ვერცხლისფერი თოლია
Larus argentatus
Zac Peterson
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 55–67 სმ; ფრთები 125–155 სმ; 710–1525 გ
- კვება
- ყოვლისმჭამელი: ნარჩენები, კიბოსნაირები, ზღვის ზღარბები, თევზი, კვერცხები
- სტატუსი საქართველოში
- დადგენილი არ არის; ცოტა ჩანაწერი
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, ქალაქები, ნაგავსაყრელები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021); საქართველოში NE
ვერცხლისფერი თოლია (Larus argentatus) ზღვისპირა ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფრინველია: მისი ხმამაღალი, სიცილის მსგავსი ძახილი ბრიტანეთში ზღვის ნაპირის სიმბოლოდ ითვლება. დიდი თოლიაა, 55–67 სმ სიგრძის, ნაცრისფერი ზურგით, ვარდისფერი ფეხებითა და ყვითელი ნისკარტით, რომელზეც წითელი ლაქაა. ბუდობს ჩრდილოეთ და დასავლეთ ევროპის სანაპიროებზე. საქართველოში მისი სტატუსი დადგენილი არ არის. ცოტა ჩანაწერია, ძირითადად შავი ზღვის სანაპიროდან, აჭარიდან და ფოთის მიდამოებიდან. ადამიანისთვის საშიში არ არის. კასპიური, ყვითელფეხა და სომხური თოლიები კი საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობენ და ბუდობენ, ამიტომ დიდი ნაცრისფერზურგა თოლია ვერცხლისფერად მხოლოდ ფეხების, თვალისა და ფრთის ბოლოების გულდასმით შემოწმების შემდეგ ჩათვალეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ვერცხლისფერი თოლია
დიდი, მასიური თოლიაა. მამალი 60–67 სმ სიგრძისაა, დედალი 55–62 სმ, გაშლილი ფრთები 125–155 სმ-ია. ზრდასრულს ღია ნაცრისფერი ზურგი და ფრთები, თეთრი თავი და ქვედა მხარე აქვს. ფეხები ჩვეულებრივ ვარდისფერია, ყველა ასაკში.

ფრთის ბოლოები შავია, თეთრი ლაქებით, რომლებსაც „სარკეებს“ უწოდებენ. ნისკარტი ყვითელია, ქვედა ნაწილზე წითელი ლაქით. თვალი ღიაა, მის გარშემო კი ყვითელი შიშველი კანის რგოლია. ზამთარში თავსა და კისერზე მურა ზოლები უჩნდება.
ახალგაზრდები ძირითადად მურა არიან, მუქი ზოლებით, მუქი ნისკარტითა და თვალით. მეორე ზამთარს თავი და ქვედა მხარე თეთრდება, ზურგი ნაცრისფერი ხდება. ზრდასრულის ბუმბულს საშუალოდ ოთხი წლის ასაკში იღებს, ამიტომ ახალგაზრდების გარკვევა განსაკუთრებით რთულია.
ყვითელფეხა და სომხურ თოლიებს ყვითელი ფეხები აქვთ, ვერცხლისფერს კი ჩვეულებრივ ვარდისფერი. თუმცა ბალტიისპირეთის ზოგ ვერცხლისფერ თოლიასაც მოყვითალო ფეხები აქვს. ფრთაშავ თოლიას ზურგი ბევრად მუქი, ფეხები კი ყვითელი აქვს. ერთი ნიშნით ნუ განსაზღვრავთ: დიდი თოლიების გარკვევა სპეციალისტებისთვისაც რთულია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ჩრდილო-დასავლეთ ევროპის დიდ ნაწილში: ისლანდიაში, ბრიტანეთსა და ირლანდიაში, საფრანგეთში, ჩრდილოეთის ზღვისა და ბალტიის სანაპიროებზე, სკანდინავიასა და ჩრდილო-დასავლეთ რუსეთში. საფრანგეთის, ბრიტანეთისა და ირლანდიის ფრინველები ძირითადად ადგილზე რჩებიან, ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის ფრინველები კი ზამთარში სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიფრინავენ. ზღვის ნაპირებთან ერთად ქალაქებშიც ცხოვრობს: ბრიტანეთში წლის ყველა დროს ჩანს ქუჩებსა და ბაღებში. ხმელთაშუა ზღვაზეც ჩანს, აღმოსავლეთით კი ისრაელში, კვიპროსსა და თურქეთში მხოლოდ შემთხვევით შეიძლება მოხვდეს. საქართველოში ცოტა ჩანაწერია და მისი სტატუსი დადგენილი არ არის. აჭარაში, ჭოროხის დელტაში, 2014 წლის ივნისსა და 2023 წლის სექტემბერში დააფიქსირეს, აჭარაში 2021 წლის მარტშიც ნახეს. 2020 წლის ოქტომბერში რამდენიმე ჩანაწერი გაკეთდა ფოთის მიდამოებში.
