დიდი შავთავა თოლია
Larus ichthyaetus
richfisc · Shemya Island
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 55–72 სმ, ფრთები 1,42–1,7 მ; 0,96–2,1 კგ
- კვება
- თევზი, კიბოსნაირები, მწერები, პატარა ძუძუმწოვრები
- სტატუსი საქართველოში
- ზამთრის სტუმარი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტბები, წყალსაცავები, ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC (2021)
დიდი შავთავა თოლია (Larus ichthyaetus) მსოფლიოში ყველაზე დიდი შავთავიანი თოლიაა და ზომით მესამე თოლია დედამიწაზე. სიგრძე 55–72 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,42–1,7 მ, წონა 0,96–2,1 კგ. ბუდობს ყირიმიდან და შავი ზღვის ჩრდილოეთიდან მონღოლეთამდე, ზამთარს კი სამხრეთის ზღვებთან ატარებს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში ზამთრის სტუმარია. ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად თებერვალ-მარტში. ძირითადად ქვემო ქართლში ჩანს, კუმისის ტბაზე კი 2014 წლის თებერვალში ერთ დღეს 68 ფრინველი დაითვალეს. თუ ზამთარში ტბაზე თოლიებს შორის ყველაზე მსხვილს მუქი ნიღბით შეამჩნევთ, კარგად დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დიდი შავთავა თოლია
ძალიან დიდი თოლიაა, გრძელი ფრთებითა და მსხვილი ნისკარტით. ზაფხულში ზრდასრულს მთლიანად შავი თავი აქვს, ზამთარში კი თავი თეთრდება და თვალზე მხოლოდ მუქი ნიღაბი რჩება. ზურგი და ფრთები ნაცრისფერია, ფრთის წვერებზე თეთრი ლაქებით.

ზაფხულის ზრდასრულს თავი მბზინავი შავი აქვს. ამხელა სხვა თოლიას შავი თავი არ აქვს, ამიტომ ამ დროს მისი აღრევა ძნელია.
ზურგი და ფრთები ნაცრისფერია, ფრთის წვერებზე კი თვალში საცემი თეთრი „სარკეები“ აქვს. სხეული თეთრია, ფეხები ყვითელი.
ნისკარტი ყვითელ-ნარინჯისფერია, წვერთან შავი რგოლითა და წითელი ბოლოთი. ზამთარში შავი თავი ქრება და თვალზე გამავალი მუქი ნიღაბი რჩება. ახალგაზრდები ზურგზე სწრაფად ნაცრისფრდებიან, მაგრამ ზრდასრულის შეფერილობას მხოლოდ ოთხ წელიწადში იღებენ. ზამთარში თეთრთავიანი დიდი თოლიებისგან ამ მუქი ნიღბით გაარჩევთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს მშრალ სტეპში, მარილიანი და მტკნარი ტბების, შიდა ზღვებისა და მდინარის დელტების ცარიელ კუნძულებზე, ასევე მთის ტბებზე 1700 მ-მდე. ბუდეს ლერწმიანში, ბუჩქებში ან შიშველ ადგილზე აკეთებს. ზამთარს თევზით მდიდარ ზღვის სანაპიროებზე, პლაჟებსა და ნავსადგურებში ატარებს, ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთით, წითელ ზღვაზე, სპარსეთის ყურეში, კასპიის სამხრეთით და ინდოეთის ოკეანის ჩრდილოეთით მიანმარამდე. ამ დროს დიდ მდინარეებზე, ტბებზე, წყალსაცავებზე, თევზსაშენ ტბორებსა და ნაგავსაყრელებზეც ჩანს. საქართველოში ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში ჩანს, მათ შორის კუმისის ტბაზე, სადაც 2014 წლის თებერვალში 68 ფრინველი დაითვალეს, 2021 და 2022 წლების იანვარ-თებერვალში კი 50–60. ცალკეული ფრინველები კახეთსა და თბილისშიც ნახეს.
დიდი შავთავა თოლიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყოვლისმჭამელია, მაგრამ ძირითადად ცხოველურ საკვებს ჭამს. პირველ რიგში თევზით იკვებება, განსაკუთრებით მკვდარით, ასევე კიბოსნაირებით, მწერებითა და პატარა ძუძუმწოვრებით. უფრო იშვიათად ჭამს ფრინველებს და მათ კვერცხებს, ქვეწარმავლებსა და თესლს. ბუდობის დროს კოლონიიდან შორს მიფრინავს მწერების გუნდებზე სანადიროდ, თევზსაჭერ ნავებს მისდევს და ნავსადგურებში ნარჩენებსაც აგროვებს.
სრულად გადამფრენი ფრინველია, თუმცა ბევრი ახალგაზრდა ზაფხულსაც ზამთრის არეალში ატარებს. ბუდობს კოლონიებად, ჩვეულებრივ, 10 წყვილზე მეტი, ხშირად 150–300, გამონაკლისად 3000 წყვილამდე. ცალკე წყვილიც შეიძლება დაბუდდეს, მაგრამ მხოლოდ სხვა თოლიების კოლონიაში. ბუდეები ერთმანეთთან ძალიან ახლოსაა, ზოგჯერ 1,5–2,5 მ-ში. ბუდე არაღრმა ფოსოა, სადაც 2–4 კვერცხს დებს. კრუხობს ორივე მშობელი, გამოჩეკილი ბარტყები კი ერთ „საბავშვო ბაღად“ იკრიბებიან, რომელსაც ფრინველების ნაწილი იცავს, დანარჩენები კი საკვებს ეძებენ. კოლონიაში ხმაურიანია, ძახილი ღრმა, ცხვირისმიერი „აარგ“ აქვს. საფრთხისას მტერს ახლოს არ ეკარება: ფრინველები რამდენიმე ათეულ მეტრში მწკრივად დგებიან და ხმამაღლა ყვირიან. ბუდობის გარეთ, ჩვეულებრივ, მარტო ან 2–3 ფრინველის ჯგუფად დადის, თევზით მდიდარ ადგილებში კი დიდ გუნდებად იკრიბება. საქართველოში ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად თებერვალ-მარტში. ზაფხულში აქ მხოლოდ ერთეული ფრინველები ჩანს.
მსოფლიოში დიდი შავთავა თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). მისი რიცხვი 125 000–1 100 000 ფრინველად არის შეფასებული და, სავარაუდოდ, იზრდება. ევროპაში 25 100–28 300 წყვილი ბუდობს. ჩინეთში, ცინხაის ტბაზე, ერთ-ერთ მთავარ საბუდარ ადგილას, ტურიზმის გაზრდამ ფრინველები შეაწუხა და ბუდობის რიცხვი მკვეთრად შემცირდა. იქვე 2006 წელს H5N1 ფრინველის გრიპით 929 ფრინველი დაიღუპა. რუსეთის წითელ წიგნშია შეტანილი. სახეობა CMS-ის II დანართშია, მასზე ვრცელდება AEWA-ს შეთანხმებაც. საქართველოს 2021 წლის რეგიონული შეფასებით ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხვი კი სტაბილურია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დიდი შავთავა თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ზამთრის სტუმრად. ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად თებერვალ-მარტში. საქართველოში არ ბუდობს: მისი საბუდარი ადგილები ყირიმიდან მონღოლეთამდე გადაჭიმულ სტეპის ტბებზეა.
ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლის ტბებსა და წყალსაცავებზე, მაგალითად კუმისის ტბაზე, სადაც ზამთარში 50–68 ფრინველიც დაუთვლიათ. ცალკეული ფრინველები კახეთსა და თბილისშიც ნახეს.
ზაფხულში ერთადერთი ამხელა თოლიაა შავი თავით. ზურგი ნაცრისფერი აქვს, ფეხები ყვითელი, ნისკარტი ყვითელ-ნარინჯისფერი შავი რგოლითა და წითელი წვერით. ზამთარში შავი თავი ქრება, მაგრამ თვალზე მუქი ნიღაბი რჩება, რითაც სხვა დიდი თოლიებისგან გაარჩევთ.
სიგრძე 55–72 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,42–1,7 მ, წონა 0,96–2,1 კგ. მამლები საშუალოდ 1,6 კგ-ს იწონიან, დედლები 1,22 კგ-ს. თოლიებს შორის მხოლოდ ორი სახეობაა უფრო დიდი, მათ შორის ზღვის დიდი თოლია.
ძირითადად თევზს, ხშირად მკვდარს, ასევე კიბოსნაირებს, მწერებსა და პატარა ძუძუმწოვრებს. ზოგჯერ ფრინველებს, კვერცხებს, ქვეწარმავლებსა და თესლს ჭამს. თევზსაჭერ ნავებს მისდევს და ნაგავსაყრელებზეც იკვებება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018), რიცხვი კი, სავარაუდოდ, იზრდება. საქართველოს 2021 წლის შეფასებითაც LC კატეგორიაშია. სახეობა CMS-ის II დანართშია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















