ბატკანძერი
Gypaetus barbatus
მიმოხილვა
ბატკანძერი საქართველოში
ბატკანძერი (Gypaetus barbatus) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და აქვე ბუდობს. ამ გვერდის რუკის მიხედვით, მისი გავრცელება დადასტურებულია მცხეთა-მთიანეთში, კახეთში, სამცხე-ჯავახეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და ქვემო ქართლში. იმერეთსა და შიდა ქართლში მხოლოდ ცალკეული შემთხვევებია დაფიქსირებული და ეს რეგიონები მისი გავრცელების ადგილებად არ ითვლება. 2023 წელს ყაზბეგში ჩატარებულმა დაკვირვებამ მცხეთა-მთიანეთში მისი ბუდობა დაადასტურა. იმავე ანგარიშში ბატკანძერი ვაშლოვანშიც არის აღნიშნული, თუმცა იქ ბუდობა დადასტურებული არ არის. ეს დიდი ფრინველი კლდოვან ხეობებში ცხოვრობს და მკვდარი ცხოველების ნარჩენებით, ძირითადად ძვლებით, იკვებება. გაშლილი ფრთების სიგანე 2.3–2.9 მეტრია. ფრენისას გამოარჩევს გრძელი, ბოლოსკენ შევიწროებული კუდი. ზრდასრულ ფრინველს ნისკარტის ქვემოთ შავი „წვერი“ აქვს. საქართველოს წითელი ნუსხის მიხედვით, მას საქართველოში გადაშენების საფრთხე ემუქრება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში მოყვანილი მსოფლიო შეფასებით კი, ის გადაშენების საფრთხესთან ახლოსაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბატკანძერი
დიდ ფრინველს გრძელი, ბოლოსკენ შევიწროებული კუდი და შედარებით ვიწრო ფრთები აქვს. ზრდასრულ ფრინველს შავი „წვერი“ აქვს, თავი და მკერდი კი ხშირად ჟანგისფერია. ახალგაზრდა ფრინველი უფრო მუქია.
ზრდასრულ ფრინველს ფრთები და კუდი ზემოდან მუქი აქვს, ქვემოდან კი თავი და მკერდი ხშირად ნარინჯისფერია. ჟანგისფერი შეფერილობა რკინით მდიდარ წყალში ბანაობისას ჩნდება და ყოველთვის ერთნაირი არ არის. ნისკარტის ქვეშ შავი, ჯაგრის მსგავსი ბუმბული „წვერს“ ქმნის. თვალის გარშემო წითელი რგოლი აქვს.
ახალგაზრდა ბატკანძერი უმეტესად მუქი ფერისაა და ზრდასრულზე უფრო განიერი ფრთები აქვს. ასაკის მიუხედავად, მას გრძელი კუდი აქვს, რომელიც ბოლოსკენ ვიწროვდება. ბატკანძერის გაშლილი ფრთების წვერებს შორის მანძილი დაახლოებით 2.3–2.9 მეტრია.
შორიდან მფრინავი ორბი შეიძლება ბატკანძერი გეგონოთ. ორბს მასზე განიერი ფრთები და მოკლე, თითქმის სწორი კუდი აქვს. ზრდასრულ ორბს ღია ფერის ტანი და ფრენისას შესამჩნევი მუქი ბუმბული აქვს; ახალგაზრდა ორბი კი უფრო მუქია. მუქი ახალგაზრდა ბატკანძერი მთის არწივად შეიძლება მოგეჩვენოთ. ახალგაზრდა არწივს უფრო განიერი ფრთები და შედარებით მოკლე, მარაოსავით გაშლილი კუდი აქვს. კუდის ძირი თეთრია, ფრთებზე კი თეთრი ლაქებიც შეიძლება ჩანდეს. ორივესგან გასარჩევად ბატკანძერის გრძელ, ბოლოსკენ შევიწროებულ კუდს დააკვირდით.
გალერეა
ბატკანძერი ფოტოებში
გავრცელება
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ბატკანძერის ბუდობა დადასტურებულია მცხეთა-მთიანეთში, ყაზბეგის ეროვნულ პარკსა და მის მახლობლად მდებარე კლდეებზე. 2023 წელს იქ ოთხი ბუდე დაითვალეს; სავარაუდოდ, ისინი სამ წყვილს ეკუთვნოდა. ერთ ბუდეში ბარტყი იყო. ეს მხოლოდ იმ ადგილის მონაცემია და არა მთელი ქვეყნის აღწერა. გვერდის რუკაზე გავრცელების ადგილებად მხოლოდ ის ხუთი რეგიონია ნაჩვენები, სადაც მისი არსებობა ცხრილშია დადასტურებული: მცხეთა-მთიანეთი, კახეთი, სამცხე-ჯავახეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი და ქვემო ქართლი. კახეთში, ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიაზე, ბატკანძერი 400 მ სიმაღლეზე ნახეს, თუმცა ეს ჩანაწერი იქ ბუდობას არ ადასტურებს. ბატკანძერი ბინადრობს მთის კლდოვან ხეობებსა და ღია, ქვიან ფერდობებზე. საქართველოში მისი ნახვის ჩანაწერებში ყველაზე მაღალი სიმაღლე კავკასიონში 4500 მ-ია. ეს არ ნიშნავს, რომ ასეთ სიმაღლეზე ბუდობს.
