ფასკუნჯი (Neophron percnopterus) არწივისებრთა ოჯახის პატარა ფრინველია, რომელიც ლეშით იკვებება. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება; მისი ბუდობა დადასტურებულია კახეთში, ვაშლოვანის არწივის ხეობაში. ზრდასრულს თეთრი ტანი, ფრთის შავი საფრენი ბუმბული, ყვითელი სახე და ბოლოსკენ შევიწროებული კუდი აქვს; ახალგაზრდა უფრო მუქია. ფრთების შლილი დაახლოებით 155–180 სმ-ია. მსოფლიოში გადაშენების საფრთხე ემუქრება. 2024 წლის ეროვნული სამეცნიერო შეფასებითაც ასეა, თუმცა საქართველოს მოქმედ სამართლებრივ წითელ ნუსხაში შედარებით ნაკლები საფრთხის მქონე სახეობადაა შეტანილი.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფასკუნჯი
ზრდასრულ ფასკუნჯს ქვემოდან მკვეთრად უჩანს თეთრი სხეული და ფრთების შავი საფრენი ბუმბული. ახლოდან სახის უბუმბულო ყვითელი კანიც ჩანს. ახალგაზრდა ფრინველი ყავისფერია და ზრდასრულზე ბევრად მუქი. ზრდასრულიც და ახალგაზრდაც სხვა ორბებთან შედარებით პატარაა და სოლისებრი კუდი აქვს.
ზრდასრულს თეთრი ტანი, შავი საფრენი ბუმბული, ყვითელი სახე და წვრილი, სოლის ფორმის კუდი აქვს.
ახალგაზრდა ფრინველს მუქი ყავისფერი ბუმბული აქვს. ზრდასრულის მკვეთრი თეთრი და შავი შეფერილობა ჯერ არ აქვს. ზრდასრულობამდე ბუმბული თანდათან ღიავდება. მოზარდის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის — დააკვირდით სხეულის ფორმასა და ბოლოსკენ შევიწროებულ კუდს.
ორბი ბევრად დიდია, ღია ქვიშისფერი სხეული და ფართო ფრთები აქვს; ზრდასრულ ფასკუნჯს კი თეთრი ტანი აქვს, ფრთებზე შავი ბუმბული მკვეთრად უჩანს. სვავი მთლიანად მუქია და ასევე გაცილებით დიდია. ბატკანძერს გრძელი, რომბის ფორმის კუდი და ვიწრო ფრთები აქვს; ზრდასრულს ხშირად ჟანგისფერი ტანი და შავი „წვერი“ უჩანს. მუქი ახალგაზრდა ფასკუნჯის ამოსაცნობად ფერთან ერთად ზომასა და კუდის ფორმასაც მიაქციეთ ყურადღება.
გალერეა
ფასკუნჯი ფოტოებში
საქართველოში სახეობა დაფიქსირებულია კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და შიდა ქართლში. ბუდობა დადასტურებულია მხოლოდ არწივის ხეობის ბუნების ძეგლში, ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე, კახეთში. 2023 წელს ამ ხეობაში სამი წყვილი აღრიცხეს; ორმა თითო ბარტყი გამოაფრინა. სახეობა საკვებს ღია, ხშირად მშრალ ადგილებში ეძებს და კლდეებზე ბუდობს. დასავლეთ საქართველოშიც გადაფრენისას აღირიცხება, მათ შორის შემოდგომაზე ბათუმთან.
სად არის ფასკუნჯის გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
142 საველე ჩანაწერი · 2013–2026 · 8 რეგიონი
ფასკუნჯის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებსა და სარედაქციო ფოტოჩანაწერებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებულად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი, დანარჩენში მხოლოდ ჩანაწერია. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ძირითადად ლეშს ჭამს. ზოგადად, ამ სახეობის საკვებში პატარა ცხოველები, რომლებსაც ხერხემალი აქვთ, და კვერცხებიც შედის.
ქცევა
ფასკუნჯი გადამფრენია. იმ ადგილების ჩრდილოეთ ნაწილში, სადაც ბუდობს, ძირითადად მარტიდან სექტემბრამდე გვხვდება. ბუდობას ჩვეულებრივ აპრილში იწყებს. კვერცხებზე დაახლოებით 42 დღე ზის, ბარტყი კი გამოჩეკიდან დაახლოებით 70–90 დღეში ტოვებს ბუდეს. არწივის ხეობაში 2023 წლის მაისში ორი წყვილი კვერცხებზე იჯდა, ივლისში კი თითო ბარტყი გამოაფრინეს.
კონსერვაცია
მსოფლიოში ფასკუნჯი საფრთხეში მყოფადაა შეფასებული. საქართველოს 2014 წლის სამართლებრივ წითელ ნუსხაში ის მცირე რაოდენობის გამო VU, D1 კატეგორიითაა შეტანილი. 2024 წლის სამეცნიერო შეფასებით კი საქართველოში საფრთხეში მყოფადაა მიჩნეული. სამართლებრივი და სამეცნიერო შეფასებები განსხვავდება, მაგრამ ახალი სამეცნიერო შეფასება თავისთავად არ ცვლის სამართლებრივ ნუსხას. საერთაშორისო მასშტაბით დაფიქსირებული საფრთხეებია მოწამვლა, ელექტროგადამცემ ხაზებზე დაღუპვა და უკანონო მოკვლა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ფასკუნჯთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
2024 წლის მონაცემებით, ეს სახეობა საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. ვაშლოვანის არწივის ხეობაში მისი ბუდობა უშუალოდ დადასტურდა.
არწივის ხეობაში, ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე, კახეთში.
თეთრი ტანის ფონზე შავი საფრენი ბუმბული გამოირჩევა. კუდი სოლის ფორმისაა. ახლოდან შიშველი, ყვითელი სახეც ჩანს.
არა. ახალგაზრდა ფრინველი ძირითადად მუქი ყავისფერია და ასაკთან ერთად თანდათან ღიავდება. მუქი ფრინველი მხოლოდ შეფერილობით არ ამოიცნოთ.
სახეობის ფრთების შლილი დაახლოებით 155–180 სმ-ია.
გაზაფხულიდან შემოდგომამდე. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. ბათუმთან შემოდგომაზე მისი გადაფრენაც დაფიქსირებულია.
2014 წლის სამართლებრივ ნუსხაში VU, D1 წერია. 2024 წლის სამეცნიერო ჩამონათვალში ეროვნული სტატუსი EN-ადაა შეფასებული, მაგრამ ეს სამართლებრივ ჩანაწერს ავტომატურად არ ცვლის.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- Javakhishvili & Paposhvili 2023 — Eagle Canyon vulture monitoring
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — საქართველოს წითელი ნუსხა
- ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა — ქართული ალტერნატიული სახელი
- BirdLife International 2024 — Egyptian Vulture
- BirdLife DataZone — Egyptian Vulture species factsheet
- National Geographic Georgia & Georgian National Museum — ფასკუნჯი
- Batumi Raptor Count — standardized autumn counts, 2011–2025
- ITIS — Neophron percnopterus taxonomy
- Darwin Museum — Стервятник
- Turkish Ministry of Agriculture — Küçük akbaba
- Wikimedia Commons — adult in flight, Charles J. Sharp (CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — juvenile, Koshy Koshy (CC BY 2.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
