კოლხური კლდის ხვლიკი (Darevskia mixta) საქართველოში, დასავლეთის ნოტიო ტყიან ხეობებში გვხვდება, თუმცა აჭარაში არ არის. ის ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) მიეკუთვნება. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა მიჩნეული და არა კანდიდატად. სახეობის აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში აბასთუმნიდანაა. მისი სხეული, თავის ჩათვლით და კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 5–6 სმ სიგრძისაა. IUCN-ის მიხედვით, მისი სტატუსია „საფრთხესთან ახლოს“ (Near Threatened). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის შეტანილი. მისი გავრცელება მთელ საქართველოზე არ უნდა განვაზოგადოთ: თანამედროვე ჩანაწერებში დასახელებულია საირმე, ჩხოროწყუ და ბანისხევი. ამ ჩანაწერების საფუძველზე ატლასის რუკაზე ნაჩვენებია სამეგრელო — ზემო სვანეთი, იმერეთი და სამცხე — ჯავახეთი. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა მხოლოდ ამ სამ ადგილას გვხვდება. ინგლისურ წყაროებში მას ხშირად Ajarian lizard ან Mixed rock lizard ჰქვია. ქართული ჩამონათვალი გვთავაზობს სახელს Georgian lizard, რადგან აჭარაში არ გვხვდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კოლხური კლდის ხვლიკი
პატარა კლდის ხვლიკი დასავლეთის ნოტიო ხეობებში გვხვდება. ბუნებაში მის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერი არ კმარა. ყურადღება უნდა მიაქციოთ ქერცლს, ზომას და იმასაც, სად გვხვდება. აჭარაში არ გვხვდება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ეს ხვლიკი კლდეებსა და ქვებზე ცხოვრობს, არა ტყის მიწაზე. ცხვირიდან კუდის ძირამდე მისი სიგრძე ხშირად დაახლოებით 4.9–6.3 სმ-ია. გამრავლების პერიოდში მამრს ზურგი ხშირად ზურმუხტისფრად მწვანე აქვს, გვერდები კი მუქი. ეს მისთვის დამახასიათებელი შეფერილობაა, თუმცა მხოლოდ ფერით სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა არ შეიძლება.
სახეობის ამოსაცნობად თითქმის გადამწყვეტი ნიშანია საფეთქელზე ერთი დიდი ქერცლი, რომელიც საფეთქლის შუა ქერცლსა და ყურის ქერცლს შორისაა. ანუსის წინ მდებარე ფირფიტები ხშირად წყვილადაა, დიდ კავკასიონზე კი უფრო ხშირად მხოლოდ ერთია. ქერცლის დასათვლად ხვლიკი არ აიყვანოთ. მსგავსი დიდი ქერცლი იშვიათად caucasica-საც შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ, თუ ადგილი ამ ორი სახეობის გავრცელების საზღვარზეა, მხოლოდ ამ ქერცლით სახეობას ვერ დაადგენთ.
თურქული ხვლიკი (D. clarkorum) მისი უახლოესი ნათესავია, თუმცა მისგან განცალკევებით, სამხრეთ-დასავლეთში გვხვდება, მაგალითად, ჭარნალის ხეობაში. აჭარაში, შუახევში, შესაძლოა გვხვდებოდეს adjarica, რომელიც parvula-ს ჯგუფს მიეკუთვნება. mixta აჭარაში არ გვხვდება. დიდ კავკასიონზე კავკასიონის ხვლიკთან (D. caucasica) მათი გავრცელების არეალები მხოლოდ ვიწრო ზოლში იკვეთება. მათი დნმ-ის გარკვეული ნაწილი მსგავსია, ფერით კი ერთმანეთისგან ვერ გაირჩევა.
ართვინის ხვლიკი (D. derjugini) იმავე ხეობაშიც შეიძლება შეგვხვდეს, მაგრამ ის ტყეში, მიწაზე ცხოვრობს. თავი გაბრტყელებული არ აქვს და კლდის შვეულ ზედაპირზე არ გვხვდება. mixta ადრე derjugini-სა და saxicola-ს ნაჯვარად მიაჩნდათ; ახლა ცალკე სახეობად ითვლება. სამეგრელოში კლდის ხვლიკის სხვა სახეობაც გვხვდება, მაგალითად D. brauneri. მხოლოდ ფერით მათი გარჩევა ვერ ხერხდება. ნაშრომის ნახატებზე (საირმე) ნაჩვენებია თავის ქერცლები და უკანა გასასვლელის წინ მდებარე ფირფიტები.
