კვება
ორბი ძირითადად დიდი შინაური და გარეული ძუძუმწოვრების მძორით იკვებება. ცოცხალ მსხვილ ცხოველებზე ჩვეულებრივ არ ნადირობს. მოწამლული მძორი საფრთხეს უქმნის ორბსა და სხვა ცხოველებსაც, რომლებიც მძორს ჭამენ. ფრინველს საკვებით ნუ მიიტყუებთ.
ორბი
Gyps fulvus
ველურ ბუნებასთან ახლოს
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 93–122 სმ
- კვება
- მძორი
- სტატუსი საქართველოში
- რეზიდენტი და მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- კლდეები და ღია ადგილი
- ოჯახი
- Accipitridae
- კონსერვაცია
- VU / IUCN LC
ორბი (Gyps fulvus) დიდი ფრინველია, რომელიც ლეშით იკვებება და კლდეებზე ჯგუფებად ბუდობს. საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. აქ გადამფრენ ორბებსაც ნახულობენ. ღია ყავისფერი ტანი, ფრთებზე მუქი ბუმბული და მოკლე კუდი აქვს. ჩვეულებრივი შეხვედრისას ადამიანისთვის საშიში არ არის, მაგრამ მის ბუდეებსა და ადგილებს, სადაც ორბები ჯგუფებად ბუდობენ, ნუ მიუახლოვდებით. გლობალურად გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება, საქართველოს მოქმედი წითელი ნუსხის მიხედვით კი გადაშენების საფრთხის წინაშეა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ორბი
ორბი დიდი ფრინველია. ტანი ღია ფერის აქვს, საფრენი ბუმბული — მუქი, კუდი კი მოკლე. ზრდასრულს ღია ფერის საყელოც აქვს. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში რჩება; გადაფრენის დროსაც გვხვდება. ორბი შეიძლება სვავში, ბატკანძერში, ფასკუნჯსა და მთის არწივში აგერიოთ.
სხეულის სიგრძე დაახლოებით 93–122 სმ-ია, ფრთების შლილი — 2,3–2,8 მ. თავი და კისერი მოკლე ღინღლითაა დაფარული; ზრდასრულს ღია საყელო აქვს. ტანი ღია ქვიშისფერ-ყავისფერია, საფრენი და კუდის ბუმბული კი მუქი. ფრენისას ჩანს გრძელი, განიერი ფრთები გაშლილი ბოლოებით და მოკლე კუდი. ფრთებს ხშირად ოდნავ V-ს ფორმით იჭერს. მამრი და მდედრი გარეგნულად ჰგვანან ერთმანეთს; მდედრი ჩვეულებრივ უფრო დიდია.
ახალგაზრდას საყელო უფრო ყავისფერი და ზურგი უფრო ჭრელი აქვს. ზრდასრულის შეფერილობა რამდენიმე წელიწადში უყალიბდება.
სვავი (Aegypius monachus) ერთფეროვნად მუქია. მოკლე, ბოლოსკენ შევიწროებული კუდი აქვს და ფრენისას ფრთებს ხშირად უფრო სწორად შლის. ბატკანძერი (Gypaetus barbatus) ვიწრო ფრთებით, გრძელი, ალმასის ფორმის კუდითა და ჟანგისფერი ტანით გამოირჩევა. ზრდასრულს შავი „წვერიც“ აქვს. ფასკუნჯი (Neophron percnopterus) გაცილებით პატარაა. ზრდასრული თეთრია, ფრთებზე შავი ბუმბული აქვს, სახე კი ყვითელი. მთის არწივს (Aquila chrysaetos) გრძელი კუდი, ოქროსფერი კეფა და ბუმბულიანი ფეხები აქვს; ცოცხალ ნადავლზე ნადირობს.
კლდეზე შეკრებილ ფრინველებთან ნანახი დიდი ფრინველი, რომელსაც ღია ფერის ტანი და ფრთებზე მუქი ბუმბული აქვს, უფრო სავარაუდოდ ორბია, ვიდრე არწივი. შეკრებილ ფრინველებს ნუ მიუახლოვდებით.
