ფრთაშავი თოლია

Larus fuscus

დიდი თოლია მუქი ზურგითა და ყვითელი ფეხებით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი; მობუდარად არ იღებება.

გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

ოპორტუნისტი ყოვლისმჭამელი

სტატუსი საქართველოში

გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი

ზომა

52–64 სმ

ჰაბიტატი

სანაპირო, ჭაობი, პორტი

ოჯახი

Laridae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. ნისკარტი ძლიერია — ნარჩენებთან ან პორტში ნუ აჭმევთ და ხელით ნუ იჭერთ. საქართველოში არ ბუდობს, ამიტომ სახურავის კოლონიის კონფლიქტი აქ არ არის დოკუმენტირებული. ველური ფრინველები მარტო დატოვეთ.

მიმოხილვა

რა არის ფრთაშავი თოლია

ფრთაშავი თოლია (Larus fuscus) დიდი თოლიაა თოლიასებრთა (Laridae) ოჯახიდან, მუქი ზურგითა და ყვითელი ფეხებით. ჩვეულებრივი ქართული სახელია ფრთაშავი თოლია; ჩამონათვალებში ასევე შავზურგა თოლია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი სახეობას ორ ტაქსონად იღებს: ნომინატს Larus fuscus fuscus (ინგლისურად Baltic Gull) კოდით M; WV — გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი — და Larus (fuscus) heuglini (ინგლისურად Heuglin’s Gull) კოდით WV — ზამთრის სტუმარი. სეზონურობის მონაცემი ორივესთვის მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. მობუდარი კოდი (BB ან YR-R) არც ერთს არ აქვს. ზრდასრულები სახეობის დონეზე დაახლოებით 52–64 სმ სიგრძისაა. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN სახეობას ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. 2024 წლის ჩამონათვალი გლობალურადაც და ეროვნულადაც LC-ს ანიჭებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 5 სექტემბერი 2026

გალერეა

ფრთაშავი თოლია ფოტოებში

ფრთაშავი თოლია (Larus fuscus) — კადისი — Diego Delso — ფოტო: Diego Delso
კადისი · 8 დეკემბერი 2015

ფრთაშავი თოლია (Larus fuscus) — ფინბოდა, ნაკა — Arild Vågen — ფოტო: Arild Vågen
ფინბოდა, ნაკა · 29 აპრილი 2012

ფრთაშავი თოლია (Larus fuscus) — ბერნტაილენდი — Bardrock — ფოტო: Bardrock
ბერნტაილენდი · 17 სექტემბერი 2010

ფრთაშავი თოლია (Larus fuscus) — გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი საქართველოში — Mike Prince — ფოტო: Mike Prince
20 იანვარი 2017

გავრცელება

სად გვხვდება ფრთაშავი თოლია საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ფრთაშავი თოლია

დიდი თოლია მუქი ზურგითა და ყვითელი ფეხებით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალში გადამფრენი და ზამთრის სტუმარია, არა მობუდარი. ჩვეულებრივი აღრევა ღია ნაცრისფერი დიდი თოლიებია — კასპიური, ყვითელფეხა და სომხური.

სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 52–64 სმ; ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 117–150 სმ; მასა ხშირად დაახლოებით 0,5–1,1 კგ. ნომინატი L. f. fuscus საშუალოდ ოდნავ უფრო წვრილია. საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. ზრდასრულს თეთრი თავი და მუცელი აქვს, ზურგი და ზედა ფრთა მუქი ნაცრისფერიდან თითქმის შავამდე — fuscus ყველაზე მუქია, graellsii უფრო ფიქლისფერი, heuglini შუალედური. ფეხები ყვითელია. ნისკარტი ყვითელია წითელი ლაქით ქვედა ყბაზე. ზამთარში თავზე ნაცრისფერი ზოლები შეიძლება გამოჩნდეს. დედალი მამალზე საშუალოდ ოდნავ პატარაა; ველში სქესი ზომით საიმედოდ არ გაირჩევა.
ახალგაზრდები ყავისფერ-ჭრელები არიან და სხვა დიდ თოლიების პირველწლიანებს ჰგვანან; სახეობამდე ამოცნობა ხშირად ძნელია ერთი ფოტოდან. ზრდასრული შეფერილობა ჩვეულებრივ მეოთხე კალენდარულ წელს სრულდება. ქვესახეობამდე ამოცნობა საქართველოში მხოლოდ კარგად გამოკვეთილ ზრდასრულზეა რეალისტური: მანტიის სიმუქე, ფრთის წვერის სარკეები და სტრუქტურა. ბევრი ზამთრის ჩანაწერი სახეობის კომპლექსზე უნდა დარჩეს.
კასპიური თოლია (Larus cachinnans) 2024 წლის ჩამონათვალში YR-R; M; WV — ღია ნაცრისფერი ზურგი, გრძელი წვრილი ნისკარტი, ფეხები ხშირად ღია, არა მუქი ზურგი. ყვითელფეხა თოლია (Larus michahellis) YR-R; M; WV — ასევე ყვითელი ფეხები, მაგრამ ზურგი გაცილებით ღიაა. სომხური თოლია (Larus armenicus) YR-R; M; WV — ღია ნაცრისფერი, ზამთარში ხშირად მუქი ნისკარტის რგოლით; ჯავახეთში დიდი მობუდარი კოლონიაა, არა ამ სახეობის. ვეჟანი თოლია (Larus canus) M; WV — შესამჩნევად პატარაა, უფრო თხელი ნისკარტით. ზღვის დიდი თოლია (Larus marinus) ჩამონათვალში ND-ია (დაბალი დოკუმენტაცია): გაცილებით დიდი, ვარდისფერი ფეხებით. ამ ატლასს ჯერ არ აქვს ცალკე გვერდები ამ მსგავსი სახეობებისთვის.
უვნებელია. საქართველოში ზამთარში ან გადაფრენისას დიდი თოლია მუქი ზურგითა და ყვითელი ფეხებით ამ კომპლექსშია. ღია ნაცრისფერი ზურგი ყვითელი ფეხებით ჩვეულებრივ ყვითელფეხა, კასპიური ან სომხურია — შეამოწმეთ ზურგის სიმუქე და თავის ფორმა.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეძებეთ სანაპიროზე, ჭაობებში, მდინარის დელტებში, პორტებსა და ღია წყალთან, ხშირად სხვა დიდ თოლიებთან ერთად. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე ადასტურებს გადამფრენსა და ზამთრის სტუმარს, მაგრამ მუნიციპალიტეტების რუკას არ აქვეყნებს. დასახელებული ქართული ადგილები გამოქვეყნებული ნიმუშებით ან საიტის ნუსხით: კოლხეთის დაბლობის ჭაობები, ჭოროხის დელტა და მტკვრის ხეობა — Lewis et al. (2013) ამ სამ არეალში ზამთრის სეზონზე სინჯავდა ექვს თოლიას, მათ შორის L. fuscus-ს. ნაშრომი თითოეულ საიტზე ცალკე რაოდენობას ამ სახეობისთვის არ აქვეყნებს, ამიტომ სამივე ბლოკი იღებება როგორც ზამთრის სინჯვის არეალი და არა როგორც სრული გავრცელების რუკა. კოლხეთის SPA N 17 (იგივე IBA GEO04; პალიასტომის ტბის მიდამო, დაახლოებით 0–10 მ) სახეობას საიტის ნუსხაში იღებს M, WV-ად. ჭოროხის დელტა აჭარაშია. მტკვრის ხეობა რამდენიმე ადმინისტრაციულ რეგიონს კვეთს და ამ გვერდზე ცალკე რეგიონად არ იღებება. სხვა სანაპირო ან შიდა წყალიც შეიძლება გამოიყენოს გადაფრენისას, მაგრამ შედგენილი გაზეტირის გარეშე აქ არ იღებება. ეს გვერდი მთელ საქართველოს არ რუკავს. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი მეტრებში აქ არ არის გამოქვეყნებული.

კვება

ცალკე აწონილი ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ოპორტუნისტი ყოვლისმჭამელია: თევზი, უხერხემლოები, ლეში, სხვა ფრინველების კვერცხი და ბარტყები, აგრეთვე ნარჩენები პორტებთან და ნაგავსაყრელებთან. ეს ზოგადი ტროფიკული ნიშაა და არა საქართველოში აწონილი მენიუ.