2026 წლის ჩამონათვალში mixta დადასტურებულ სახეობად არის შეტანილი და არა სავარაუდო სახეობად. ის მხოლოდ დასავლეთ საქართველოში გვხვდება, აჭარის გარდა. ბოლო დროის მონაცემებით, ის საირმეში, ჩხოროწყუსა და ბანისხევშია დაფიქსირებული. თურქული ხვლიკი (D. clarkorum) მისგან განცალკევებით, სამხრეთ-დასავლეთში გვხვდება, მაგალითად, ჭარნალის ხეობაში.
საქართველოში გვხვდება, თუმცა აჭარაში, კოლხეთის დაბლობზე ან აღმოსავლეთის მშრალ ვაკეზე მისი არსებობა დადასტურებულად არ უნდა მივიჩნიოთ. 2026 წლის ნაშრომში სახეობის გამოსახულება საირმიდანაა მოყვანილი. საირმისა და ჩხოროწყუს ნიმუშების გენეტიკური მონაცემებიც არსებობს, ბანისხევის ნიმუშის გენეტიკური მონაცემები კი ნაშრომშია ნახსენები. მისი გავრცელების შესახებ ცნობების სანდოობა საშუალოა. 2015 წლის კვლევის მიხედვით, მისი გავრცელების არეალი მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილსა და დიდი კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რიონისა და ხობის ხეობებს შორის მდებარეობს. კვლევაში დასახელებული 26 ადგილიდან ნიმუშები ზეკარის უღელტეხილიდან, ბორჯომის ხეობიდან, რიონის ხეობიდან და სამეგრელოს ქედიდანაა. დაბლობზე და დაახლოებით 250–280 მ-ზე ქვემოთ არ უპოვიათ. ბინადრობს ნოტიო ტყის ხეობებში, კლდეებსა და ქვებს შორის. იქ თბება და ნაპრალებში აფარებს თავს; ღია, მშრალ სტეპში არ ცხოვრობს. მისთვის მნიშვნელოვანია უშუალო სამყოფლის ტენიანობა და ტემპერატურა. მშრალ ან ზედმეტად თბილ ადგილებს თავს არიდებს. ლიხის ქედზე განმეორებითი ძებნისას ეს სახეობა ვერ აღმოაჩინეს, თუმცა იქ სხვა კლდის ხვლიკი (D. obscura / rudis s.l.) გვხვდება. 2015 წლის კვლევაში მისი არსებობა აჭარასა და აბასთუმანის ხეობის დასავლეთით არ დადასტურდა. თურქეთის გირესუნიდან მოპოვებული ერთი ძველი ნიმუში, სავარაუდოდ, არასწორადაა ამოცნობილი. ამ გვერდზე დადასტურებულად არც შემდგომი ჩანაწერები ითვლება, თუ მათში აღმოჩენის ზუსტი ადგილი მითითებული არ არის. ამ ატლასის რუკაზე ამ ეტაპზე სხვა ადმინისტრაციული რეგიონი არ ჩანს. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა შესაფერისი ხეობა შემოწმებულია.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ამ გვერდზე არ არის მოყვანილი ქართული კვლევა ამ სახეობის კუჭში ნაპოვნ საკვებზე. სავარაუდოდ, ის კლდის ხვლიკივით პატარა ცხოველებით იკვებება, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, თუმცა აქ მისი კვება არ არის შესწავლილი. შხამი არ აქვს და ნადავლს პირით იჭერს.
