
ხვლიკები
საქართველოში 56 ქვეწარმავალი და 12 ამფიბიაა — ახალი ჩამონათვალი
ნაშრომი საქართველოში დაფიქსირებულ სახეობებს დადასტურებულ და კანდიდატ ტაქსონებად ყოფს — ეს ახალი აღმოჩენების სია არ არის.
სტატიის წაკითხვაKseniia Marianna Prondzynska · ანაკლია, სამეგრელო-ზემო სვანეთი საქართველოს ველში
სამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
ლიბანური ხვლიკი (Phoenicolacerta laevis) საქართველოში მხოლოდ ერთ ადგილასაა დადასტურებული: ანაკლიის ციხისა და მის გვერდით მდელოს მიდამოებში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს ეკუთვნის და ადამიანისთვის უვნებელია. აქ სავარაუდოდ ადამიანმა შემთხვევით შემოიტანა. 2026 წლის ქართულ სახეობათა სიაში ცალკე სახეობადაა აღიარებული და საქართველოში შემოტანილადაა მითითებული. 2017 წელს ანაკლიის ხვლიკები გენეტიკურად სამხრეთ თურქეთის ხვლიკებს დაუკავშირეს. ამიტომ საქართველოს სხვა კუთხიდან მისი ნახვის ცნობას მტკიცებულების გარეშე დადასტურებულ ფაქტად ნუ მიიღებთ.
ამოცნობა
საქართველოში ლიბანური ხვლიკის ამოცნობაში სამი რამ ყველაზე მეტად გეხმარებათ: სად ნახეთ, როგორ იქცევა და როგორი ტანი აქვს. ჩვენთან მხოლოდ ანაკლიის ციხის მიდამოებშია დადასტურებული. პატარა და სწრაფი ხვლიკია, დღისით აქტიურობს და ნამდვილი ხვლიკებისთვის ჩვეული ტანი აქვს, გრძელი კუდითა და კარგად განვითარებული ფეხებით. მხოლოდ ფერით მას სანდოდ ვერ ამოიცნობთ, რადგან ადგილობრივი Lacerta და Darevskia სახეობებიც მსგავსად გამოიყურება.

საქართველოში ლიბანური ხვლიკი მხოლოდ ანაკლიის ციხის მიდამოებშია დადასტურებული. ამიტომ მის ამოცნობაში ადგილი მთავარი მინიშნებაა. თუ მსგავსი ხვლიკი სხვა რეგიონში გადაიღეთ, ეს თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ლიბანური ხვლიკია.
პატარა და სწრაფი ხვლიკია, რომელიც დღისით აქტიურობს. აქვს გრძელი კუდი და კარგად განვითარებული ფეხები. ამ ნიშნებით უფეხო ხვლიკებისგან ადვილად გაარჩევთ, მაგრამ ყველა ადგილობრივი ნათესავი ხვლიკისგან ვერა.
ანაკლიაში განსაკუთრებით ხშირად ძველ ქვის კედლებზე და მათ გვერდით ბალახიან ადგილებში ჩანს. 2017 წელს იმავე ადგილას ნანახი სხვა ქვეწარმავლებისთვის კი ქვის კედლები მთავარი საცხოვრებელი ადგილი არ იყო.
საქართველოში შეიძლება აგერიოთ კოლხურ მდელოს ხვლიკში, მარდ ხვლიკში ან Darevskia-ს სხვა სახეობაში. მათგან გასარჩევად მხოლოდ ზურგის ფერზე ხშირად უფრო საიმედოა ის, თუ სად და რა გარემოში ნახეთ ხვლიკი და რამდენად კარგი ფოტო გადაიღეთ. ამიტომ ფერთან ერთად ადგილიც ჩაინიშნეთ და ხვლიკი კარგად გადაიღეთ.
ლიბანური ხვლიკი უშხამოა და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. გარეული ხვლიკის დაჭერას მაინც ნუ ეცდებით. სჯობს, ფოტო გადაიღოთ და ზუსტი ადგილი ჩაინიშნოთ.
საქართველოში ლიბანური ხვლიკი ძალიან კონკრეტულ ადგილასაა დადასტურებული: ანაკლიის ციხის ძველ ქვის კედლებზე და მათ გვერდით ბალახიან მონაკვეთზე, სადაც მაყვლის ბუჩქები იზრდება. ეს ადგილი ენგურის შესართავთან, შავი ზღვის სანაპიროს ახლოსაა. 2017 წელს აღწერილი ტერიტორია დაახლოებით ერთი ჰექტარია: ხვლიკები კედლებზეც მოძრაობდნენ და ახლომდებარე მდელოზეც. ანაკლიაში მისი ნახვა არ ნიშნავს, რომ მთელ დასავლეთ საქართველოში ან ზღვის სანაპიროს ყველა ადგილას გვხვდება.
რუკაზე ლიბანური ხვლიკის ათი ჩანაწერია, ყველა სამეგრელოში, ენგურის შესართავთან. რვა ანაკლიიდანაა, ერთი კი ახლომდებარე განმუხურიდან. თარიღიანი ჩანაწერები 2017, 2018 და 2023 წლებისაა, ორს თარიღი არ აქვს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ლიბანური ხვლიკი ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს ეკუთვნის. ამ ოჯახის ხვლიკები, მათ შორის Phoenicolacerta-ს გვარის სახეობები, ჩვეულებრივ წვრილ უხერხემლო ცხოველებს ჭამენ. ანაკლიის ხვლიკების კვება ცალკე აღწერილი არ არის.
სწრაფი ხვლიკია, რომელიც დღისით აქტიურობს. ანაკლიაში 2017 წლის 6 მაისს, შუადღისას, ერთი საათის დაკვირვებისას ასზე მეტი ზრდასრული და ახალგაზრდა ხვლიკი ნახეს. ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ხვლიკები იქ დამკვიდრდნენ, მაგრამ მხოლოდ პატარა ტერიტორიაზე ცხოვრობენ. თურქეთის დაბლობებში მცხოვრები ლიბანური ხვლიკები მარტიდან სექტემბრამდე აქტიურობენ. საქართველოსთვის სრული სეზონური კალენდარი გამოქვეყნებული არ არის.
მსოფლიო მასშტაბით ლიბანურ ხვლიკს გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის ფართო ტერიტორიაზე გვხვდება. საქართველოში კი ადგილობრივ სახეობად არ ითვლება და მხოლოდ ერთი პატარა პოპულაციითაა ცნობილი. ეს ხვლიკები აქ სავარაუდოდ ადამიანმა შემოიტანა, ძველად ან უფრო ახლო დროს. ანაკლიის ციხის კედლებისა და მათ გარშემო მცენარეების შეცვლამ შეიძლება ეს პატარა, სხვებისგან მოწყვეტილი პოპულაცია დააზიანოს.
დაკავშირებული გიდები
ქვიზი
ლიბანური ხვლიკი საქართველოს ხვლიკების ქვიზში შედის. ათი ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
კითხვები
მოკლე პასუხები ლიბანური ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ მხოლოდ ანაკლიის მიდამოებშია დადასტურებული. საქართველოს სხვა კუთხეებში მისი ცხოვრება დადასტურებული არ არის. 2026 წლის ქართულ სახეობათა სიაში ის უნებლიედ შემოტანილ სახეობადაა მითითებული, ანუ აქ სავარაუდოდ ადამიანმა შემთხვევით შემოიტანა.
ანაკლიის ციხის მიდამოებში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, ენგურის შესართავთან ახლოს. საქართველოში ლიბანური ხვლიკის ნახვის შესახებ გამოქვეყნებული ცნობა სწორედ ამ ადგილს ეხება.
არა. ანაკლიის ხვლიკები გენეტიკურად სამხრეთ თურქეთის ხვლიკებს უკავშირდებიან. საქართველოში ისინი სავარაუდოდ ადამიანმა შემოიტანა.
არა. ლიბანური ხვლიკი უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. მაინც სჯობს, გარეული ხვლიკი არ დაიჭიროთ.
საქართველოში მთავარი მინიშნება ადგილია: ანაკლიის ციხის მიდამოები. თავად ხვლიკი პატარა და სწრაფია, დღისით აქტიურობს და ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს ეკუთვნის. მხოლოდ ფერით მას სანდოდ ვერ ამოიცნობთ. ამიტომ ფერზე მეტს ის გეტყვით, სად ნახეთ ხვლიკი.
კუდის გარეშე დაახლოებით 6–7 სმ. ეს ზომა თურქეთის დაბლობებში მცხოვრებ ზრდასრულ ხვლიკებს ეხება და ცხვირის წვერიდან კუდის ძირამდე იზომება.
ანაკლიაში აქტიური ლიბანური ხვლიკები 6 მაისს, შუადღისას ნახეს. მათ შორის ზრდასრულებიც იყვნენ და ახალგაზრდებიც.
ანაკლიის ციხის კედლებისა და მათ გარშემო მცენარეების შეცვლამ შეიძლება იქ მცხოვრებ ხვლიკებს ავნოს. 2017 წელს აღწერილი ეს ჯგუფი პატარა და სხვებისგან მოწყვეტილია.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.