ქარსალა
Sprattus sprattus
le0p0ld_d · Dorset
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- ჩვეულებრივ 8–12 სმ, 16 სმ-მდე
- კვება
- პლანქტონური კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, შავი ზღვის სანაპირო წყლები; სარეწაო
- ჰაბიტატი
- ღია ზღვა, ყურეები, შესართავები; 10–150 მ
- ოჯახი
- Clupeidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2018; საქართველოში LC, 2021
ქარსალასგან ამზადებენ ცნობილ შებოლილ თევზის კონსერვს. ჩვეულებრივ 8–12 სმ-ია, 16 სმ-მდე იზრდება. დიდ გუნდებად ცხოვრობს, ღამით ზედაპირზე ამოდის და პლანქტონური კიბოსნაირებით იკვებება. საქართველოს შავი ზღვის წყლებში მკვიდრი სახეობაა და აქაური თევზჭერის ერთ-ერთი მთავარი სახეობაა, ქაფშიასთან ერთად. ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქარსალა
პატარა, საკმაოდ წაგრძელებული, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია. მუცელზე ბასრი ქერცლის ძლიერი ქიმი გასდევს, ყელიდან ანალურ ფარფლამდე. ზურგი მოლურჯო ან მომწვანოა, გვერდები ვერცხლისფერი, მუქი ლაქების გარეშე.

ქვედა ყბა ოდნავ წინ არის გამოწეული. ლაყუჩის საფარზე რადიალური ძვლოვანი ზოლები არ აქვს, ლაყუჩის ხვრელის უკანა კიდე გლუვად მომრგვალებულია, ხორციანი წამონაზარდების გარეშე.
ანალური ფარფლის ბოლო ორი სხივი გადიდებული არ აქვს. ამით ჭიჭყინასგან განსხვავდება, რომელსაც ეს სხივები გადიდებული აქვს. მუცლის ფარფლები ზურგის ფარფლის დასაწყისის ქვეშ ან ოდნავ წინ იწყება.
ზურგი მოლურჯო ან მომწვანოა, გვერდები ვერცხლისფერი. გვერდებზე მუქი ლაქები არ აქვს, რითაც სარდინასგან განსხვავდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის გუნდური თევზია: ცხოვრობს როგორც ნაპირიდან შორს, ღია წყალში, ისე ყურეებსა და შესართავებში. შესართავებში განსაკუთრებით ახალგაზრდები შედიან, 4 პრომილემდე დამლაშებულ წყალსაც იტანს. ჩვეულებრივ 10–150 მ სიღრმეზე ბინადრობს. გავრცელებულია ჩრდილოეთის და ბალტიის ზღვებიდან ბრიტანეთის კუნძულების, პირენეის ნახევარკუნძულის და მაროკოს ნაპირებამდე, ხმელთაშუა და შავ ზღვებში. საქართველოს ვიწრო შელფი და ღრმა წყლის გოგირდწყალბადი ფსკერის თევზებისთვის არახელსაყრელია, პელაგიური თევზები, ქარსალა და ქაფშია კი აქ მრავლად არის.
ქარსალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ ვერცერთ რეგიონს ვერ მოვნიშნავთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
პლანქტონური კიბოსნაირებით იკვებება, ძირითადად ნიჩაბფეხიანებით. ლიფსიტები ამ კიბოსნაირების ქვირითს და ლარვებს და დიატომურ წყალმცენარეებს ჭამენ. საკვების მოსაძებნად ღამით ზედა ფენებში ამოდის. თავად შავი ზღვის ბევრი მტაცებლის საკვებია.
გუნდური თევზია და ზამთრის საკვებ ადგილებსა და ზაფხულის საქვირითე ადგილებს შორის ძლიერ მიგრირებს. ღამით ზედაპირზე ამოდის საკვებად, დღისით ღრმად ჩადის. ზოგი ქარსალა თითქმის მთელი წლის განმავლობაში მრავლდება, ძირითადად კი გაზაფხულზე და ზაფხულში; ხმელთაშუა ზღვაში ქვირითობის პიკი დეკემბრიდან აპრილამდეა. ქვირითს 10–20 მ სიღრმეზე, ნაპირთან ან ზღვაში 100 კმ-მდე მოშორებით ყრის: 6000–14 000 პელაგიურ ქვირითს. ლიფსიტებს დინება ნაპირისკენ მიერეკება. ერთი თევზის ქვირითობა დაახლოებით ორ თვეს გრძელდება. სქესობრივად დაახლოებით 10 სმ სიგრძისას მწიფდება. 6 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში ქარსალა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). ხმელთაშუა და შავ ზღვებში მისი რიცხოვნობა ძლიერ მერყეობს, რაც ნაწილობრივ სავარცხლურა მნემიოფსისის (Mnemiopsis leidyi) გავრცელებას უკავშირდება; ამ ზღვებში ჭერა 1990-იან წლებში დაეცა, შემდეგ ათწლეულში კი აღდგა. შავ ზღვაში 2014 წლის რეგიონულ შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ქარსალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მრავლად. შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს წყლებშიც ცხოვრობს. ქაფშიასთან ერთად აქაური ზღვის თევზჭერის ერთ-ერთი მთავარი სახეობაა. საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით რიცხოვნობა სტაბილურია.
ძირითადად გაზაფხულზე და ზაფხულში, თუმცა ზოგი თითქმის მთელი წლის განმავლობაში მრავლდება; ხმელთაშუა ზღვაში პიკი დეკემბრიდან აპრილამდეა. ქვირითს 10–20 მ სიღრმეზე ყრის, ნაპირთან ან ზღვაში 100 კმ-მდე მოშორებით. ლიფსიტებს დინება ნაპირისკენ მიერეკება.
პატარა ვერცხლისფერი თევზია, მოლურჯო ან მომწვანო ზურგით, გვერდებზე მუქი ლაქების გარეშე. მუცელზე ბასრი ქერცლის ქიმი აქვს, ქვედა ყბა ოდნავ წინ არის გამოწეული. ჭიჭყინას ძალიან ჰგავს, მაგრამ ანალური ფარფლის ბოლო ორი სხივი გადიდებული არ აქვს.
ჩვეულებრივ 8–12 სმ-ია, 16 სმ-მდე იზრდება. სქესობრივად დაახლოებით 10 სმ სიგრძისას მწიფდება. 6 წლამდე ცოცხლობს.
პლანქტონურ კიბოსნაირებს, ძირითადად ნიჩაბფეხიანებს. ლიფსიტები მათ ქვირითს, ლარვებს და დიატომურ წყალმცენარეებს ჭამენ. საკვებად ღამით ზედაპირზე ამოდის.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც LC-ია. შავ ზღვაში მისი რიცხოვნობა წლიდან წლამდე ძლიერ მერყეობს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















