვანებულ ადგილებსაც იყენებს. საქართველოში მიმინო ხშირად ბუდობს. აქ მას გადაფრენის დროსაც და ზამთარშიც შეხვდებით. მიმინო ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზეც გვხვდება. შემოდგომაზე ბათუმთან, სახალვაშოსა და შუამთაში მის გადაფრენას შეიძლება დააკვირდეთ. მიმინო ხშირად მარტო და დაბლა მიფრინავს, ამიტომ ყველა მიმინოს დათვლა ძნელია. ქვემოთ რუკაზე მხოლოდ iNaturalist-ზე საჯაროდ გამოქვეყნებული ფოტოიანი ჩანაწერებია ნაჩვენები. რუკა მიმინოს გავრცელების სრულ სურათს არ აჩვენებს. თუ რომელიმე რეგიონში ჩანაწერი არ არის ან მხოლოდ ერთია, ეს არ ნიშნავს, რომ იქ მიმინო არ გვხვდება.
სად არის მიმინოს გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
256 საველე ჩანაწერი · 2011–2026 · 11 რეგიონი ჩანაწერით
მიმინოს რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
მიმინო ძირითადად ფრინველებზე ნადირობს. მამალი ჩვეულებრივ პატარა ფრინველებს, მაგალითად ბეღურებს, იჭერს. უფრო დიდ დედალს შაშვის ზომის ფრინველის, ზოგჯერ კი მტრედის დაჭერაც შეუძლია. იშვიათად პატარა ძუძუმწოვარსაც იჭერს. მსხვერპლს ხშირად საფარიდან მოულოდნელი და სწრაფი შეტევით იჭერს — ტყის პირას ან ბაღში, სადაც პატარა ფრინველები იყრიან თავს.
ქცევა
დღისით აქტიურია. ფრენისას ხან ფრთებს მოკლედ იქნევს, ხანაც გაშლილი ფრთებით სრიალებს. ფრენისას T ასოს ჰგავს: კუდი გრძელი აქვს და მისი ბოლო თითქმის სწორია, ფრთების წვერები კი ბლაგვია. ტყეში ფრენისას ადვილად იცვლის მიმართულებას. მისი ხმა მკვეთრია: სწრაფად იმეორებს „კეკ-კეკ-კეკ“-ს ან მსგავს ბგერებს, განსაკუთრებით ბუდობისას. ხშირად ჯერ მისი მსხვერპლის განგაშის ხმა ისმის. ბუდეს ხეზე ტოტებისგან იკეთებს. ჩვეულებრივ ოთხიდან ხუთამდე კვერცხს დებს. დედალი კვერცხებზე დაახლოებით ერთი თვე ზის, მამალი კი ამ დროს მას საკვებს აწვდის.
კონსერვაცია
მსოფლიო მასშტაბით მიმინო გადაშენების დაბალი რისკის მქონედაა შეფასებული. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ჩამონათვალშიც მისთვის ქვეყნის მასშტაბით გადაშენების დაბალი რისკია მითითებული, თუმცა ეს მონაცემი საქართველოს წითელი ნუსხის ჯერ დაუმტკიცებელი განახლებიდანაა. მოქმედ, 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში მიმინო შეტანილი არ არის, ქორცქვიტა (Accipiter brevipes) კი VU კატეგორიაშია. 2011 წელს გამოქვეყნებული შეფასებით, საქართველოში მიმინოს რამდენიმე ასეული წყვილი ბუდობდა; ეს დღევანდელი აღრიცხვის შედეგი არ არის. ბათუმის მიდამოებში, გადამფრენი ფრინველების გზაზე, მიმინოზე უკანონო სროლის შემთხვევებია დაფიქსირებული. აჭარაში მიმინოს სანადიროდ გასაწვრთნელად დაჭერის შემთხვევებიცაა დაფიქსირებული. ველური ფრინველი ნებართვის გარეშე არ დაიჭიროთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მიმინოსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის მონაცემებით, დადასტურებულია, რომ ეს ფრინველი საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება.
ტყეში, ტყის პირას, პარკებსა და დასახლებულ ადგილებში გვხვდება. პატარა ფრინველებზე ნადირობს. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზეც არის დაფიქსირებული. შემოდგომაზე მისი ნახვა ბათუმის მხარეს, ფრინველების გადაფრენის გზაზეც შეიძლება. რუკაზე მხოლოდ საჯაროდ გამოქვეყნებული დაკვირვებებია ნაჩვენები და ის მის სრულ გავრცელებას არ ასახავს.
მოკლე, ფართო ფრთები, გრძელი კუდი და ყვითელი თვალები აქვს. ფრენისას ფრთებს ორჯერ იქნევს, შემდეგ კი სრიალით მიფრინავს. მამალს ზურგი მოლურჯო აქვს, მკერდზე კი წითური ზოლები. დედალი უფრო დიდი და ყავისფერია. ქორცქვიტას მუქი თვალები და წვეტიანი ფრთები აქვს. დიდი ქორი გაცილებით მსხვილია.
ამ სახეობის ცხოველები დაახლოებით 29–41 სმ სიგრძის არიან. დედალი მამალზე აშკარად დიდია: დედალი დაახლოებით 185–350 გ-ს იწონის, მამალი კი — 105–196 გ-ს.
ძირითადად პატარა ფრინველებით იკვებება.
2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენის დროსაც გვხვდება.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალში YR-R ნიშნავს, რომ ფრინველი იქ მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს და ბუდობს.
ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. გლობალურად მისი მდგომარეობა LC-ად არის შეფასებული. 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოსთვისაც LC არის მითითებული, თუმცა ეს ჯერ დაუმტკიცებელ განახლებას ეფუძნება. მოქმედ 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში მიმინო შეტანილი არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- Abuladze 2011 — Accipiter hawks in Georgia (Birds of Prey and Owls in Caucasus)
- Abuladze 2013 — Birds of Prey of Georgia
- Hoekstra et al. 2020 — Batumi Raptor Count (British Birds)
- Wehrmann et al. 2019 — Batumi Raptor Count data paper (ZooKeys)
- Sándor et al. — Raptor shooting in the Batumi bottleneck (OSME)
- APA — ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები
- BirdLife DataZone — Eurasian Sparrowhawk
- IUCN Red List — Accipiter nisus
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- FAOLEX — გარეულ ცხოველთა სახეობების ჯგუფების ნუსხა
- EUNIS — Accipiter nisus
- RSPB — Sparrowhawk
- BirdGuides — Eurasian Sparrowhawk and Northern Goshawk photo ID guide
- BirdGuides — March ID tips, separating small raptors
- The Peregrine Fund — Eurasian Sparrowhawk
- Zoological Museum Netherlands — Eurasian sparrowhawk
- Hawk and Owl Trust — Goshawk
- Karadeniz Technical University — Turkish bird names
- Meyburg, Marks, Garcia & Perlman — Birds of the World (Accipiter nisus)
- Wikimedia Commons — male, Cumnor Hill (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — female, Kecskemét (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — perched, Betuwe (Meneer Zjeroen, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — in flight from below (Christian Knoch, CC BY-SA 2.0 de)
- Wikimedia Commons — Herálec (Martin Mecnarowski, CC BY-SA 3.0)
- xeno-canto XC1164691 — Accipiter nisus (David Darrell-Lambert, CC BY-NC-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
