აუდოუნის თოლია
Larus audouinii
Carles Fabregat · Valencia
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 49–51 სმ; ფრთები 115–140 სმ; 500–600 გ
- კვება
- ძირითადად 7–15 სმ-იანი თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- მხოლოდ ძველი, დაუდასტურებელი ცნობა
- გავრცელება
- ხმელთაშუა ზღვა; ზამთარში აფრიკის ატლანტიკური სანაპირო
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, კლდოვანი კუნძულები, ღია ზღვა
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU (2020); საქართველოში NE
აუდოუნის თოლია (Larus audouinii) 1960-იანი წლების ბოლოს მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი თოლია იყო: მხოლოდ დაახლოებით 1000 წყვილი დარჩა. მას შემდეგ ახალი კოლონიები შექმნა, მაგრამ ახლაც იშვიათია, დაახლოებით 10 000 წყვილით, და მსოფლიოში მოწყვლადია (VU). ბუდობს ხმელთაშუა ზღვის პატარა კუნძულებზე, ზამთარს კი აფრიკის ატლანტიკურ სანაპიროზე ატარებს. სხვა დიდი თოლიებისგან განსხვავებით, ნარჩენებს იშვიათად ეძებს და თითქმის მხოლოდ თევზით იკვებება. საქართველოში მხოლოდ ძველი, ლიტერატურაში მოხსენიებული ცნობა არსებობს, ფოტოთი ან ნიმუშით დადასტურებული ჩანაწერი კი არ არის. თუ შავ ზღვაზე მოკლე, მუქწითელნისკარტა თოლიას დაინახავთ, ფოტო აუცილებლად გადაიღეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აუდოუნის თოლია
ზრდასრული ვერცხლისფერი თოლიის პატარა ასლს ჰგავს. ზურგი ღია ნაცრისფერია, თავი და ქვედა მხარე თეთრი. ყველაზე კარგი ნიშანი მოკლე, სქელი, წითელი ნისკარტი და მომწვანო-რუხი ფეხებია.

ფრთის შავ ბოლოებზე მხოლოდ წვრილი თეთრი წერტილებია, „მარგალიტის მძივივით“. ბევრ სხვა დიდ თოლიას იქ დიდი თეთრი „სარკეები“ აქვს. ეს ნიშანი განსაკუთრებით კარგად ჩანს, როცა ფრინველი ზის და ფრთები დაკეცილი აქვს.
სხეულის სიგრძე 49–51 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 115–140 სმ, წონა 500–600 გ. ზრდასრულის ბუმბულს ოთხ წელიწადში იღებს. ახალგაზრდები მუქი და მოყავისფროა, ამიტომ მათი გარკვევა ბევრად რთულია.
ყვითელფეხა და კასპიურ თოლიებს ყვითელი ნისკარტი აქვთ, მასზე წითელი ლაქით, და ფრთის ბოლოებზე დიდი თეთრი „სარკეები“. აუდოუნის თოლიას ნისკარტი მთლიანად მუქი წითელია და უფრო მოკლე. თუ ასეთ ფრინველს ნახავთ, ნისკარტისა და ფრთის ბოლოების ფოტო გადაიღეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მკაცრად ზღვის ფრინველია: სანაპიროზე და ღია ზღვაში იკვებება. ბუდობს ხმელთაშუა ზღვის პატარა, კლდოვან კუნძულებზე, კოლონიებად ან ცალ-ცალკე, ასევე ჩრდილოეთ აფრიკისა და პირენეის ნახევარკუნძულის სანაპიროზე. ბუდობს საბერძნეთში, კვიპროსზე, იტალიაში, ესპანეთში, საფრანგეთში, თურქეთში, მაროკოში, ალჟირსა და ტუნისში. ზამთარს აფრიკის ატლანტიკურ სანაპიროზე ატარებს, სენეგალამდე და გამბიამდე. ბუდობის ადგილებიდან შორს იშვიათად მიდის. საქართველოში ზუსტი ჩანაწერი არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მხოლოდ ძველ ლიტერატურაში მოხსენიებული სახეობაა, დოკუმენტური მტკიცებულების გარეშე, ბოლო ათწლეულებში კი არ დაფიქსირებულა. სახეობის მსოფლიო არეალში საქართველო შემთხვევითი სტუმრების ქვეყნად არის მითითებული.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
თევზჭამია სპეციალისტია და ნარჩენებს, სხვა დიდი თოლიებისგან განსხვავებით, იშვიათად ეძებს. ძირითადად 7–15 სმ-იან თევზს იჭერს: სარდინს, ქაფშიას და ზღვის ნემსას. ღამითაც იკვებება, ხშირად ნაპირიდან შორს, ღია ზღვაში. ზოგჯერ ნაპირის გასწვრივ ნელა დაფრინავს და ფეხებს წყალში ჩაუშვებს, რომ ფრენა შეანელოს. ღელვის დროს წვრილ ბეღურასნაირ ფრინველებს, მწერებს, ხვლიკებს და პატარა მღრღნელებსაც იჭერს.
