მიმინო ტყის პატარა ქორია მოკლე ფრთებითა და გრძელი კუდით, დედალი კი მამალზე საგრძნობლად დიდია. 2024 წლისთვის დადასტურებულია, რომ საქართველოში მთელი წელი ცხოვრობს და გადაფრენისასაც გვხვდება.
მიმინო (Accipiter nisus) პატარა ქორია, რომელიც საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და აქვე ბუდობს. დედალი მამალზე საგრძნობლად დიდია. ზომის ასეთი სხვაობა მტაცებელ ფრინველებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ზოგი მიმინო საქართველოს გავლით მიფრინავს. ქორი (Accipiter gentilis) სხვა, უფრო ტანადი სახეობაა. თუ დიდ დედალ მიმინოს მხოლოდ წამით ან შორიდან დაინახავთ, შეიძლება ქორში აგერიოთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მიმინო
პატარა ქორია მოკლე, ფართო ფრთებით, გრძელი კუდითა და ყვითელი თვალებით. მამალს ზურგი მოცისფრო-ნაცრისფერი აქვს, ქვედა მხარეს კი წითური ზოლები. დედალი მამალზე დიდია და ყავისფერი. გადაფრენისას შეიძლება ქორცქვიტაში აგერიოთ, ზომის გამო კი დიდ ქორშიც.
ფრთები მოკლე და მომრგვალებული აქვს და არა შავარდენივით წვეტიანი. კუდი გრძელია, ბოლო კი თითქმის სწორი აქვს. ფრენისას ხან ფრთებს იქნევს, ხან ჰაერში ლივლივებს. ზრდასრულ ფრინველს ყვითელი ან ნარინჯისფერი თვალები და გრძელი, ყვითელი ფეხები აქვს. სხეულის სიგრძე დაახლოებით 29–41 სმ-ია. მამალი დაახლოებით 29–34 სმ სიგრძისაა და 105–196 გ-ს იწონის, დედალი კი 35–41 სმ სიგრძისაა და 185–350 გ-ს იწონის. მამალსა და დედალს შორის ზომის ასეთი სხვაობა მტაცებელ ფრინველებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია.
2
მამალს ზურგი მოცისფრო-ნაცრისფერი აქვს, ლოყებსა და მკერდზე კი წითური ზოლები ეტყობა. შორიდან მისი ქვედა მხარე შეიძლება ერთიანად ნარინჯისფრად მოჩანდეს. დედალს ზურგი მუქი ყავისფერი ან რუხ-ყავისფერი აქვს, ქვედა მხარეს კი ყავისფერი ზოლები გასდევს. თვალის ზემოთ წარბივით ზოლი მას ხშირად უფრო მკვეთრად ეტყობა. ახალგაზრდა ფრინველი დედალს ჰგავს, მაგრამ ზოლები უფრო მსხვილი აქვს ან ლაქებად ეშლება, თვალი კი უფრო ღია ყვითელი. ყელის შუაზე მუქი ზოლი ჩვეულებრივ არ აქვს. ასეთი ზოლი ქორცქვიტას ნიშანია, ამიტომ ახალგაზრდა ფრინველის გარჩევისას ყელს დააკვირდით.
3
ქორცქვიტას (Accipiter brevipes; ფრინველთა მსოფლიო სიებში ახლა Tachyspiza brevipes) მიმინოზე უფრო წვეტიანი ფრთები აქვს. ფრთების წვერები მუქია, ქვედა მხარეს კი ნაკლები ზოლი ეტყობა. ზრდასრულს თვალები მუქი აქვს და არა ყვითელი. გადაფრენისას ქორცქვიტები ხშირად ჯგუფებად მიფრინავენ, მიმინოები კი ჩვეულებრივ ცალ-ცალკე. 2024 წლისთვის, ქორცქვიტა გადამფრენი ფრინველია და საქართველოში ბუდობს. მოქმედ, 2014 წლის წითელ ნუსხაში ის გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობადაა შეფასებული.
დიდი ქორი (Accipiter gentilis; იმავე სიებში Astur gentilis) მიმინოზე უფრო ტანადია. ფრთები ფართო აქვს, თვალის ზემოთ თეთრი ზოლი გასდევს, კუდი კი უფრო მომრგვალებული აქვს. თუ დიდ დედალ მიმინოს მხოლოდ წამით ან შორიდან დაინახავთ, შეიძლება ქორში აგერიოთ, თუმცა მას უფრო მსუბუქი აღნაგობა აქვს. ახალგაზრდა ქორს სხეულის ქვედა მხარეს გასწვრივი ლაქები აქვს, ახალგაზრდა მიმინოს კი გარდიგარდმო ზოლები.
სწრაფი, პირდაპირი ფრენისას ახალგაზრდა შავარდენი (Falco peregrinus) შეიძლება მიმინოს დაემსგავსოს. კარგად დანახვისას მას წვეტიანი ფრთები და სხეულის ზომასთან შედარებით მოკლე კუდი გამოარჩევს. კირკიტა და აგერი ფალკონები არიან და ორივეს წვეტიანი ფრთები აქვს. ჩრდილოეთი შიკრა (Accipiter badius) 2024 წლისთვის საქართველოში შემთხვევით შემოფრენილი ფრინველია. ბუნებაში მის გასარჩევად სპეციალისტის ცოდნაა საჭირო.
მიმინო ტყეში ბუდობს, სანადიროდ კი ტყის პირს, პარკებს, ბაღებსა და დასახლებებში გამწვანებულ ადგილებსაც იყენებს. საქართველოში ხშირად ბუდობს, გადაფრენისას და ზამთარშიც ჩანს. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზეც გვხვდება. შემოდგომაზე მის გადაფრენას ბათუმთან, სახალვაშოსა და შუამთაში შეიძლება დააკვირდეთ. ხშირად მარტო და დაბლა მიფრინავს, ამიტომ ყველა მიმინოს დათვლა ძნელია.
დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)საველე ჩანაწერი
მიმინოს რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოყოფილი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მიმინოს მთავარი ნადავლი ფრინველებია. მამლის ჩვეული ლუკმა პატარა ფრინველებია, მაგალითად ბეღურები. უფრო დიდ დედალს შაშვის ზომის ფრინველის დაჭერაც შეუძლია, ზოგჯერ მტრედისაც კი. იშვიათად პატარა ძუძუმწოვარსაც იჭერს. მსხვერპლს ხშირად საფარიდან უეცრად და სწრაფად ესხმის თავს — ტყის პირას ან ბაღში, სადაც პატარა ფრინველები გროვდებიან.
ქცევა
მიმინო დღისით აქტიურია. ფრენისას ხან ფრთებს მოკლედ იქნევს, ხან გაშლილი ფრთებით სრიალებს. ჰაერში T ასოს ჰგავს: კუდი გრძელი და თითქმის სწორბოლოიანი აქვს, ფრთების წვერები კი ბლაგვი. ტყეში ფრენისას მიმართულებას ადვილად იცვლის. ხმა მკვეთრი აქვს: სწრაფად იმეორებს „კეკ-კეკ-კეკ“-ს ან მსგავს ბგერებს, განსაკუთრებით ბუდობისას. ხშირად კი მის ხმამდე მსხვერპლის განგაშის ხმა ისმის.
ბუდეს ხეზე, ტოტებისგან იკეთებს. ჩვეულებრივ ოთხიდან ხუთამდე კვერცხს დებს. დედალი კვერცხებზე დაახლოებით ერთი თვე ზის, მამალი კი ამ დროს საკვებს უზიდავს.
კონსერვაცია
მსოფლიო მასშტაბით მიმინოს გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. საქართველოს ფრინველების 2024 წლის ჩამონათვალშიც ქვეყანაში მისი გადაშენების რისკი დაბალადაა მიჩნეული. ეს შეფასება კი საქართველოს წითელი ნუსხის ჯერ დაუმტკიცებელ განახლებას ეყრდნობა. საქართველოს მოქმედ, 2014 წლის წითელ ნუსხაში მიმინო არ შედის, ქორცქვიტა (Accipiter brevipes) კი იქ მოწყვლად სახეობადაა შეფასებული. 2011 წელს გამოქვეყნებული შეფასებით, საქართველოში მიმინოს რამდენიმე ასეული წყვილი ბუდობდა, თუმცა ეს დღევანდელი დათვლის შედეგი არ არის. ბათუმის მიდამოებში, გადამფრენი ფრინველების გზაზე, მიმინოზე უკანონო სროლის შემთხვევები დაფიქსირდა. აჭარაში ისიც დაფიქსირდა, რომ მიმინოს სანადიროდ გასაწვრთნელად იჭერდნენ. ველური ფრინველი ნებართვის გარეშე არ დაიჭიროთ.
მოკლე პასუხები მიმინოსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლისთვის დადასტურებულია, რომ მიმინო საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს. გარდა ამისა, გადაფრენის დროსაც გვხვდება.
ტყეში, ტყის პირას, პარკებსა და დასახლებულ ადგილებში გვხვდება და პატარა ფრინველებზე ნადირობს. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზეც უნახავთ. შემოდგომაზე კი შეიძლება ბათუმის მხარეს დაინახოთ, სადაც ფრინველების გადაფრენის გზა გადის.
მოკლე, ფართო ფრთებით, გრძელი კუდითა და ყვითელი თვალებით ამოიცნობთ. ფრენისას ფრთებს ორჯერ იქნევს, მერე კი სრიალით მიფრინავს. მამალს მოლურჯო ზურგი და მკერდზე წითური ზოლები აქვს, დედალი კი უფრო დიდი და ყავისფერია. ქორცქვიტას მუქი თვალები და წვეტიანი ფრთები აქვს, დიდი ქორი კი გაცილებით მსხვილია. ამიტომ ქორცქვიტასგან გასარჩევად თვალის ფერსა და ფრთების ფორმას დააკვირდით.
მიმინოს სხეულის სიგრძე დაახლოებით 29–41 სმ-ია. დედალი მამალზე აშკარად დიდია. დედალი დაახლოებით 185–350 გ-ს იწონის, მამალი კი 105–196 გ-ს.
ძირითადად პატარა ფრინველებით იკვებება. მამლის ჩვეული ნადავლი პატარა ფრინველებია, მაგალითად ბეღურები. უფრო დიდ დედალს შაშვის ზომის ფრინველის დაჭერაც შეუძლია, ზოგჯერ მტრედისაც კი. იშვიათად პატარა ძუძუმწოვარსაც იჭერს. მსხვერპლს ხშირად საფარიდან უეცრად ესხმის თავს, ტყის პირას ან ბაღში, სადაც პატარა ფრინველები გროვდებიან.
მიმინო აქ მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე კი გადაფრენის დროსაც გვხვდება.
დიახ. საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს და აქვე ბუდობს.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიო მასშტაბით მიმინოს გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი გადაშენების რისკი დაბალადაა მიჩნეული, თუმცა ეს შეფასება ჯერ დაუმტკიცებელ განახლებას ეყრდნობა. საქართველოს მოქმედ, 2014 წლის წითელ ნუსხაში მიმინო არ შედის. ველური ფრინველი მაინც არ დაიჭიროთ.
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.