რომელ სახეობებს ჰგავს
საქართველოში ორბის ბუდეების ჯგუფები აღრიცხულია კახეთის ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებსა და მცხეთა-მთიანეთის ყაზბეგის ეროვნულ პარკში. ვაშლოვანში დადასტურებული ადგილებია არწივის ხეობა და ხორნაბუჯის კლდეები, ყაზბეგში კი — დარიალის ხეობა გველეთის მიდამოში და მთა ქაბარჯინის მიდამოები. ორბი ბუდეს კლდეზე იკეთებს და საკვებს ღია ადგილებში ეძებს. კავკასიაში ორბი საბუდარ კლდეებს უფრო ხშირად იკავებდა იქ, სადაც ნაკლები ნალექი მოდიოდა, მეტი ღია სივრცე იყო და ახლომახლო მეტი მკვდარი პირუტყვი გვხვდებოდა. გავრცელების რუკა სახეობას ადასტურებს მცხეთა — მთიანეთში, კახეთში, ქვემო ქართლში, სამეგრელო — ზემო სვანეთსა და სამცხე — ჯავახეთში; ეს დაკვირვებებია და ბუდობას არ ადასტურებს — ბუდობა დოკუმენტირებულია მხოლოდ ზემოთ დასახელებულ ადგილებში. ბათუმთან შემოდგომის გადაფრენაც აღრიცხულია; ეს ბუდობას არ ნიშნავს.მეტის წაკითხვანაკლების ჩვენება
საქართველოში ორბის ბუდეების ჯგუფები აღრიცხულია კახეთის ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებსა და მცხეთა-მთიანეთის ყაზბეგის ეროვნულ პარკში. ვაშლოვანში დადასტურებული ადგილებია არწივის ხეობა და ხორნაბუჯის კლდეები, ყაზბეგში კი — დარიალის ხეობა გველეთის მიდამოში და მთა ქაბარჯინის მიდამოები. ორბი ბუდეს კლდეზე იკეთებს და საკვებს ღია ადგილებში ეძებს. კავკასიაში ორბი საბუდარ კლდეებს უფრო ხშირად იკავებდა იქ, სადაც ნაკლები ნალექი მოდიოდა, მეტი ღია სივრცე იყო და ახლომახლო მეტი მკვდარი პირუტყვი გვხვდებოდა. გავრცელების რუკა სახეობას ადასტურებს მცხეთა — მთიანეთში, კახეთში, ქვემო ქართლში, სამეგრელო — ზემო სვანეთსა და სამცხე — ჯავახეთში; ეს დაკვირვებებია და ბუდობას არ ადასტურებს — ბუდობა დოკუმენტირებულია მხოლოდ ზემოთ დასახელებულ ადგილებში. ბათუმთან შემოდგომის გადაფრენაც აღრიცხულია; ეს ბუდობას არ ნიშნავს.
გავრცელება დადასტურებულიასაველე ჩანაწერი
მხოლოდ დაფიქსირებულია · 5
ორბის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებულად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი, დანარჩენში მხოლოდ ჩანაწერია. დაკვირვება თავისთავად ბუდობას არ ადასტურებს. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
15 ფოტო · 9 ავტორიყველა ფოტოს ნახვა
ველურ ბუნებასთან ახლოს · ყაზბეგი
ველურ ბუნებასთან ახლოს · ყაზბეგი
ველურ ბუნებასთან ახლოს · ყაზბეგი
ნიკო დვალი · ტვიში
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
დიახ. ორბი საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. გადამფრენი ორბებიც შეუნიშნავთ.
კახეთში, ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე, არწივის ხეობასა და ხორნაბუჯში კოლონიებია აღწერილი; მცხეთა-მთიანეთში — ყაზბეგის ეროვნულ პარკსა და გველეთის მიდამოებში. გავრცელების რუკა სახეობას ადასტურებს ასევე ქვემო ქართლში, სამეგრელო — ზემო სვანეთსა და სამცხე — ჯავახეთში (დაკვირვებები, ბუდობის გარეშე). ბათუმთან შემოდგომის გადაფრენაც აღრიცხულია. ბუდეებს ნუ მიუახლოვდებით.
დიდი, ღია ქვიშისფერი ტანი, მუქი საფრენი ბუმბული და მოკლე კუდი აქვს. ზრდასრულ ფრინველს ღია ფერის საყელოც აქვს. ფრენისას ფრთები ხშირად ოდნავ V-ს ფორმას იღებს. სვავი ერთფეროვნად მუქია. მთის არწივს გრძელი კუდი და ოქროსფერი კეფა აქვს.
სხეულის სიგრძე დაახლოებით 93–122 სმ-ია, ფრთების შლილი — 2,3–2,8 მ.
ძირითადად დიდი შინაური და გარეული ძუძუმწოვრების ლეშით იკვებება. ცოცხალ დიდ ცხოველებზე ჩვეულებრივ არ ნადირობს.
მთელი წელი გვხვდება. ზრდასრულები კოლონიებთან რჩებიან, ახალგაზრდები კი გამრავლების შემდეგ ძირითადად სამხრეთისკენ მიდიან. გადამფრენებიც გვხვდება.
დიახ. ვაშლოვანსა და ყაზბეგში ბუდობა დადასტურებულია. ჩვეულებრივ ერთ კვერცხს დებს.
თუ ამ ფრინველს შეხვდებით, ჩვეულებრივ, ის ადამიანისთვის საშიში არ არის, მაგრამ მის კოლონიას ნუ მიუახლოვდებით. საქართველოს მოქმედი წითელი ნუსხის მიხედვით, ეს სახეობა საქართველოში საფრთხის ქვეშაა, გლობალურად კი ნაკლები საფრთხე ემუქრება. ფრინველს ნუ შეეხებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
