ცხვირმახვილა კეფალი
Chelon saliens
Dennis Rabeling · Las Palmas
მთავარი მონაცემები
- კვება
- წყალმცენარეები, მცენარეული დეტრიტი
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 30 სმ-მდე; 40 სმ-მდე
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, ზოგჯერ ლაგუნები და შესართავები
- ოჯახი
- Mugilidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT, 2022; საქართველოში VU, 2021
ცხვირმახვილა კეფალი (Chelon saliens) ჯოგური ზღვის თევზია, რომელიც თბილ სეზონში წყლიდან ადვილად ამოხტება. ხმელთაშუა, მარმარილოს, შავ და აზოვის ზღვებში და აღმოსავლეთ ატლანტიკაში ცხოვრობს. ნაპირთან ახლოს დადის, ზოგჯერ ლაგუნებსა და შესართავებშიც შედის. ეს ერთ-ერთი პატარა კეფალია, ჩვეულებრივ, 30 სმ-მდე. საქართველოს შავი ზღვის წყლების მკვიდრი სახეობაა. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება. მსოფლიოში კი საფრთხესთან ახლოსაა (NT).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ცხვირმახვილა კეფალი
წაგრძელებული, ცილინდრული, მსხვილქერცლიანი კეფალია. თავი განიერია, დრუნჩი კი წამახვილებული, წინა ნესტოებამდე ქერცლის გარეშე. ზურგი მონაცრისფრო-მოყავისფროა, მუცელი ვერცხლისფერი, გვერდებზე ოქროსფერი ელვარებით.
ზურგის ფარფლის წინ, ზურგის ქერცლებზე 2–5 გრძივი ღარია. სხვა კეფალებს ამ ქერცლებზე ერთი ღარი აქვთ ან საერთოდ არ აქვთ. ეს ნიშანი ხელში დაჭერილ თევზზე ჩანს, შორიდან არა.
დრუნჩი წამახვილებულია, საიდანაც მისი სახელი მოდის. ზედა ტუჩი წვრილია, თვალის დიამეტრის ნახევარზე ნაკლები. ცხიმოვანი ქუთუთო თითქმის არ აქვს, ამით ლობანისგან განსხვავდება.
მკერდის ფარფლი წინ გადაკეცილი თვალს წვდება, ფუძეზე შავი ლაქა არ აქვს. გვერდის გასწვრივ 48–49 ქერცლია, სხვა კეფალებზე მეტი. ფარფლები მოყავისფრო-მონარინჯისფროა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის სანაპირო წყლებში, ნაპირთან ახლოს ცხოვრობს ჯოგებად. ზოგჯერ ლაგუნებსა და მდინარეების შესართავებში შედის, მტკნარ წყალში კი იშვიათად. როგორც შესართავების მოტკბო წყალს, ისე ლაგუნების მომატებულ მარილიანობას იტანს. არეალი ხმელთაშუა, მარმარილოს, შავი და აზოვის ზღვები და აღმოსავლეთ ატლანტიკაა, ბისკაის ყურიდან დასავლეთ საჰარამდე. შავ ზღვაში ყველაზე მრავლად დასავლეთ ნაწილშია, ზაფხულში აზოვის ზღვაშიც შედის. საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო წყლებშიც გვხვდება.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ზრდასრული თევზი წყალმცენარეებით და მცენარეული დეტრიტით იკვებება, ფსკერის ქვიშასაც ყლაპავს. მოზარდი 3 სმ-მდე ზოოპლანქტონს ჭამს, 5 სმ-მდე ფსკერის წვრილ ორგანიზმებს.
ჯოგური, მოძრავი თევზია. თბილ სეზონში წყლიდან ადვილად ამოხტება, ამიტომ ინგლისურად ხტუნია კეფალს უწოდებენ. ზღვაში ქვირითობს, მაისიდან აგვისტომდე, იშვიათად ოქტომბრის დასაწყისამდე. ქვირითი პელაგიურია, ცხიმის დიდი წვეთით, წყალში თავისუფლად ცურავს. დაახლოებით 2 სმ-იანი მოზარდები ზაფხულსა და შემოდგომაზე ლაგუნებსა და შესართავებში შედიან. მამალი 2 წლისა მწიფდება, მდედრი 3 წლისა. მდედრი მამალზე დიდია, ცნობილი მაქსიმალური ასაკი 4 წელია.
მსოფლიოში ცხვირმახვილა კეფალი საფრთხესთან ახლოსაა (NT, 2022). თითქმის ყველა Chelon-ის მსგავსად, ბოლო 20 წელიწადში მისი რიცხოვნობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება, თუმცა კლების მიზეზი დადგენილი არ არის. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ცხვირმახვილა კეფალთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ის საქართველოს მკვიდრი სახეობაა და შავი ზღვის სანაპირო წყლებში გვხვდება. ზოგჯერ ლაგუნებსა და მდინარეების შესართავებშიც შედის. საქართველოში მისი რიცხოვნობა მცირდება.
დრუნჩი წამახვილებულია, მკერდის ფარფლი თვალს წვდება და ფუძეზე შავი ლაქა არ აქვს. ზურგის ფარფლის წინ, ქერცლებზე 2–5 გრძივი ღარი აქვს. ოქროსფერ კეფალს ლოყაზე ოქროსფერი ლაქა აქვს, ლობანს კი თვალზე სქელი ცხიმოვანი ქუთუთო.
ერთ-ერთი პატარა კეფალია: ჩვეულებრივ, 30 სმ-მდეა, ყველაზე დიდი 40 სმ-ს აღწევს. მდედრი მამალზე დიდია. ცნობილი მაქსიმალური ასაკი 4 წელია.
ზრდასრული თევზი წყალმცენარეებით და მცენარეული დეტრიტით იკვებება. მოზარდი ჯერ ზოოპლანქტონს ჭამს, მერე ფსკერის წვრილ ორგანიზმებს. ფსკერის ქვიშასაც ყლაპავს.
ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში მოწყვლადია (VU, 2021), რიცხოვნობა მცირდება. მსოფლიოში საფრთხესთან ახლოსაა (NT), თუმცა საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















