წვრილნისკარტა თოლია
Larus genei
Elena Shnayder · ლანჩხუთი, გურია საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 37–40 სმ, ფრთები 90–102 სმ
- კვება
- თევზი, ზღვის უხერხემლოები, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი, მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; ქვემო ქართლი; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, ლაგუნები, ესტუარები, დიდი ტბები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC (2024)
წვრილნისკარტა თოლია ზაფხულშიც თეთრთავაა, რითაც ტბის თოლიისგან განსხვავდება, რომელსაც ძალიან ჰგავს. სიგრძე 37–40 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 90–102 სმ. სხეული ღია ნაცრისფერია, თავი და მკერდი თეთრი, დიდი ფრთების ბოლოები შავი. თავი და მუქი წითელი ნისკარტი წაგრძელებულია, ამიტომ ფრინველი გრძელკისრიანი ჩანს. ზაფხულში მკერდზე სუსტი ვარდისფერი ელფერი აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ზღვის ნაპირზე თეთრთავა, გრძელნისკარტა თოლიას ხედავთ, რომელსაც თვალი ღია ყვითელი აქვს, დიდი ალბათობით წვრილნისკარტა თოლიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში წლის სხვადასხვა დროს ჩანს, ყველაზე ხშირად მაისსა და ივნისში. ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა, ბათუმისა და ქობულეთის სანაპიროდან, შემდეგ ქვემო ქართლიდან და შიდა ქართლიდან, ნადარბაზევის ტბიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წვრილნისკარტა თოლია
ღია ფერის, საშუალო ზომის თოლიაა, თეთრი თავით, გრძელი კისრით და წვრილი, გრძელი მუქი წითელი ნისკარტით. ზაფხულშიც თეთრთავაა. ფეხები მუქი წითელია, თვალის ფერადი გარსი ყვითელი.
ზრდასრულს ღია ნაცრისფერი ზურგი და ფრთები აქვს, თეთრი თავი და მკერდი და შავი ბოლოები დიდ ფრთის ბუმბულებზე. ზაფხულში მკერდი და მუცელი ოდნავ ვარდისფრად ელავს.
სიგრძე 37–40 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 90–102 სმ. ტბის თოლიაზე ოდნავ დიდია და გაცილებით გრძელი, თანდათან წამახული თავი და ნისკარტი აქვს. ნისკარტი და ფეხები მუქი წითელია, თვალი ღია ყვითელი.
ზრდასრულ ბუმბულს ორ წელიწადში იღებს, როგორც სხვა თოლიები. პირველი წლის ახალგაზრდებს კუდის ბოლოზე შავი ზოლი და ფრთებზე მუქი უბნები აქვთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ზღვისა და დიდი ტბების სანაპიროებზე: ქვიშიან ენებზე, პლაჟებზე, ლაგუნებში და კუნძულებზე, სადაც ახლოს ტალახიანი თავთხელები და ჭაობებია, ასევე მლაშე ტბებზე. ბუდობის გარეთ თითქმის მხოლოდ სანაპიროზე რჩება: ზღვის თავთხელ წყალზე, ესტუარებში, ყურეებსა და მარილის მოსაპოვებელ აუზებზე. ნავსადგურებს, ჩვეულებრივ, ერიდება. ზღვიდან შორს იშვიათად შედის. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა: ბათუმის, მახინჯაურისა და ქობულეთის სანაპიროდან. ქვემო ქართლში ის ნახეს კუმისის ტბაზე და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, შიდა ქართლში კი ნადარბაზევის ტბაზე და გორის მუნიციპალიტეტში. ცალკეული ჩანაწერები ფოთის მიდამოებიდანაა, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და გურიაში, და აფხაზეთიდან, გაგრიდან და სოხუმიდან.
