ცალკე აწონილი ქართული კვების ცხრილი ამ გვერდზე არ არის. 2011 წლის ერთ ქართულ კვლევაში ბუდეებთან ნადირის ნარჩენები და გამონაბოლქვი შეგროვდა, მაგრამ ამ გვერდზე იმ ნადავლის სია არ არის გადმოტანილი. სახეობის დონეზე იჭერს საშუალო ზომის ფრინველს (მტრედები, ყორნისებრნი, შაშვები, ქათმისნაირები) და ძუძუმწოვარს (ციყვი, კურდღელი). ნადირობს მოულოდნელობით ტყეში ან ტყის პირას. დასავლეთ საქართველოში ტრადიციულად იყენებდნენ ბაზიერები მწყერზე სანადიროდ; ეს კულტურული გამოყენებაა და არა ამ გვერდის კვების ნიმუში. ადამიანისთვის საკვები არ არის.
ქორი
Accipiter gentilis
მოუსმინე ხმას
Holger.Ellgaard · მარიებერგი, სტოკჰოლმი
ტყის მსხვილი ქორი მოკლე ფართო ფრთებით, გრძელი კუდით და თეთრი წარბით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი, გავლითი და ზამთრის სტუმარი.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 49–64 სმ
- კვება
- ფრინველები და ძუძუმწოვრები
- სტატუსი საქართველოში
- რეზიდენტი, მიგრანტი, ზამთრის სტუმარი
- ჰაბიტატი
- მკვრივი ტყე
- ოჯახი
- Accipitridae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ქორი (Accipiter gentilis) ტყის მსხვილი მტაცებელია ოჯახიდან Accipitridae. ჩვეულებრივი ქართული სახელია ქორი; მიმინოსგან გასარჩევად ზოგჯერ დიდ ქორსაც ეძახიან. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R; M; WV-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე, ამასთან გავლითი და ზამთრის სტუმარი. ინგლისური ჩამონათვალის სახელია Eurasian Northern Goshawk. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 49–64 სმ-ია; დედალი მამალზე აშკარად დიდია. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქორი
ტყის მსხვილი ქორია მოკლე ფართო ფრთებით, მომრგვალებული კუდით, მუქი ქუდითა და თეთრი წარბით. ზრდასრული ზემოდან ფიქალისფერ-ნაცრისფერია, ქვემოდან წვრილად განივზოლიანი; ახალგაზრდა ყავისფერია გრძივი ლაქებით. საქართველოში ყველაზე ხშირი აბნევა მიმინოა.
სილუეტი მიმინოზე მასიურია: ღრმა მკერდი, ფართო ფრთის ფუძე, შედარებით მოკლე და ბოლოში მომრგვალებული კუდი. ფრენა „ფრთა-ფრთა-სრიალია“, არა შავარდნის წვეტიანი ფრთები. ზრდასრულს თვალი ნარინჯისფერიდან წითურამდეა, ფეხები ყვითელი. სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 49–64 სმ-ია, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 90–125 სმ. დედალი მამალზე აშკარად დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ზრდასრულს მუქი ქუდი და ყურის საფარველი აქვს, მათ შორის მკაფიო თეთრი წარბი (სუპერცილიუმი). ზურგი ფიქალისფერ-ნაცრისფერია; მკერდი და მუცელი ღიაა წვრილი მუქი განივი ზოლით. ახალგაზრდა ზემოდან ყავისფერია, ქვემოდან კრემისფერი გრძივი, ცრემლისებრი ლაქებით — არა ზრდასრულის წვრილი განივი ზოლით. თვალი ახალგაზრდაში უფრო ყვითელია.
მიმინო (Accipiter nisus) გაცილებით პატარაა, უფრო თხელი ფეხებით, გრძელი თითქმის კვადრატულბოლოიანი კუდით და სუსტი წარბით; ამ ატლასში აქვს ცალკე გვერდი. ქორცქვიტა (Accipiter brevipes; მსოფლიოს ფრინველთა მიმდინარე სიაში Tachyspiza brevipes) უფრო პატარაა, წვეტიანი ფრთებითა და მუქი თვალით; 2024 წლის ჩამონათვალზე BB; M და წითელ ნუსხაში VU. ჩვეულებრივი კაკაჩა (Buteo buteo) ფართოფრთიანი სრიალის მტაცებელია, არა ტყის ქორი. შავარდენი წვეტიანფრთებიანი ფალკონია. ჩრდილოეთი შიკრა (Accipiter badius) ჩამონათვალში შემთხვევითია (Cas). ამ ატლასში ქორცქვიტას ცალკე გვერდი ჯერ არ არის.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. ბაღში პატარა ქორი საქართველოში უფრო მიმინოა; ტყის სიღრმეში მასიური სილუეტი და თეთრი წარბი ამ სახეობაზე მეტყველებს.
ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას, მიგრაციასა და ზამთრის სტუმრობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონების მიხედვით ჩანაწერების სიას არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოზე, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. 2011 წლის შეჯამებით, საქართველოში იშვიათი ან არათანაბრად გავრცელებული მთელი წლის რეზიდენტია, ადგილობრივი ვერტიკალური გადაადგილებით. ბუდობისთვის ირჩევს მომწიფებულ ან საშუალო ასაკის მკვრივ ტყეს — ფოთლოვანს, წიწვოვანს ან შერეულს. გავლით უფრო ხშირია დასავლეთ საქართველოს დაბლობზე და აღმოსავლეთის დიდი მდინარეების ხეობებში; ზამთრის სტუმარი ფართოდაა მითითებული, მაგრამ ეს არ არის მუნიციპალიტეტების სია. ფრინველთა დაცვის ტერიტორიების (SPA) ჩამონათვალი სახეობას YR-R, M-ად იძლევა; 2024 წლის ეროვნული ჩამონათვალი ამას WV-საც ამატებს. შემოდგომით აღმოსავლეთ შავიზღვისპირა ბოსტნე ბათუმთან (სახალვაშო, შუამთა) სანახავი ადგილია, თუმცა აქ იშვიათია, დაბლა და ცალკეულად მიფრენს და სრული აღრიცხვა ძნელია. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული.
დღის აქტიურია. ტყეში სწრაფი და მანევრულია: მოკლე ფართო ფრთები და გრძელი, ბოლოში მომრგვალებული კუდი. ფრენა ხშირად „ფრთა-ფრთა-სრიალია“, მაგრამ სილუეტი მიმინოზე მასიურია — უფრო ღრმა მკერდი, უფრო ფართო ფრთის ფუძე, შედარებით მოკლე კუდი. ხმა ხმამაღალი, რეზონანსული „კეკ-კეკ-კეკ“ ან მსგავსი სერიაა, უფრო ნელი და ღრმა, ვიდრე მიმინოსი; უმეტესად ბუდის გარშემო. ამ გვერდის ჩანაწერი xeno-canto XC396773-ა (Alvaro Ortiz Troncoso): ზრდასრული დედლის განგაშის ხმა ქალაქის სასაფლაოზე, გერმანია — არა ქართული ჩანაწერი. არ აიყვანოთ; ბუდესთან შეიძლება აგრესიული იყოს. ბუდე ტოტების პლატფორმაა ხეზე. სახეობის დონეზე კლანჭი ხშირად ორიდან ოთხამდე კვერცხია, ინკუბაცია დაახლოებით ხუთი კვირა; ადგილობრივ აღწერაში აპრილში 2–4 კვერცხია მითითებული, კავკასიური ფორმის ინკუბაციის ხანგრძლივობა კი დადგენილი არ არის. ეს არ არის ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტად იღებს. ჩრდილოეთი პოპულაციები მიგრანტია; ადგილობრივი ფრინველი უფრო ადგილზე რჩება, ზოგჯერ სიმაღლით იცვლის ადგილს. საქართველოში სამივე კომპონენტია: ადგილობრივი მობუდარი, გავლითი და ზამთრის სტუმარი.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში Accipiter gentilis ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. 2011 წლის შეჯამება დაახლოებით 240–250 მობუდარ წყვილზე საუბრობს, 1950–70-იანების კლების შემდეგ ზომიერი მატებით 1980–90-იანებში; ეს იმდროინდელი შეფასებაა და არა 2024 წლის ეროვნული ცენზი. იმავე 2011 წლის კრებულში შიდა ქართლის რეგიონული ნარკვევი ადგილობრივად 20–25 წყვილს უთითებს — ეს ადგილობრივი რიცხვია, არა ეროვნული. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) შეტანილია ქორცქვიტა (Accipiter brevipes, VU) და არა ქორი. Accipitridae CITES-ის II დანართშია. ადგილობრივი წნეხი დოკუმენტირებულია ბათუმის ბოსტნეში: უკანონო სროლა და ტრადიციული დაჭერა ბაზიერობისთვის აჭარაში. ველური ფრინველი ნებართვის გარეშე არ დაიჭიროთ. სახეობის დონეზე ისტორიული წნეხია დევნა, მომწიფებული ტყის ჭრა და პესტიციდები; გაზომილი ახალი ქართული პოპულაციის ტრენდი ამ გვერდზე არ არის.
Jevgenijs Slihto · კრონვალდის პარკი, რიგა
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად, გავლით მიგრანტად და ზამთრის სტუმრად იღებს (YR-R; M; WV).
მომწიფებულ ან საშუალო ასაკის მკვრივ ტყეში. გავლით უფრო ხშირია დასავლეთ საქართველოს დაბლობზე და აღმოსავლეთის დიდი მდინარეების ხეობებში, 2011 წლის შეჯამებით. შემოდგომით ბათუმის ბოსტნეში იშვიათია. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.
მასიური ტყის ქორი თეთრი წარბით, მუქი ქუდით, მოკლე ფართო ფრთებითა და მომრგვალებული კუდით. ზრდასრული ნაცრისფერია წვრილად ზოლიანი მკერდით; ახალგაზრდა ყავისფერია გრძივი ლაქებით. მიმინო გაცილებით პატარაა.
სახეობის დონეზე დაახლოებით 49–64 სმ სიგრძე, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 90–125 სმ. დედალი მამალზე აშკარად დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად საშუალო ზომის ფრინველს და ძუძუმწოვარს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის ცხრილად მოცემული.
მთელი წელი, როგორც რეზიდენტი, და დამატებით გავლითი და ზამთრის სტუმარი. 2024 წლის ჩამონათვალში სამივე სტატუსია.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. სახელდებული ბუდის ადგილები ამ გვერდზე არ არის ჩამოთვლილი.
უვნებელია. გლობალურად და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის (იქ ქორცქვიტაა VU). ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
