ვეჟანი თოლია
Larus canus
Anna Parkhaeva · Noginsky District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 40–46 სმ, ფრთები 100–115 სმ
- კვება
- ჭიაყელები, მწერები, უხერხემლოები, წვრილი თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი, მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტბები, წყალსაცავები, მდინარეები, ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC (2024)
ვეჟანი თოლია ბუდეს ჩვეულებრივ მიწაზე, წყალთან იკეთებს, მაგრამ ზოგჯერ პატარა ხეზე, ხელოვნურ ნაგებობაზე ან ბუდე-ყუთშიც ბუდობს. საშუალო ზომის თოლიაა, 40–46 სმ სიგრძის, გაშლილი ფრთებით 100–115 სმ, ვერცხლისფერ თოლიაზე შესამჩნევად პატარა. ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, ნისკარტი მოკლე და მოყვითალო-მომწვანო აქვს, ფეხები ყვითელი, ფრთის შავ წვერებზე კი დიდი თეთრი ლაქები. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოდან ჩანაწერები ჯერ ცოტაა, 2023–2024 წლებიდან, ძირითადად დეკემბრიდან თებერვლამდე. უმეტესობა თბილისის ჩრდილოეთ განაპირიდანაა, გლდანისა და ნაძალადევის მხრიდან, ქვემო ქართლის საზღვართან, ასევე კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ვეჟანი თოლია
საშუალო ზომის თოლიაა ნაცრისფერი ზურგით, თეთრი თავითა და ქვედა მხარით, მოკლე მოყვითალო-მომწვანო ნისკარტითა და ყვითელი ფეხებით. დიდ თოლიებზე ბევრად პატარაა და უფრო მრგვალი თავი და წვრილი ნისკარტი აქვს.
ზრდასრულს ზურგი ნაცრისფერი აქვს, ქვედა მხარე თეთრი. ფრთის წვერები შავია, ორ ყველაზე გარე პირველად ბუმბულზე დიდი თეთრი ლაქებით. ბუდობის დროს ნისკარტი სუფთა მოყვითალო-მომწვანოა, ფეხები ყვითელი.
ზამთარში თავზე ნაცრისფერი ზოლები უჩნდება, ფეხები ფერს კარგავს, ნისკარტზე კი წვერთან ხშირად ბუნდოვანი მუქი ზოლი ჩნდება. სიგრძე 40–46 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 100–115 სმ. ხმა მაღალი, „მოხარხარე“ ყვირილია.
ახალგაზრდებს ზურგი შავ-მურა, ქერცლისებრი აქვთ და ფეხები ვარდისფერი, რომლებიც მეორე წელს მონაცრისფრო ხდება, შემდეგ კი ყვითლდება. პირველ ზამთარში თავი და მუცელი თეთრია, წვრილი ზოლებით. ზრდასრულის ბუმბულს სამ წელიწადში იღებენ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ზღვის სანაპიროზე და შიდა წყლებთან: კლდის თაროებზე, ბალახიან ფერდობებზე, კუნძულებზე, ქვიშიან და კენჭიან პლაჟებზე, ტბებისა და მდინარეების კუნძულებზე, ჭაობებში, ჭანჭრობებსა და მდელოებზე, ზღვის დონიდან 1400 მ-მდე. ბარტყების გაფრენის შემდეგ სანაპიროებზე, შესართავებში, სახნავ მიწებსა და წყალსაცავებზე იფანტება. ზამთარში უფრო ხშირად ზღვის სანაპიროზე, შესართავებში, ქვიშიან პლაჟებსა და ლამიან ნაპირებზე ჩანს. საქართველოში ჩანაწერები ჯერ ცოტაა. მათი უმეტესობა ქვემო ქართლის საზღვრიდან, თბილისის ჩრდილოეთ განაპირიდანაა, გლდანისა და ნაძალადევის მხრიდან, დეკემბრიდან თებერვლამდე. ქვემო ქართლში ის ასევე ნანახია კუმისის ტბაზე და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში. აგვისტოში რამდენიმე ჩანაწერი გლდანის მიკრორაიონიდანაა. ცალკეული ჩანაწერებია ძველი თბილისიდან და სოხუმიდან.
