Falco tinnunculus
Charles J. Sharp / CC BY-SA 4.0 · ფარმური, ოქსფორდშირი, გაერთიანებული სამეფო
კირკიტა (Falco tinnunculus) პატარა ფალკონია, რომელიც ღია ადგილას ნადირობისას ხშირად ჰაერში ერთ წერტილში ფარფატებს. საქართველოში ბუდობს და მთელი წელი გვხვდება, გადაფრენის დროსაც უნახავთ. თუ შეხვდებით, ჩვეულებრივ, საფრთხეს არ გიქმნით. ამოსაცნობად ფარფატის გარდა გრძელ კუდსა და მუქი ლაქებით დაფარულ წითურ ზურგს დააკვირდით.
ამოცნობა
კირკიტა პატარა ფალკონია, გრძელი კუდითა და წვეტიანი ფრთებით. ზურგი წითური აქვს, ქვედა მხარე კი ღია ფერის, ორივე მუქი ლაქებით. თვალის ქვეშ მუქი ზოლი აქვს. ღია ადგილის თავზე ერთ წერტილში ფარფატი კარგი მინიშნებაა, მაგრამ მარტო ფარფატით მას დანამდვილებით ვერ ამოიცნობთ.
ზრდასრულ მამალს რუხი თავი და კუდი აქვს. კუდის ბოლოში ფართო შავი ზოლია, ზურგი კი წითურია, მუქი ლაქებით. დედალი უფრო ყავისფერია, კუდზე კი ბევრი განივი ზოლი აქვს. ახალგაზრდა ფრინველი დედალს ჰგავს.
მცირე კირკიტა (Falco naumanni) კირკიტას ჰგავს, მაგრამ ცალკე სახეობაა და საქართველოშიც აღრიცხულია. მის ზრდასრულ მამალს წითური ზურგი შავი ლაქების გარეშე აქვს. ბრჭყალები ღია ფერის აქვს, კირკიტას კი — შავი. ბრჭყალების ფერი მხოლოდ ახლოდან ან მკაფიო ფოტოზე ჩანს. თუ ფრინველი დედალია ან ახალგაზრდა, ამ ორი სახეობის გარჩევა ხშირად ძნელია. ამიტომ სახეობას მარტო ფარფატით ან შორიდან დანახული ფერებით ნუ განსაზღვრავთ.
შორიდან და წამიერად დანახვისას კირკიტა შავარდენს (Falco peregrinus) ჰგავს: ორივეს წვეტიანი ფრთები და სახეზე მუქი ნიშანი აქვს. ახალგაზრდა შავარდენიც მოყავისფროა. შავარდენი უფრო მძლავრია, თავის ზედა ნაწილი მუქი აქვს, სახეზე კი ფართო მუქი ზოლი ეტყობა, ულვაშივით. კაკაჩას (Buteo buteo) უფრო ფართო ფრთები და სხვაგვარი მოხაზულობა აქვს. თუ ასეთ ფრინველს შორიდან ხედავთ, კუდს დააკვირდით: კირკიტას გრძელი კუდი აქვს, შავარდენს კი მოკლე.
ნადირობს ღია ადგილებში: მდელოებზე, მინდვრებსა და გზისპირა ბალახიან ზოლებშიც. საქართველოში ლაგოდეხის ნაკრძალშიცაა აღრიცხული.
კირკიტას რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ძირითადად პატარა ძუძუმწოვრებს იჭერს, განსაკუთრებით მემინდვრიებსა და თაგვებს. ასევე ნადირობს მწერებზე, პატარა ფრინველებსა და სხვა წვრილ ცხოველებზე. ჰაერში ფარფატისას მიწას აკვირდება და ნადავლისკენ ეშვება.
დღისით აქტიურია. სანადიროდ ბოძზე ან სხვა შემაღლებულ ადგილზე ჯდება, ან ფრთებს სწრაფად იქნევს და ჰაერში ერთ ადგილას ჩერდება. ამ დროს გაშლილი კუდი ადგილზე დარჩენაში ეხმარება, თავი კი თითქმის უძრავი აქვს. მის მკვეთრ, განმეორებად „კი-კი-კი“-ს განსაკუთრებით ბუდესთან შეიძლება გაიგონოთ. ბუდობს კლდის თაროზე, შენობის ნაპრალში ან სხვა ფრინველის ძველ ბუდეში. საკუთარ ბუდეს ტოტებისგან ჩვეულებრივ არ აშენებს.
2024 წლისთვის კირკიტას გადაშენების საფრთხე დაბალად იყო შეფასებული, როგორც მსოფლიოში, ისე საქართველოში. თუმცა 2021 წლის გლობალური შეფასებით, მსოფლიოში მისი რაოდენობა მცირდება, მაგრამ ეს არ გვიჩვენებს, როგორ იცვლება მისი რაოდენობა საქართველოში. მცირე კირკიტა (Falco naumanni) კი ცალკე სახეობაა და მისი მდგომარეობა სულ სხვაა: 2024 წლისთვის საქართველოში მისი გადაშენების საფრთხე უკიდურესად მაღალად იყო შეფასებული.
დაკავშირებული გიდები
კითხვები
მოკლე პასუხები კირკიტასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. კირკიტა საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წელი გვხვდება. გადაფრენის დროსაც უნახავთ.
ღია ბალახიან ადგილებსა და მინდვრებთან მოძებნეთ. ლაგოდეხის ნაკრძალშიც უნახავთ.
დააკვირდით წვეტიან ფრთებს, გრძელ კუდს და მუქი ლაქებით დაფარულ წითურ ზურგს. კიდევ ერთი მინიშნებაა ჰაერში ფარფატი. მამალს რუხი თავი და კუდი აქვს, დედალი და ახალგაზრდა ფრინველი კი უფრო ყავისფერია. მარტო ფარფატი ამოსაცნობად საკმარისი არ არის, ამიტომ ფრთებს, კუდსა და ზურგსაც შეხედეთ.
ზრდასრული მამლების გარჩევა ყველაზე ადვილია. მცირე კირკიტას მამალს ზურგზე შავი ლაქები არ აქვს, ბრჭყალები კი ღია ფერის აქვს. კირკიტას ბრჭყალები შავია. დედლებისა და ახალგაზრდა ფრინველების გარჩევა ამ ორ სახეობას შორის ხშირად ძნელია.
კირკიტა ჩვეულებრივ დაახლოებით 32–35 სმ სიგრძისაა. გაშლილი ფრთების სიგანე კი 71–80 სმ აქვს.
ძირითადად პატარა ძუძუმწოვრებზე ნადირობს, მაგრამ სხვა წვრილ ცხოველებსაც იჭერს. ჩვეულებრივი შეხვედრისას ადამიანისთვის საშიში არ არის. მაინც, ბუდეს ნუ მიუახლოვდებით და გარეულ ფრინველს ნუ შეეხებით.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
სიახლეები
