კასპიური თოლია
Larus cachinnans
Vladimir Belinsky · სოხუმი, აფხაზეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 56–68 სმ, ფრთები 137–155 სმ; 680–1590 გ
- კვება
- თევზი, მღრღნელები, უხერხემლოები, ნარჩენები
- სტატუსი საქართველოში
- მობინადრე მობუდარი, გადამფრენი, მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აფხაზეთი; თბილისი; ქვემო ქართლი; მცხეთა-მთიანეთი
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, ნავსადგურები, ტბები, მდინარეები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC (2024)
კასპიური თოლია ბუდობის დროს ხშირად ზღვიდან შორს, სტეპებში მიფრინავს და იქ მიწის ციყვებსა და სხვა მღრღნელებს ნადირობს. დიდი თოლიაა, 56–68 სმ სიგრძის, გაშლილი ფრთებით 137–155 სმ, 680–1590 გ წონით. ვერცხლისფერ და ყვითელფეხა თოლიებთან შედარებით უფრო გრძელი ფეხები, ფრთები და კისერი აქვს, დამრეცი შუბლი და გრძელი, წვრილი ნისკარტი. თვალი პატარაა და ხშირად მუქი, ფეხები ღია ვარდისფრიდან მოყვითალომდე. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობინადრე მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში წლის ყველა თვეშია ნანახი, ყველაზე ხშირად ივლისიდან ოქტომბრამდე. ჩანაწერები ცოტაა და ორ ნაწილად იყოფა: აფხაზეთის შავი ზღვის სანაპიროდან და თბილისიდან და მისი შემოგარენიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კასპიური თოლია
დიდი, ღია ნაცრისფერზურგა თოლიაა პატარა თავით, დამრეცი შუბლითა და გრძელი, წვრილი ნისკარტით. ფეხები, ფრთები და კისერი ყვითელფეხა თოლიაზე გრძელი აქვს, ზურგი კი მასზე ოდნავ ღია.
ზრდასრულის ზურგი და ფრთები ნაცრისფერია: ვერცხლისფერ თოლიაზე ოდნავ მუქი, ყვითელფეხა თოლიაზე ოდნავ ღია. თავი და ქვედა მხარე თეთრია. ფრთის ყველაზე გარე პირველად ბუმბულს დიდი თეთრი წვერი და შიგნითა მხარეს თეთრი ენისებრი ლაქა აქვს.
თვალი პატარაა და ხშირად მუქი, ფეხები ღია ვარდისფრიდან ღია მოყვითალომდე. დამრეცი შუბლი გრძელ, წვრილ ნისკარტს უფრო გრძლად აჩენს. სიგრძე 56–68 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 137–155 სმ.
პირველ ზამთარში ახალგაზრდებს თავი ღია აქვთ, კეფაზე მუქი ზოლებით, ქვედა მხარე ღია და ზურგი მონაცრისფრო. ფრთის საფარ ბუმბულებს მოთეთრო წვერები აქვს, რომლებიც ფრთაზე ორ ღია ხაზს ქმნის.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობისას ცხოვრობს ლერწმიანი ტბების ნაპირებზე სტეპსა და ნახევარუდაბნოში, წყალსაცავებთან, მდინარეებზე და ბალახიან ან ბუჩქიან მდინარის კუნძულებზე, ასევე ზღვის კლდეებზე, ქვიან და ქვიშიან კუნძულებზე, პლაჟებსა და მარილიან ტბორებზე. ბუდობის გარეთ უფრო ხშირად ზღვის სანაპიროზე, ნავსადგურებში და ნაგავსაყრელებთან ჩანს, საკვებს სახნავ მინდვრებშიც ეძებს. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აფხაზეთიდანაა: ბიჭვინთიდან, სოხუმიდან, ინკითის ტბიდან და ოჩამჩირიდან, ძირითადად ივლისში. თბილისში ნანახია ძველ თბილისში და რიყის პარკთან, ძირითადად ოქტომბერში. ქვემო ქართლში ჩანს კუმისის ტბაზე და ფონიჭალასთან, ბევრი ჩანაწერი კი თბილისის ჩრდილოეთ განაპირადანაა, გლდანისა და ნაძალადევის მხრიდან. მცხეთა-მთიანეთში ძირითადად მცხეთის მუნიციპალიტეტშია ნანახი. ცალკეული ჩანაწერებია ფოთიდან, ლანჩხუთიდან, ბათუმიდან და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან.
კასპიური თოლიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: აფხაზეთი, თბილისი, ქვემო ქართლი და მცხეთა-მთიანეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
კვება ძალიან მრავალფეროვანია: მკვდარ ცხოველებსაც ჭამს და ნადირობსაც. იჭერს თევზს, უხერხემლოებს, მწერებსა და მოლუსკებს, ქვეწარმავლებს და წვრილ ძუძუმწოვრებს, მაგალითად მემინდვრიებსა და მიწის ციყვებს. ჭამს ნაგავს, სასაკლაოს ნარჩენებს, სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს. ბუდობის დროს ხშირად შორს მიფრინავს სტეპებში მღრღნელებზე სანადიროდ.
გადამფრენი ფრინველია, თუმცა შავი და კასპიის ზღვების გარშემო ზოგი კოლონია შეიძლება ადგილზე რჩებოდეს. ბუდობის შემდეგ ივლისიდან ნოემბრამდე მიფრინავს, უკან კი თებერვლის შუა რიცხვებიდან ივნისის შუა რიცხვებამდე ბრუნდება. ზოგი სამხრეთით წითელ ზღვამდე და სპარსეთის ყურემდე მიდის, ზოგი კი დასავლეთ ევროპაში იფანტება. ბუდობის გარეთაც ჯგუფებად ცხოვრობს, ნავსადგურებში და ნაგავსაყრელებთან. ბუდობს აპრილის დასაწყისიდან, კოლონიებად, რომლებშიც 8000 წყვილამდეა. ბუდეს ბრტყელ, დაბალ ადგილზე, წყალთან აკეთებს, ყვითელფეხა თოლიისგან განსხვავებით, რომელიც იქ, სადაც ორივე ბუდობს, ძირითადად კლდეებზე ბუდობს. ბუდე ახლომდებარე მცენარეებისგან, ბუმბულისგან, ნაგვისა და ძველი ლეშისგან იგება, ხშირად ბუჩქებთან ან მათ ქვეშ. დედალი 2–3 კვერცხს დებს, რომლებიც 27–31 დღე იჩეკება.
მსოფლიოში კასპიური თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). მსოფლიო რიცხვი უცნობია, რადგან ახლო სახეობები ცოტა ხნის წინ გაიყო. ევროპაში 54 100–87 500 წყვილი ბუდობს, ანუ 108 000–175 000 ზრდასრული ფრინველი, და რიცხვი იზრდება. ევროპაში არეალი ჩრდილოეთით და დასავლეთით ფართოვდება. არეალის აღმოსავლეთით კოლონიებიდან კვერცხებს ხშირად აგროვებენ, უკრაინაში მას ნადირობენ, ნავთობის მცირე დაღვრა კი ფრინველების სიკვდილს იწვევს, თუმცა რიცხვზე ეს ნაკლებად მოქმედებს. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
Vladimir Belinsky · Daria Semenova · Andrew Cauldwell · Ksenia Katraeva · ნიკიტა ტიუნოვი · Nastya Klimova · Ksenia Zhakova
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კასპიური თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობინადრე მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. წლის ყველა თვეშია ნანახი, ყველაზე ხშირად ივლისიდან ოქტომბრამდე.
შავი ზღვის სანაპიროზე, ბიჭვინთასთან და სოხუმთან, და თბილისში და მის შემოგარენში: მტკვრის ნაპირებზე, კუმისის ტბაზე და მცხეთის მუნიციპალიტეტში. ჩანაწერები ჯერ ცოტაა.
კასპიურს უფრო პატარა თავი, დამრეცი შუბლი, გრძელი წვრილი ნისკარტი და გრძელი ფეხები აქვს, ზურგი კი ოდნავ უფრო ღია ნაცრისფერი. თვალი ხშირად მუქია, ფეხები ღია ვარდისფრიდან მოყვითალომდე. ყვითელფეხას ფეხები მკვეთრად ყვითელია და თვალის ირგვლივ წითელი რგოლი აქვს.
სიგრძე 56–68 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 137–155 სმ, წონა 680–1590 გ. ზომით ვერცხლისფერ და ყვითელფეხა თოლიებს უტოლდება, მაგრამ უფრო მსუბუქი და მოხდენილი ჩანს.
თითქმის ყველაფერს: თევზს, უხერხემლოებს, ქვეწარმავლებს, მღრღნელებს, ნაგავს, სასაკლაოს ნარჩენებს და სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს. ბუდობის დროს სტეპებში მიწის ციყვებზე ნადირობს.
აპრილის დასაწყისიდან, კოლონიებად, ბრტყელ დაბალ ადგილზე, წყალთან: ტბების, მდინარეების და ზღვის ნაპირებზე და კუნძულებზე. დედალი 2–3 კვერცხს დებს, რომლებიც 27–31 დღე იჩეკება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), ევროპაში კი მისი რიცხვი იზრდება. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
