შავწარბა
Acanthobrama microlepis
ნიკიტა ტიუნოვი · VP2J+7VG საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მცენარეული საკვები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, მტკვრის აუზი
- ზომა
- 25 სმ-მდე
- ჰაბიტატი
- მდინარეები, ტბები, წყალსაცავები
- ოჯახი
- Leuciscidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში VU, 2021
შავწარბა ძირითადად მტკვრისა და არაქსის აუზში ბინადრობს, და მისი ტიპური ეგზემპლარი თბილისთან, მტკვარშია დაჭერილი. მაღალტანიანი თევზია: ზურგისა და კუდის ფარფლებს თითქმის შავი წვეროები აქვს, გვერდებზე კი ფართო მუქი ზოლი გასდევს. 25 სმ-მდე იზრდება. გრილწყლიან მდინარეებსა და ტბებში ცხოვრობს; საქართველოში ცნობილია ჯანდარის ტბიდან და მდინარე იორიდან, ჭაჭუნასთან. ადამიანისთვის უვნებელია, სარეწაოდ კი დიდი მნიშვნელობა არ აქვს. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი მოწყვლადია (VU).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავწარბა
მაღალი ტანის თევზია, თეთრულასა და მარდულას მსგავსი, მაგრამ მათზე დიდი და უფრო მაღალტანიანი. ზურგის ფარფლის ბოლო დაუტოტავი სხივი გამსხვილებული და მაგარია. ზურგისა და კუდის ფარფლებს თითქმის შავი წვეროები აქვს, გვერდებზე ფართო მუქი ზოლი გასდევს.

ზურგის ფარფლის ბოლო დაუტოტავი სხივი ძლიერ გამსხვილებული და შედარებით მაგარია, თუმცა წვერო რბილი რჩება. ეს მისი მთავარი განმასხვავებელი ნიშანია. ზურგის ფარფლში სულ 11 სხივია, წაგრძელებულ ანალურ ფარფლში 15–20.
ქერცლი წვრილია: გვერდით ხაზში 63–82 ქერცლია, თავად ხაზი კი ოდნავ ქვემოთ არის მოხრილი. პირი ირიბია და თითქმის თავის ბოლოში მდებარეობს. ტანი თეთრულასა და მარდულაზე მაღალია.
გვერდებზე, ტანის გასწვრივ, ფართო მუქი ზოლი გასდევს. ზურგისა და კუდის ფარფლებს მუქი, თითქმის შავი წვეროები აქვს, და ამით თეთრულასა და მარდულასგანაც განსხვავდება. გულმკერდისა და მუცლის ფარფლები, როგორც წესი, მოწითალოა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
მდინარეებსა და ტბებში ცხოვრობს, გრილ, 10–20 °C ტემპერატურის წყალში. ბევრნაირ წყალსატევს ითვისებს, სადაც წყალი დგას ან ნელა მიედინება: დიდ ნაკადულებს, მდინარეებს, წყალსაცავებსა და ტბებს. მდინარეებში სწრაფ დინებასა და კენჭოვან ფსკერზეც ცხოვრობს. მტკვრის ზემო და შუა წელსა და მის შენაკადებში მინგეჩაურამდე ბინადრობს, არაქსში კი ყარადონლუმდე; შესაძლოა ირანის მდინარე სეფიდრუდშიც ცხოვრობდეს. საქართველოში ცნობილია ჯანდარის ტბიდან და მდინარე იორიდან, ჭაჭუნასთან. ერაყში ადამიანმა შეიყვანა.
შავწარბას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
კვება ცუდად არის შესწავლილი. მცენარისმჭამელ თევზად ითვლება, რომელიც ფსკერთან და წყლის სისქეში იკვებება.
ბიოლოგია ცუდად არის შესწავლილი. ფსკერთან და წყლის სისქეში ცხოვრობს. სქესობრივად 2–3 წლისა მწიფდება, 8–12 სმ სიგრძისას. სომხეთში აპრილის ბოლოდან აგვისტოს ბოლომდე მრავლდება, თურქეთში მაისის დასაწყისიდან ივლისის ბოლომდე. თურქეთის წყლებში დედალი 2830-დან 9705-მდე ქვირითს ყრის, რაც მის ზომასა და ასაკზეა დამოკიდებული. სომხეთში ნაყოფიერება უფრო მაღალია, 19 000 ქვირითამდე, ქვირითის დიამეტრი კი 1,87 მმ-მდეა.
მსოფლიოში შავწარბა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014): თავის არეალში ფართოდ არის გავრცელებული, და მდინარეებზე ჰესების მშენებლობას, როგორც ჩანს, მასზე შესამჩნევი გავლენა არ მოუხდენია. ირანში მისი პოპულაციები მცირდება. საქართველოში მკვიდრი სახეობაა; 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება.
ნიკიტა ტიუნოვი · Neel Prajapati
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავწარბასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მკვიდრი სახეობაა და მტკვრის აუზში ცხოვრობს. პირველად სწორედ თბილისთან, მტკვარში დაჭერილი თევზით აღწერეს. საქართველოში ცნობილია ჯანდარის ტბიდან და მდინარე იორიდან, ჭაჭუნასთან.
მაღალი ტანით, ზურგისა და კუდის ფარფლების თითქმის შავი წვეროებით და გვერდებზე ფართო მუქი ზოლით. ზურგის ფარფლის ბოლო დაუტოტავი სხივი გამსხვილებული და მაგარია. თეთრულასა და მარდულას ჰგავს, მაგრამ მათზე დიდი და მაღალტანიანია.
25 სმ-მდე იზრდება. სქესობრივად 2–3 წლისა მწიფდება, როცა 8–12 სმ სიგრძისაა. ზომით მსგავს თეთრულასა და მარდულას აჭარბებს.
ძირითადად მტკვრისა და არაქსის აუზში: მტკვრის ზემო და შუა წელზე მინგეჩაურამდე და არაქსში ყარადონლუმდე, მათ შორის თურქეთში და სომხეთში. შესაძლოა ირანის მდინარე სეფიდრუდშიც ბინადრობდეს. ერაყში ადამიანმა შეიყვანა.
გაზაფხულის ბოლოდან ზაფხულის ბოლომდე: სომხეთში აპრილის ბოლოდან აგვისტოს ბოლომდე, თურქეთში მაისიდან ივლისის ბოლომდე. დედალი რამდენიმე ათას ქვირითს ყრის, სომხეთში 19 000-მდე. საქართველოში მისი გამრავლების ვადები ცალკე აღწერილი არ არის.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.


