ვეჟანი თოლიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყოვლისმჭამელია: ნადირობს და ნარჩენებსაც აგროვებს. ჭამს ჭიაყელებს, მწერებს, წყლისა და ხმელეთის უხერხემლოებს, მათ შორის პლანქტონურ კიბოსნაირებს, კიბოებსა და მოლუსკებს, და წვრილ თევზს. გაზაფხულზე მინდვრებიდან მარცვალსაც კრეფს.
ძირითადად გადამფრენია: ჩრდილოეთ პალეარქტიკაში, ისლანდიიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთ ციმბირამდე ბუდობს და ზამთარს ევროპაში, ხმელთაშუა, შავ და კასპიის ზღვებზე, სპარსეთის ყურეში და აღმოსავლეთ აზიის ზღვებზე ატარებს. ჩრდილო-დასავლეთ ევროპის ფრინველები ნაწილობრივ ადგილზე რჩებიან. ზამთარში ერთად იკვებება, ასამდე ან მეტ ფრინველიან გუნდებად. ბუდობს მაისიდან, ცალკეულ წყვილებად ან კოლონიებად, რომლებშიც ჩვეულებრივ 300 წყვილამდეა, ბალტიისპირეთში კი 1000-მდეც. ორივე მშობელი ბუდეს მიწაზე ან პატარა ხეზე, წყალთან ან ჭაობში აწყობს. დედალი ჩვეულებრივ სამ, ზოგჯერ ერთ ან ორ კვერცხს დებს. ორივე მშობელი 24–26 დღე კრუხობს. ბარტყები გამოჩეკისთანავე მოძრაობენ, მაგრამ ბუდესთან რჩებიან და დაახლოებით 35 დღეში იწყებენ ფრენას.
მსოფლიოში ვეჟანი თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). მსოფლიოში დაახლოებით 2 500 000–3 700 000 ფრინველია. ევროპაში 640 000–1 080 000 წყვილი ბუდობს, ანუ 1 280 000–2 160 000 ზრდასრული ფრინველი. ევროპაში რიცხვი მცირდება, სამ თაობაში, ანუ 29,4 წელიწადში 25%-ზე ნაკლებით, მსოფლიო ტენდენცია კი უცნობია. წარსულში მას საფრთხეს უქმნიდა ჰაბიტატის დაკარგვა, შეშფოთება და ამერიკული წაულა, თუმცა დღეს არცერთი მათგანი სერიოზულ საფრთხედ არ ითვლება. სახეობა აფრიკულ-ევრაზიული წყლის ფრინველების შეთანხმებითაა დაცული. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ვეჟანი თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. აქ არ ბუდობს. ჩანაწერები ჯერ ცოტაა, ძირითადად დეკემბრიდან თებერვლამდე.
ზამთარში თბილისის ჩრდილოეთ განაპირას, გლდანისა და ნაძალადევის მხარეს, ასევე კუმისის ტბაზე და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში. ცალკეული ჩანაწერებია ძველი თბილისიდან და სოხუმიდან.
ბევრად პატარაა, 40–46 სმ სიგრძის. თავი უფრო მრგვალი აქვს, ნისკარტი მოკლე, წვრილი და მოყვითალო-მომწვანო, ზრდასრულს ბუდობის დროს წითელი ლაქის გარეშე. ფრთის შავ წვერებზე დიდი თეთრი ლაქები აქვს.
სიგრძე 40–46 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 100–115 სმ. ვერცხლისფერ თოლიაზე შესამჩნევად პატარაა.
ჭიაყელებს, მწერებს, წყლისა და ხმელეთის უხერხემლოებს, კიბოებს, მოლუსკებს და წვრილ თევზს. გაზაფხულზე მარცვალსაც კრეფს და ნარჩენებსაც აგროვებს.
ჩრდილოეთ ევროპასა და აზიაში, მაისიდან, ცალკეულ წყვილებად ან კოლონიებად. ბუდე მიწაზე ან პატარა ხეზე, წყალთან აქვს. დედალი ჩვეულებრივ სამ კვერცხს დებს, ორივე მშობელი 24–26 დღე კრუხობს, ბარტყები კი დაახლოებით 35 დღეში იწყებენ ფრენას.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა ევროპაში რიცხვი ნელა მცირდება. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