სად არის ბატკანძერის გავრცელება დადასტურებული საქართველოში
133 საველე ჩანაწერი · 2009–2026 · 7 რეგიონი
ბატკანძერის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებულად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი, დანარჩენში მხოლოდ ჩანაწერია. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
მისი საკვების ძირითადი ნაწილი ძვლებია. პატარა ძვლებს მთლიანად ყლაპავს, დიდებს კი კლდეებზე აგდებს, რომ დაამტვრიოს. ძვლის ტვინთან ერთად ძვლის ნატეხებსაც ჭამს და ინელებს. ჭამს მძორის რბილ ნაწილებსაც. სახელის მიუხედავად, ცოცხალი ბატკანი მისი ჩვეულებრივი საკვები არ არის. ასე ის მძორის იმ ნაწილსაც ჭამს, რომელსაც მძორით მკვებავი სხვა ცხოველები ხშირად ტოვებენ.
ქცევა
2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წელი რჩება. ზრდასრულები ძირითადად ერთსა და იმავე ტერიტორიაზე რჩებიან, ზოგი ახალგაზრდა ფრინველი კი შორს მიდის. ბუდეს კლდეზე გამოშვერილ ადგილას ან ნაპრალში იკეთებს. დებს ერთ ან ორ კვერცხს. თუ ორივე კვერცხიდან ბარტყი გამოიჩეკა, უფროსი უმცროსს უტევს, ამიტომ ჩვეულებრივ მხოლოდ ერთი გადარჩება.
კონსერვაცია
საქართველოს მთავრობის 2014 წლის წითელ ნუსხაში ბატკანძერი მცირე რაოდენობის გამო მოწყვლად სახეობადაა მიჩნეული. 2024 წლის ფრინველთა ჩამონათვალში ის როგორც საქართველოში, ისე მსოფლიო მასშტაბით NT-ითაა შეფასებული. საქართველოს შესახებ ეს ორი შეფასება ერთმანეთს არ ემთხვევა. 2024 წლის შეფასება 2014 წლის სამართლებრივ ჩანაწერს თავისთავად არ ცვლის. ყაზბეგში ჩატარებული დაკვირვება მიუთითებს, რომ ბუდეების სიახლოვეს ტურიზმმა და ქვის მოპოვებამ შესაძლოა ბატკანძერი შეაწუხოს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ბატკანძერთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის მონაცემებით, ეს ფრინველი მთელი წელი ბინადრობს და ბუდობს. ყაზბეგში მისი ბუდობაც დადასტურდა.
მცხეთა-მთიანეთში, კახეთში, სამცხე-ჯავახეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და ქვემო ქართლში ამ სახეობის არსებობა დადასტურებულია. იმერეთსა და შიდა ქართლში კი მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. 2023 წლის დაკვირვებებმა ყაზბეგში მისი ბუდობა დაადასტურა. ვაშლოვანში სახეობა დაფიქსირდა, მაგრამ მისი ბუდობა არ დადასტურებულა.
ბატკანძერს გრძელი, სოლის ფორმის კუდი და შედარებით ვიწრო ფრთები აქვს. ორბს კუდი უფრო მოკლე აქვს, ფრთები კი — უფრო განიერი. ახალგაზრდა ბატკანძერი ზრდასრულზე მუქია.
ზოგადად, ამ სახეობის ზომა დაახლოებით 2.3–2.9 მეტრია.
ძირითადად მკვდარი ცხოველების ძვლებით იკვებება. პატარა ძვლებს ყლაპავს, დიდებს კი კლდეებზე აგდებს და მათ ნატეხებს ჭამს.
საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წელი რჩება. ფრინველსა და მის ბუდეს შორიდან დააკვირდით.
საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში VU კატეგორიითაა შეტანილი. 2024 წლის სამეცნიერო ჩამონათვალში კი როგორც საქართველოსთვის, ისე მსოფლიოსთვის NT კატეგორიაა მითითებული. ეს საქართველოს წითელ ნუსხაში მის ოფიციალურ ჩანაწერს არ ცვლის.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia, Sandgrouse 46
- Javakhishvili, Melikishvili & Balkhamishvili 2023 — Kazbegi vulture monitoring
- Vulture Conservation Foundation — Bearded Vulture, კვება და გამრავლება
- Margalida et al. 2010 — Bearded Vulture-ის ბარტყებს შორის აგრესია
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — საქართველოს წითელი ნუსხა
- ქართული ენციკლოპედია — ბატკანძერი
- Avibase — Gypaetus barbatus, მრავალენოვანი სახელები
- Stiftung Pro Bartgeier — ბატკანძერის შედარება ორბსა და მთის არწივთან
- Vulture Conservation Foundation — Griffon Vulture, საველე ნიშნები
- Cornell Lab of Ornithology — Golden Eagle, ასაკობრივი ნიშნები და ფოტოები
- SAVE — Birds of Prey of the Indian Sub-continent, სვავისა და ბატკანძერის საიდენტიფიკაციო ტაბულა
- საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტო — ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიები
- Georgia Travel — მცხეთა-მთიანეთი და ყაზბეგი
- xeno-canto XC937988 — Gypaetus barbatus (Thomas SIGNEAU, CC BY-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Aegypius monachus
სვავი
მთელი წლის რეზიდენტი და მიგრანტი საქართველოში
Accipiter gentilis
ქორი
მთელი წლის რეზიდენტი, მიგრანტი და ზამთრის სტუმარი საქართველოში
Accipiter nisus
ქორისებრი მიმინო
მთელი წლის რეზიდენტი და მიგრანტი საქართველოში
Buteo buteo
ჩვეულებრივი კაკაჩა
მთელი წლის რეზიდენტი, მიგრანტი და მოზამთრე საქართველოში