ქცევა

დღის აქტიურია. ხშირად დგას ფხვიერ ჯგუფებში სხვა თოლიებთან. ფრენა ძლიერია, გრძელი ფრთებით; ზრდასრულს ზედა ფრთა მუქია. ხმა ყეფისებრი ან კივილისებრი კრახია, მსგავსი ვერცხლისფერი თოლიის ხმისა, უფრო ცხვირისმიერი ტონით. ჩანაწერი არის xeno-canto XC983544 (Tanguy Loïs, ბრესტი, საფრანგეთი) — არა ქართული ჩანაწერი. საქართველოში არ ბუდობს 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. სახეობის დონეზე ზრდასრული შეფერილობა ჩვეულებრივ მეოთხე კალენდარულ წელს სრულდება; კვერცხების რაოდენობა ხშირად ორი ან სამია — ეს ფართო არეალის მონაცემია და არა ქართული ბუდეების ნიმუში. ნომინატი L. f. fuscus აღმოსავლეთი მარშრუტით მიგრირებს ბალტიიდან უკრაინისა და ბოსფორისკენ და შემდეგ აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის გავლით აფრიკისკენ; ეს სატელიტური ტრეკინგით დადასტურებული ფართო დერეფანია და არა კონკრეტული ქართული ფრინველების მარშრუტი. ჰეიგლინის ფორმა იზამთრებს ახლო აღმოსავლეთიდან აღმოსავლეთ აფრიკამდე და ინდოეთამდე. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები აქ არ არის ცხრილად.

კონსერვაცია

BirdLife International Larus fuscus-ს IUCN წითელ ნუსხაზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს; გლობალური არეალი და პოპულაცია დიდია. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს ანიჭებს — როგორც L. f. fuscus-ს, ისე heuglini-ს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) სახეობა ამ გვერდის წყაროებში არ იკითხება. სახეობის დონის სტატუსი ქვესახეობის სურათს სრულად არ ფარავს: ბალტიის ნომინატი L. f. fuscus HELCOM-ის რეგიონულ წითელ ნუსხაში მოწყვლადია (VU) ხანგრძლივი კლების გამო; სწორედ ეს ფორმაა 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოს გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი. დასავლეთ ევროპის graellsii / intermedius პოპულაციები სხვაგან გაიზარდა. საქართველოსთვის ცალკე ეროვნული ტრენდი ამ გვერდზე არ არის. Lewis et al. (2013) სახეობას ზამთრის თოლიების სინჯებში იღებდა ფრინველის გრიპის მეთვალყურეობისას; ეს კვლევის კონტექსტია და არა ცალკე ეროვნული საფრთხის შეფასება. ველური ფრინველები ნებართვის გარეშე არ შეაწუხოთ და არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ფრთაშავი თოლია-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას ადასტურებს როგორც გადამფრენსა და ზამთრის სტუმარს (M; WV ნომინატისთვის; WV ჰეიგლინისთვის). მობუდარად არ იღებება.

სანაპიროზე და ჭაობებში, განსაკუთრებით შემოდგომა–ზამთარში. დასახელებული გამოქვეყნებული ადგილებია კოლხეთის დაბლობის ჭაობები (SPA N 17, პალიასტომის მიდამო), ჭოროხის დელტა და მტკვრის ხეობის ზამთრის სინჯვის არეალი. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

ზრდასრულს მუქი ზურგი და ზედა ფრთა აქვს, ყვითელი ფეხები და ყვითელი ნისკარტი წითელი ლაქით. კასპიურ, ყვითელფეხა და სომხურ თოლიას ზურგი გაცილებით ღიაა. ახალგაზრდები ყავისფერ-ჭრელებია და სხვა დიდ თოლიებს ჰგვანან.

სახეობის დონეზე დაახლოებით 52–64 სმ სიგრძე; ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 117–150 სმ, მასა დაახლოებით 0,5–1,1 კგ. საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ოპორტუნისტულად: თევზით, უხერხემლოებით, ლეშით და ხელმისაწვდომი ნარჩენებით. საქართველოში ცალკე კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის.

გადაფრენისას და ზამთარში, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ჰეიგლინის ფორმა მხოლოდ ზამთრის სტუმრადაა კოდირებული. ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები აქ არ არის ცხრილად. ზაფხულის მობუდარი პოპულაცია ქვეყანაში არ არის დადასტურებული.

არა, ამ გვერდის წყაროებით. 2024 წლის ჩამონათვალში არც L. f. fuscus-ს და არც heuglini-ს არ აქვს BB ან YR-R. ჯავახეთის დიდი თოლიების კოლონია სომხურ თოლიას ეკუთვნის.

უვნებელია. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულადაც LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ბალტიის ნომინატი რეგიონულად მოწყვლადია; ეს საქართველოს სამართლებრივი სტატუსი არ არის. ველური ფრინველები არ შეაწუხოთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები