ფასკუნჯს მსოფლიოში გადაშენების საფრთხე ემუქრება. ლეშით მკვებავი ეს ფრინველი საქართველოში ბუდობს და გადაფრენისასაც გვხვდება, ბუდობა კი ვაშლოვანის არწივის ხეობაში უშუალოდ დადასტურდა. ზრდასრული თეთრია, ფრთების შავი საფრენი ბუმბულით, ახალგაზრდა კი მუქია.
ფასკუნჯი (Neophron percnopterus) ლეშით მკვებავი პატარა ფრინველია არწივების ოჯახიდან და მსოფლიოში გადაშენების საფრთხე ემუქრება. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენისასაც გვხვდება, მაგრამ ბუდობა მხოლოდ კახეთში, ვაშლოვანის არწივის ხეობაში დადასტურდა. ზრდასრული თეთრია, ფრთების შავი საფრენი ბუმბულით, ყვითელი სახითა და ბოლოსკენ შევიწროებული კუდით, ახალგაზრდა კი უფრო მუქია. გაშლილი ფრთების სიგრძე დაახლოებით 155–180 სმ-ია. 2024 წლის სამეცნიერო შეფასებით, საქართველოშიც გადაშენების საფრთხის ქვეშაა. ქვეყნის მოქმედ სამართლებრივ წითელ ნუსხაში კი უფრო დაბალი საფრთხის კატეგორიაში შედის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფასკუნჯი
ზრდასრულ ფასკუნჯს ქვემოდან მკვეთრად უჩანს თეთრი ტანი და ფრთების შავი საფრენი ბუმბული, ახლოდან კი შიშველი, ყვითელი სახეც. ახალგაზრდა ფრინველი ყავისფერია და ზრდასრულზე ბევრად მუქი. ორივე სხვა ორბებთან შედარებით პატარაა და სოლის ფორმის კუდი აქვს. ამიტომ მუქ ფრინველზე ზომასა და კუდის ფორმას დააკვირდით.
ზრდასრულ ფასკუნჯს თეთრი ტანი და ფრთების შავი საფრენი ბუმბული აქვს. სახე ყვითელია, კუდი კი წვრილი და სოლის ფორმის.
2
ახალგაზრდა ფასკუნჯი მუქი ყავისფერია და ზრდასრულის მკვეთრი თეთრ-შავი შეფერილობა ჯერ არ აქვს. ზრდასრულობამდე ბუმბული თანდათან უღიავდება. ამიტომ ახალგაზრდა ფრინველის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის: დააკვირდით სხეულის ფორმასა და ბოლოსკენ შევიწროებულ კუდს.
3
ზრდასრულ ფასკუნჯს თეთრი ტანი აქვს და ფრთებზე შავი ბუმბული მკვეთრად უჩანს. ორბი ბევრად დიდია, ღია ქვიშისფერი სხეულითა და ფართო ფრთებით. სვავი მთლიანად მუქია და ისიც გაცილებით დიდია. ბატკანძერს გრძელი, რომბის ფორმის კუდი და ვიწრო ფრთები აქვს, ზრდასრულს კი ხშირად ჟანგისფერი ტანი და შავი „წვერი“ უჩანს. მუქი ახალგაზრდა ფასკუნჯის ამოსაცნობად მარტო ფერს ნუ ენდობით: ზომასა და კუდის ფორმასაც მიაქციეთ ყურადღება.
გავრცელება
სად არის ფასკუნჯი დაფიქსირებული საქართველოში
ფასკუნჯი კლდეებზე ბუდობს, საკვებს კი ღია, ხშირად მშრალ ადგილებში ეძებს. საქართველოში ნანახია კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და შიდა ქართლში. ბუდობა კი მხოლოდ ერთ ადგილას დადასტურდა: კახეთში, ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე, არწივის ხეობის ბუნების ძეგლში. 2023 წელს ამ ხეობაში სამი წყვილი აღრიცხეს, მათგან ორმა თითო ბარტყი გამოაფრინა. გადაფრენისას დასავლეთ საქართველოშიც უნახავთ, მათ შორის შემოდგომაზე ბათუმთან.
დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)საველე ჩანაწერი
ფასკუნჯის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებსა და სარედაქციო ფოტოჩანაწერებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოკვეთილი, დანარჩენში ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
ფასკუნჯი ძირითადად ლეშს ჭამს. ზოგადად მის საკვებში პატარა ხერხემლიანი ცხოველები და კვერცხებიც შედის.
ქცევა
ფასკუნჯი გადამფრენი ფრინველია. იმ მხარეების ჩრდილოეთ ნაწილში, სადაც ბუდობს, ძირითადად მარტიდან სექტემბრამდე გვხვდება. ბუდობას ჩვეულებრივ აპრილში იწყებს. კვერცხებზე დაახლოებით 42 დღე ზის, გამოჩეკილი ბარტყი კი ბუდეს დაახლოებით 70–90 დღის შემდეგ ტოვებს. არწივის ხეობაში 2023 წლის მაისში ორი წყვილი კვერცხებზე იჯდა, ივლისში კი თითოეულმა წყვილმა თითო ბარტყი გამოაფრინა.
კონსერვაცია
მსოფლიოში ფასკუნჯი საფრთხეში მყოფადაა შეფასებული. საქართველოს 2014 წლის სამართლებრივ წითელ ნუსხაში ის მცირე რაოდენობის გამო VU, D1 კატეგორიითაა შეტანილი. 2024 წლის სამეცნიერო შეფასებით კი საქართველოში საფრთხეში მყოფადაა მიჩნეული. სამართლებრივი და სამეცნიერო შეფასებები განსხვავდება, მაგრამ ახალი სამეცნიერო შეფასება თავისთავად არ ცვლის სამართლებრივ ნუსხას. საერთაშორისო მასშტაბით დაფიქსირებული საფრთხეებია მოწამვლა, ელექტროგადამცემ ხაზებზე დაღუპვა და უკანონო მოკვლა.
მოკლე პასუხები ფასკუნჯთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლისთვის ფასკუნჯი საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. მისი ბუდობა უშუალოდ დადასტურდა ვაშლოვანის არწივის ხეობაში.
არწივის ხეობაში, ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე, კახეთში. საქართველოში ფასკუნჯის ბუდობა მხოლოდ ამ ხეობაში დადასტურდა. 2023 წელს აქ სამი წყვილი აღრიცხეს და მათგან ორმა თითო ბარტყი გამოაფრინა.
თეთრ ტანზე ფრთების შავი საფრენი ბუმბული მკვეთრად გამოირჩევა. კუდი სოლის ფორმისაა. შიშველი, ყვითელი სახე ახლოდან ჩანს, ამიტომ შორიდან ჯერ თეთრ-შავ შეფერილობასა და კუდის ფორმას დააკვირდით.
არა. ახალგაზრდა ფასკუნჯი ძირითადად მუქი ყავისფერია და ასაკთან ერთად თანდათან ღიავდება. ამიტომ მუქი ფრინველის ამოსაცნობად მარტო ფერს ნუ ენდობით.
დაახლოებით 155–180 სმ. ამდენია ფასკუნჯის გაშლილი ფრთების სიგრძე, ერთი ფრთის ბოლოდან მეორე ფრთის ბოლომდე.
გაზაფხულიდან შემოდგომამდე. ფასკუნჯი საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. შემოდგომაზე, გადაფრენისას, ბათუმთანაც უნახავთ.
2014 წლის სამართლებრივ ნუსხაში VU, D1 წერია. 2024 წლის სამეცნიერო ჩამონათვალში ეროვნული სტატუსი EN-ადაა შეფასებული, მაგრამ ეს სამართლებრივ ჩანაწერს ავტომატურად არ ცვლის.
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.