ბუდობის შემდეგ ფრინველები აფრიკის ატლანტიკური სანაპიროსკენ მიდიან, ზოგი სენეგალამდეც აღწევს. გაზაფხულზე კოლონიებში ბრუნდებიან. გამრავლების ადგილებიდან შორს იშვიათად იხეტიალებენ, ამიტომ ხმელთაშუა ზღვის გარეთ შემთხვევითი სტუმარია. ბუდე უბრალოა: მშრალი ტოტების გროვაში გაკეთებული ფოსო. მაისში დედალი 2–3 კვერცხს დებს, რომლებზეც ორივე მშობელი 28 დღე ზის. ბარტყები მოწითალო-ნაცრისფერი ბუმბულით, შავი და მურა ლაქებით იჩეკებიან და ბუდეს 35–40 დღეში ტოვებენ. კოლონია ძალიან ადვილად ფრთხება: თუ კუნძულზე ხალხი გადავა, კვერცხებზე მჯდომი ფრინველები გარბიან და ცხელ ამინდში კვერცხები მზეზე მალე იღუპება.
მსოფლიოში აუდოუნის თოლია მოწყვლადია (VU, 2020, კრიტერიუმი A4b). მისი რიცხვი მცირდება, ერთი თაობა კი დაახლოებით 8 წელიწადია. საფრთხეებს შორისაა თევზჭერასთან დაკავშირებული ზიანი, პრობლემური ადგილობრივი სახეობები და კოლონიების შეწუხება. თხები და ცხვრები კუნძულებზე მწირ მცენარეულობას ჭამენ და ბუდისთვის თავშესაფარს ანადგურებენ. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აუდოუნის თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დადასტურებული ჩანაწერი არ არის. საქართველოდან მხოლოდ ძველი, ლიტერატურაში მოხსენიებული ცნობა არსებობს, ფოტოს ან ნიმუშის გარეშე. ბოლო ათწლეულებში არ დაფიქსირებულა, ამიტომ თუ შავ ზღვაზე ნახავთ, ფოტო აუცილებლად გადაიღეთ.
მოკლე, სქელი, მუქი წითელი ნისკარტით, მომწვანო-რუხი ფეხებით და ფრთის შავ ბოლოებზე წვრილი თეთრი წერტილებით, „მარგალიტის მძივივით“. ზურგი ღია ნაცრისფერია. ზომით ვერცხლისფერ თოლიაზე პატარაა.
იმიტომ, რომ მისი რიცხვი მცირდება და ბუდობის ადგილები ცოტაა. კოლონიებს თევზჭერა, სხვა სახეობები და ადამიანის შეწუხება აზიანებს. 1960-იანი წლების ბოლოს მხოლოდ 1000 წყვილი იყო, ახლა დაახლოებით 10 000-ია, მაგრამ რიცხვი ისევ მცირდება.
ძირითადად 7–15 სმ-იან თევზს: სარდინს, ქაფშიას, ზღვის ნემსას. ღამითაც იკვებება, ხშირად ღია ზღვაში. სხვა დიდი თოლიებისგან განსხვავებით, ნარჩენებს იშვიათად ეძებს.
ხმელთაშუა ზღვის პატარა, კლდოვან კუნძულებზე, კოლონიებად ან ცალ-ცალკე. მაისში 2–3 კვერცხს დებს. ზამთარს აფრიკის ატლანტიკურ სანაპიროზე, სენეგალამდე ატარებს.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2020) და მასზე AEWA შეთანხმება ვრცელდება. საქართველოში შეფასებული არ არის (NE).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