წვრილნისკარტა თოლიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები სამ რეგიონშია: აჭარა, ქვემო ქართლი და შიდა ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვების დაახლოებით ნახევარი თევზია. წყლის ზემოთ რამდენიმე მეტრის სიმაღლეზე დაფრინავს და მსხვერპლს რომ დაინახავს, წყალში ეშვება. ნისკარტით ტალახში ეძებს ზღვის უხერხემლოებს, მაგალითად კიბოსნაირებს, და მწერებს ჰაერშიც იჭერს.
შუა აზიაში მობუდარი ფრინველები მკაცრად გადამფრენები არიან, სხვა პოპულაციები კი ადგილზე რჩებიან ან მცირე მანძილზე მოძრაობენ. ბუდობის ადგილებზე თებერვლის ბოლოს ბრუნდებიან, ბევრი შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროს გაყოლებით, და ივლისში ტოვებენ. ბევრი ახალგაზრდა ფრინველი ზაფხულსაც სამოზამთრო ადგილებში ატარებს. მთელი წლის განმავლობაში ჯგუფებად ცხოვრობს, ჩვეულებრივ 200-მდე ფრინველი ერთად, ზოგჯერ 3000-მდე. ბუდობს მარტის ბოლოდან მაისამდე, მჭიდრო კოლონიებში, ზოგჯერ თევზიყლაპიებთან ერთად, ათეულიდან რამდენიმე ათას წყვილამდე. მეზობელი ბუდეები ერთმანეთისგან მხოლოდ 20–50 სმ-ითაა დაშორებული. ბუდე ღრმა ფოსოა ღია ტალახზე, ბუმბულითა და მცენარის ნაწილებით მწირად მოფენილი. დედალი სამამდე თეთრ, ყავისფერწინწკლებიან კვერცხს დებს. კრუხობა დაახლოებით 25 დღე გრძელდება, ბარტყები კიდევ 25 დღის შემდეგ იწყებენ ფრენას.
მსოფლიოში წვრილნისკარტა თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2012 წლის შეფასებით 180 000–230 000-ია. საერთო ტენდენცია უცნობია: ზოგი პოპულაცია სტაბილურია ან იზრდება, ევროპაში კი სამ თაობაში 25%-ზე ნაკლებით მცირდება. კასპიის ზღვის დაბინძურება და ნავთობის დაღვრა ბუდობის წარმატებას ამცირებს. კოლონიების დასაცავად მნიშვნელოვანია ლაგუნებსა და დელტებში კუნძულების შენარჩუნება და ბუდობისას შეწუხებისგან დაცვა. საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წვრილნისკარტა თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. წლის სხვადასხვა დროს ჩანს, ყველაზე ხშირად მაისსა და ივნისში.
ყველაზე ხშირად ბათუმის, მახინჯაურისა და ქობულეთის სანაპიროზე. ასევე ნახეს ფოთის მიდამოებში, კუმისის და ნადარბაზევის ტბებზე, გარდაბნისა და გორის მუნიციპალიტეტებში, გაგრასა და სოხუმში.
ზაფხულში ტბის თოლიას შავი ქუდი აქვს, წვრილნისკარტა თოლია კი თეთრთავა რჩება. მას უფრო გრძელი კისერი, გრძელი, წამახული თავი და წვრილი მუქი წითელი ნისკარტი აქვს, თვალი კი ღია ყვითელია. ზაფხულში მკერდი ოდნავ ვარდისფერია.
სიგრძე 37–40 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 90–102 სმ. ტბის თოლიაზე ოდნავ დიდია.
საკვების დაახლოებით ნახევარი თევზია, რომელსაც წყალში ჩაშვებით იჭერს. ტალახში ზღვის უხერხემლოებს ეძებს და მწერებს ჰაერშიც იჭერს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა ევროპული პოპულაცია მცირდება. საფრთხეს უქმნის წყლის დაბინძურება და ნავთობის დაღვრა. თუ დაჭრილ ფრინველს იპოვით, დარეკეთ 112-ზე ან გარემოს დაცვის სამსახურში.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
