კაპარჭინა
Abramis brama
Yurij Ivancea · Беляевский район
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ფსკერის მატლები, მოლუსკები, კიბოსნაირები, მცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, შავი ზღვისა და მტკვრის აუზები
- ზომა
- 82 სმ-მდე, 6 კგ-მდე; ჩვეულებრივ 25 სმ
- ჰაბიტატი
- ტბები, ნელი დინების მდინარეები, შესართავები
- ოჯახი
- Leuciscidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2024; საქართველოში VU, 2021
კაპარჭინა ტბებისა და დინჯი მდინარეების თევზია: ტანი მაღალი და გვერდებიდან შებრტყელებული აქვს, პირი კი მილივით წინ გამოიწევა. ამ პირით ფსკერის ტალახში მწერების მატლებს, მოლუსკებსა და წვრილ კიბოსნაირებს ეძებს. დიდ გუნდებად დადის, ბევრი პოპულაცია კი ქვირითობისთვის მდინარის ზემოთ მიგრირებს. საქართველოში შავი ზღვისა და მტკვრის აუზის მდინარეებსა და ტბებში გვხვდება, მათ შორის პალიასტომსა და ჯანდარის ტბაში. 82 სმ-მდე იზრდება, ჩვეულებრივი სიგრძე კი 25 სმ-ია. ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი მოწყვლადია (VU).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კაპარჭინა
მაღალი, გვერდებიდან ძლიერ შებრტყელებული თევზია, პატარა თავით. პირი ოდნავ ქვემოთ აქვს და მილივით წინ გამოიწევა. ანალური ფარფლი გრძელია: მისი ფუძე ზურგის ფარფლის ფუძეზე ორჯერ გრძელია. ზრდასრულს ზურგი რუხი ან მურა აქვს, გვერდები ოქროსფერ-მურა, ფარფლები რუხი ან მუქი, მოწითალო არასოდეს.

ტანი მაღალი და გვერდებიდან შებრტყელებულია. თავი და პირი პატარაა, პირი ოდნავ ქვემოთ მდებარეობს და მილივით წინ გამოიწევა: ამით ფსკერის ტალახს ქექავს. გვერდით ხაზში 51–60 ქერცლია.
ზურგის ფარფლი მაღალი და მოკლეა, ანალური კი გრძელი, 23–30 რბილი სხივით; მისი ფუძე ზურგის ფარფლის ფუძეზე ორჯერ გრძელია. მუცლისა და ანალურ ფარფლებს შორის ქერცლით დაუფარავი ქედი გასდევს. წყვილი ფარფლების ფუძე გამჭვირვალე ან რუხია.
ზრდასრულს ზურგი რუხი ან მურაა, გვერდები ოქროსფერ-მურა, მუცელი მოყვითალო. ფარფლები რუხია, ხშირად მუქი კიდეებით, და არასოდეს არის მოწითალო. ახალგაზრდები ვერცხლისფერი და უფრო წვრილი არიან, ამიტომ მათ კაპარჭინად ხშირად ვერ ცნობენ. ქვირითობისას მამლებს თავსა და ზურგზე თეთრი ბორცვები უჩნდებათ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ტბებისა და ნელი დინების მდინარეების თევზია. ყველაზე მრავლად მდინარეების ქვედა, დინჯ მონაკვეთებში, ძველ კალაპოტებში, მლაშე შესართავებსა და თბილ, არაღრმა ტბებში ცხოვრობს. ლარვები და ლიფსიტები მდგარ წყალში იზრდებიან, ერთი-ორი წლის ახალგაზრდები კი საკვებად მდინარეში გადიან. ზოგი ახალგაზრდა თევზი მლაშე შესართავებშიც ჩადის, ზამთარს კი მტკნარ წყალში ატარებს. საქართველოში შავი ზღვისა და მტკვრის აუზის მდინარეებსა და ტბებში გვხვდება, მათ შორის პალიასტომსა და ჯანდარის ტბაში. ბუნებრივი არეალი ევროპის უმეტეს ნაწილს და კასპიისა და არალის ზღვების აუზებს მოიცავს.
კაპარჭინას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ფსკერზე იკვებება: ჭამს მწერების, განსაკუთრებით ქრონომიდების მატლებს, წვრილ კიბოსნაირებს, მოლუსკებსა და მცენარეებს. მსხვილი თევზები წვრილ თევზსაც ჭამენ. ლიფსიტები ზოოპლანქტონით იკვებებიან. როცა ფსკერზე საკვები აკლია, კაპარჭინა ლაყუჩებით წყლიდან პლანქტონს, უმეტესად დაფნიებს, ფილტრავს.
დიდ გუნდებად ცხოვრობს, ფსკერთან ახლოს. საკვებს ტალახის ქექვით მოიპოვებს, და გუნდი ფსკერზე გაწმენდილ „ბილიკებს“ ტოვებს: მათ ზედაპირზე ამოსული ჭაობის აირის ბუშტები გასცემს. ზამთარს ღრმა ადგილებში ატარებს. წყლის გარეშე დიდხანს ძლებს. მრავლდება აპრილიდან ივნისამდე, როცა წყალი 12–20 °C-მდე თბება. ბევრი პოპულაცია ქვირითობისთვის მდინარის ზემოთ მიგრირებს; ზოგი მიგრაციას შემოდგომაზე იწყებს, ზამთარში ანელებს და გაზაფხულზე ამთავრებს. მამლები ნაპირთან ტერიტორიას იცავენ, ქვირითობისას კი თევზები წყლიდან ხმაურით ხტებიან. დედალი წებოვან ქვირითს ხშირ მცენარეულობაზე ყრის, ყოველ კილოგრამ წონაზე 90 000–300 000 ქვირითს. ლიფსიტები 3–12 დღეში იჩეკებიან და კვერცხის გულის ამოწურვამდე მცენარეებზე არიან მიმაგრებული. სქესობრივად 3–4 წლისა მწიფდება, 23 წლამდე ცოცხლობს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კაპარჭინასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მკვიდრი სახეობაა და შავი ზღვისა და მტკვრის აუზის მდინარეებსა და ტბებში ცხოვრობს, მათ შორის პალიასტომსა და ჯანდარის ტბაში. დინჯ, თბილ წყალს ამჯობინებს, ტალახიანი ფსკერით. რიცხოვნობა მცირდება, და 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია.
მაღალი, გვერდებიდან შებრტყელებული ტანით, პატარა თავით და წინ გამოწეული, მილისებრი პირით. ანალური ფარფლი გრძელია, ზურგის ფარფლი კი მოკლე და მაღალი. ზრდასრულს გვერდები ოქროსფერ-მურა აქვს, ფარფლები რუხი ან მუქი, მოწითალო ელფერის გარეშე.
ჩვეულებრივ 25 სმ-ისაა, მაგრამ 82 სმ-მდე იზრდება და 6 კგ-მდე იწონის. სქესობრივად 3–4 წლისა მწიფდება. 23 წლამდე ცოცხლობს.
ფსკერის ბინადრებს: მწერების მატლებს, მოლუსკებს, წვრილ კიბოსნაირებს, მცენარეებსაც. საკვებს ტალახში წინ გამოწეული პირით ეძებს. თუ ფსკერზე საკვები აკლია, წყლიდან პლანქტონს ფილტრავს.
აპრილიდან ივნისამდე, როცა წყალი 12–20 °C-მდე თბება. ქვირითს ხშირ მცენარეულობაში ყრის: ძველ კალაპოტებში, ჭალებში და ტბების ნაპირებთან. ბევრი პოპულაცია ამისთვის მდინარის ზემოთ მიგრირებს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