ქცევა
დღისითაა აქტიური. კლდის ხვლიკია: ქვაზე თბება, თავს ნაპრალში აფარებს და თავის ტერიტორიას იცავს. ამ გვერდზე არ არის მითითებული, კონკრეტულად რომელ საათებსა და სეზონებზეა აქტიური საქართველოში. კვერცხებს დებს. დედის ხაზით ის სომხური კლდის ხვლიკისა (D. armeniaca) და დალის ხვლიკის (D. dahli) წინაპარია. ეს ხვლიკები მამრის გარეშე მრავლდებიან და მისგან განსხვავებული სახეობებია. ისინი უფრო მოსალოდნელია სამხრეთ და აღმოსავლეთ საქართველოში, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ იმავე დასავლეთის ხეობაშიც გვხვდებიან. თუ დაიჭერთ, შეიძლება კუდი მოსძვრეს ან გიკბინოთ. დააკვირდით, მაგრამ ხელში ნუ აიყვანთ და ადგილზე დატოვეთ.
კონსერვაცია
IUCN-მა 2009 წელს სახეობა საფრთხესთან ახლოს მყოფად შეაფასა (Tuniyev და თანაავტორები). ეს შეფასება უკვე ძველია. სახეობა მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება და ნოტიო ტყის ხეობებთან არის დაკავშირებული. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) შეტანილი არ არის. Tarkhnishvili და თანაავტორები (2026) მის არსებობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად მიიჩნევენ. საქართველოში მისი რაოდენობის ცვლილება აქ გაზომილი არ არის. CITES-ის სიაში არ შედის. ველურ ხვლიკს ნუ დაიჭერთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კოლხური კლდის ხვლიკთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში მისი არსებობა ბიოლოგიურად დადასტურებულია. ის მხოლოდ დასავლეთ საქართველოში გვხვდება, აჭარის გარდა. სურათი — საირმე. ბარკოდები — საირმე, ჩხოროწყუ და ბანისხევი.
ნოტიო ტყის ხეობებში, კლდეებსა და ქვებზე გვხვდება — მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბორჯომის ხეობაში და დიდი კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რიონსა და ხობს შორის. კონკრეტული ადგილებია საირმე, ჩხოროწყუ, ბანისხევი და აბასთუმანი. აჭარაში, დაბლობზე და ლიხის ქედზე ნუ ეძებთ.
პატარა კლდის ხვლიკია. მამალ ხვლიკს ხშირად მწვანე ზურგი და მუქი გვერდები აქვს, თუმცა მხოლოდ ფერით მისი გარჩევა ძნელია. უფრო სანდო ნიშნებია, სად გვხვდება ის და აქვს თუ არა საფეთქელთან ერთი დიდი ქერცლი, რომელიც ყურის ფირფიტამდე აღწევს. შეადარეთ აჭარაში მცხოვრებ clarkorum-ს, დიდ კავკასიონზე მცხოვრებ caucasica-ს და მიწაზე მცხოვრებ derjugini-ს.
არა. შხამი არ აქვს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. კუდიც შეიძლება მოსწყდეს. ადგილზე დატოვეთ.
თავისა და ტანის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 5–6 სმ-ია (გამოქვეყნებული მონაცემებით, დაახლოებით 4.9–6.3 სმ). კუდის ჩათვლით სრული სიგრძე ამ გვერდზე გაზომილი არ არის.
არა. mixta აჭარაში არ არის. შუახევში adjarica შესაძლოა parvula-ს ჯგუფს მიეკუთვნებოდეს. ინგლისური სახელი Ajarian lizard შეცდომაში შემყვანია — ჩამონათვალში Georgian lizard არის შემოთავაზებული.
არა. ჩამონათვალში ის ბიოლოგიურად დადასტურებულადაა მითითებული. ადრე ჰიბრიდად ითვლებოდა, ახლა კი ცალკე სახეობად მიიჩნევა. caucasica-სთან შეხების არეალი მცირეა.
დღისითაა აქტიური. ამ გვერდზე სრულად არ არის აღწერილი, წლის რომელ პერიოდში გვხვდება საქართველოში. ნოტიო ხეობებში მისი ნახვა თბილ სეზონზეა მოსალოდნელი.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Gabelaia, Tarkhnishvili & Murtskhvaladze 2015 — Phylogeography of Darevskia mixta
- Tarkhnishvili 2012 — Evolutionary history and habitats of Caucasian rock lizards
- Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards
- Murphy et al. 2000 — Phylogenetic constraints on parthenogenesis in lacertid lizards
- Darevsky 1967 — Rock lizards of the Caucasus
- Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia mixta
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database — Darevskia mixta
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