ვერცხლისფერი თოლიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყოვლისმჭამელი და მოხერხებული მჭამელია. სანაგვეებზე, ნაგავსაყრელებსა და კანალიზაციის გამონადენებთან იკვებება, და ნარჩენები მისი საკვების ნახევრამდე შეიძლება იყოს. სახელის მიუხედავად, ქაშაყს განსაკუთრებით არ ეტანება: მის კუჭში უფრო ხშირად ზღვის ზღარბები და კიბოსნაირებია, ვიდრე თევზი. იპარავს სხვა ფრინველების, მათ შორის თოლიების, კვერცხებსა და ბარტყებს. ნიჟარიან ნადავლს სიმაღლიდან აგდებს, რომ გატყდეს. მიწაზე ფეხებით რიტმულად ბაკუნობს, რომ ჭიაყელები ზედაპირზე ამოიყვანოს.
ხმაურიანი და კოლონიური ფრინველია. გუნდში თავისუფალი იერარქია აქვს, რომელიც ზომას, აგრესიულობასა და ძალას ეყრდნობა. გარდა ხმამაღალი სიცილისა, აქვს განგაშის ყეფისმაგვარი ძახილიც. მარილიანი წყლის დალევაც შეუძლია, რადგან თვალებს ზემოთ ჯირკვლები ზედმეტ მარილს გამოყოფს, თუმცა მტკნარ წყალს ამჯობინებს. წყვილები თითქმის ყოველთვის ერთგულები არიან და ხშირად მთელი ცხოვრება ერთად რჩებიან. კოლონიებად ბუდობს, მიწაზე ან კლდის თაროებზე. დებს 2–4 კვერცხს, ჩვეულებრივ სამს, რომლებზეც ორივე მშობელი 28–30 დღე ზის. ბარტყები ნისკარტით უკაკუნებენ მშობლის ნისკარტზე წითელ ლაქას, მშობელი კი საკვებს ამოაბრუნებს. ფრენას 35–40 დღეში იწყებენ. ცნობილი ყველაზე ხანდაზმული ფრინველი 49 წლის იყო.
მსოფლიოში ვერცხლისფერი თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 1 060 000–1 220 000-ია და მცირდება. ბრიტანეთში 25 წელიწადში მისი რიცხვი 50%-ით შემცირდა, თუმცა ქალაქებში გაიზარდა. 2009 წლიდან იქ ის განსაკუთრებული ზრუნვის საჭიროების მქონე ფრინველთა წითელ სიაშია, მისი მოკვლა კი 2010 წლიდან მხოლოდ სპეციალური ინდივიდუალური ნებართვით არის დაშვებული. საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში მისი სტატუსი დადგენილი არ არის.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ვერცხლისფერი თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ცოტა ჩანაწერია და მისი სტატუსი დადგენილი არ არის. ნახეს აჭარაში 2014, 2021 და 2023 წლებში, მათ შორის ჭოროხის დელტაში, ასევე ფოთის მიდამოებში 2020 წლის ოქტომბერში. ჩვენს სანაპიროზე კასპიური, ყვითელფეხა და სომხური თოლიები მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება, ამიტომ ფოტოს გარეშე ვერცხლისფერის დადასტურება ძნელია.
ზრდასრულ ვერცხლისფერ თოლიას ჩვეულებრივ ვარდისფერი ფეხები, ღია თვალი და ყვითელი რგოლი აქვს თვალის გარშემო. ყვითელფეხა და სომხურ თოლიებს ყვითელი ფეხები აქვთ. ეს სახეობები ადრე ერთ სახეობად ითვლებოდა და ერთმანეთს ძალიან ჰგვანან, ამიტომ ერთი ნიშნით ნუ ენდობით და ფოტო გადაიღეთ.
მამალი 60–67 სმ სიგრძისაა და 1050–1525 გ იწონის, დედალი 55–62 სმ-ია და 710–1100 გ. გაშლილი ფრთები 125–155 სმ-ია. ზრდასრული მამლები ჩვეულებრივ დედლებზე დიდია.
თითქმის ყველაფერს: ნარჩენებს, კიბოსნაირებს, ზღვის ზღარბებს, თევზს, ჭიაყელებს, სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს, მცენარეების ნაწილებსაც. ნიჟარიან ნადავლს სიმაღლიდან აგდებს, რომ გატეხოს.
დიდხანს. ზრდასრულის ბუმბულს საშუალოდ ოთხი წლის ასაკში იღებს, ცნობილი ყველაზე ხანდაზმული ფრინველი კი 49 წლის იყო. წყვილები ხშირად მთელი ცხოვრება ერთად რჩებიან.
ადამიანისთვის საშიში არ არის, თუმცა ბუდეს მტკიცედ იცავს. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021), მაგრამ მისი რიცხვი მცირდება. საქართველოში შეფასებული არ არის (NE).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
























