ბოხმეჭა (Anguis colchica) ბოხმეჭასებრთა ოჯახის უფეხო ხვლიკია, რომელსაც საქართველოში ხშირად გველად ან გველხოკერად თვლიან. Tarkhnishvili et al. 2026 მას კანდიდატ სახეობად განიხილავს: ის შედის ფართო დასავლეთევრაზიულ A. fragilis კომპლექსში, ხოლო Gvoždík et al. 2010 კავკასიურ ფორმას (A. f. colchica) სახეობრივ რანგში აყენებს. ამ ჩამონათვალისთვის ეს ჯერ საბოლოო დადასტურება არ არის, ამიტომ ატლასში ბოხმეჭა კანდიდატად რჩება. წყაროები მიუთითებს, რომ იგი სავარაუდოდ ალოპატრიულია A. graeca-სა და A. fragilis-თან, ხოლო ციტოქრომ b-ის სხვაობა უახლოეს ნათესავებთან 6.5–8%-ია. ფიგურა ნიგოეთიდანაა; ბარკოდები — მთისძირის მიდამოებიდან, ბანისხევიდან და ლანჩხუთიდან. ადამიანისთვის უვნებელია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბოხმეჭა
უფეხო ხვლიკია მოძრავი ქუთუთოებით — არა გველი. გველხოკერასგან გარჩევისას ფერს ნუ დაეყრდნობი: შეამოწმე სხეულის ზომა, სიგლუვე, გვერდითი ნაოჭის არარსებობა და თავი.
რომელ სახეობებს ჰგავს
გველისებრი სხეული აქვს, მაგრამ მოძრავი ქუთუთოები ჩანს; გველებს ქუთუთოები არ აქვთ.
გველხოკერაზე (Pseudopus apodus) პატარა და უფრო გლუვია; გამოკვეთილი გვერდითი ნაოჭი ან ლატერალური ღარი არ ჩანს.
გველხოკერას ხშირად ყვითელი მუცელი და კლოაკასთან კიდურის რუდიმენტები აქვს; ბოხმეჭას ამ ნიშნებით ამოცნობა არ უნდა სცადო.
ფერი მარტო სანდო ნიშანი არ არის, რადგან მოყავისფრო ან მუქი ტონები სხვა უფეხო ხვლიკებშიც გვხვდება.
ადამიანისთვის უშხამოა; არც ბოხმეჭა და არც გველხოკერა გველი არ არის.
ამ ატლასში კანდიდატ სახეობად რჩება A. fragilis-ის კომპლექსში, ამიტომ სახეობრივი რანგი აქ დადასტურებულად არ არის გამოცხადებული.
გალერეა
ბოხმეჭა ფოტოებში
ჩამონათვალი ჰაბიტატის ტიპს ცალკე არ აზუსტებს, ამიტომ ამ პროფილში არ ვამატებთ კონკრეტულ ტყის, მდელოს ან მთის მოთხოვნას როგორც დადასტურებულ ფაქტს. წყაროებით დასახელებულია ნიგოეთი, მთისძირის მიდამოები, ბანისხევი და ლანჩხუთი; გალერეაში ასევე არის ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკიდან გადაღებული ფოტოები. თუ საქართველოში გველისებრ, პატარა და გლუვ უფეხო ხვლიკს ნახავ, გარემოსთან ერთად სხეულის ნიშნებიც გადაამოწმე.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ამ პროფილზე გამოყენებული წყაროები Anguis colchica-ის დიეტას საქართველოში ცალკე არ აზუსტებს. ამიტომ საკვების კონკრეტულ ჩამონათვალს დადასტურებულ ცნობად არ ვამატებთ. ამ გვერდზე უკეთესი და უსაფრთხო ფორმულირებაა: ბოხმეჭას საკვების დეტალები დამატებით სახეობრივ წყაროს საჭიროებს.
ქცევა
ბოხმეჭას ქცევაზე ამ პროფილის წყაროები სეზონს, დღიურობას ან გამრავლების დეტალებს ცალკე არ აზუსტებს. პრაქტიკული დაკვირვებისას მთავარი ისაა, რომ ის გველი არ არის: აქვს მოძრავი ქუთუთოები, სხეული უფრო გლუვია და გველხოკერასავით გამოკვეთილი გვერდითი ნაოჭი არ ჩანს. თუ გზაზე, ბილიკზე ან ეზოსთან ნახავ, არ დაიჭირო და არ სცადო გველად გადამოწმება ხელით.
კონსერვაცია
საქართველოში ბოხმეჭას სტატუსი პირველ რიგში ტაქსონომიურია: Tarkhnishvili et al. 2026 მას კანდიდატ სახეობად ტოვებს და არა სრულად დადასტურებულ სახეობად. ეს არ არის იგივე, რაც საფრთხის კატეგორია. ამ პროფილში გლობალური IUCN კატეგორია და საქართველოს ეროვნული წითელი ნუსხის ჩანაწერი მითითებული არ არის, ამიტომ კონსერვაციის ტექსტი არ უნდა წავიკითხოთ როგორც ოფიციალური საფრთხის შეფასება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ბოხმეჭასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ამ ატლასში ბოხმეჭა საქართველოს ჰერპეტოფაუნის ჩამონათვალშია, მაგრამ კანდიდატ სახეობად. წყაროები ასახელებს ნიგოეთს, მთისძირის მიდამოებს, ბანისხევსა და ლანჩხუთს.
არა — უფეხო ხვლიკია. გველისგან განსხვავებით აქვს მოძრავი ქუთუთოები. თუ დარწმუნებული არ ხარ, ხელით შემოწმება საჭირო არ არის.
მოძებნე მოძრავი ქუთუთოები, გლუვი უფეხო სხეული და გვერდითი ნაოჭის არარსებობა. ფერი მარტო საკმარისი არ არის.
გველხოკერა (Pseudopus apodus) დიდი უფეხო ხვლიკია გამოკვეთილი გვერდითი ნაოჭით და ხშირად ყვითელი მუცლით. ბოხმეჭა უფრო პატარა და გლუვია. ორივე უვნებელია.
Tarkhnishvili et al. 2026: შედის A. fragilis-ის კომპლექსში; კავკასიური ფორმა სახეობად აიყვანეს, მაგრამ ამ ატლასში რანგი დამტკიცებულად არ ითვლება.
არა. ბოხმეჭა უვნებელი უფეხო ხვლიკია; შხამი არ აქვს.
ჩამონათვალი ჰაბიტატის ტიპს ცალკე არ აზუსტებს. მითითებულია ნიგოეთი, მთისძირის მიდამოები, ბანისხევი და ლანჩხუთი; დამატებით habitat-ის განზოგადებას ამ პროფილში არ ვაკეთებთ.
ამ პროფილზე გამოყენებული წყაროები Anguis colchica-ის დიეტას საქართველოში ცალკე არ აზუსტებს, ამიტომ კონკრეტულ საკვებს დადასტურებულ ჩამონათვლად არ ვწერთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Gvoždík et al. 2010 — Anguis fragilis as a species complex
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
Darevskia adjarica
აჭარული კლდის ხვლიკი
აჭარა (შუახევი) და აბასთუმანი
Darevskia armeniaca
სომხური კლდის ხვლიკი
სამხრეთი საქართველო — ნინოწმინდა (საღამო), ახალქალაქი
Darevskia brauneri
ბრაუნერის კლდის ხვლიკი
დასავლეთი და ცენტრალური დიდი კავკასიონი — მესტია (მანშურა), მარტვილი, ერწოს ტბა
Darevskia caucasica
კავკასიონის ხვლიკი
დიდი კავკასიონი