ველის კაკაჩა
Buteo rufinus
Alexander Tiepsman · საგარეჯო, კახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 50–66 სმ, ფრთები 1,12–1,63 მ
- კვება
- მღრღნელები, ხვლიკები და სხვა პატარა ცხოველები
- სტატუსი საქართველოში
- მობინადრე, გადამფრენი და მოზამთრე, ბუდობს
- დაფიქსირებული რეგიონები
- კახეთი, შიდა და ქვემო ქართლი, სამცხე-ჯავახეთი და სხვ.
- ჰაბიტატი
- ველები, მშრალი კლდოვანი ფერდობები
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021)
ველის კაკაჩა (Buteo rufinus) კაკაჩების გვარის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელია: სიგრძე 50–66 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,12–1,63 მ, წონა 590–1760 გ. დედალი მამალზე დიდი და მძიმეა. ბუმბულის ფერი ძალიან ცვალებადია: არსებობს ღია, მოწითალო და მუქი ფრინველები. ღია ფრინველებს თითქმის ერთფეროვანი ღია თავი, მუქი მუცელი და ღია, ნარინჯისფერი კუდი აქვთ. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობინადრე, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ბუდობს. რეგულარულად რვა რეგიონში გვხვდება, ყველაზე მეტი ჩანაწერი კახეთიდან, სამცხე-ჯავახეთიდან და შიდა ქართლიდანაა. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2021), რიცხვი კი სტაბილურია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ველის კაკაჩა
დიდი, გრძელფრთიანი კაკაჩაა ღია თავით, მუქი მუცლით და ღია, ზოლების გარეშე, მოწითალო-ნარინჯისფერი კუდით. ფრთის ქვედა მხარეზე, მოხრაზე, შავი ლაქა აქვს. ხშირად ღიად, მაღალ ქვაზე, კლდეზე ან ბოძზე ზის.
სიგრძე 50–66 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 1,12–1,63 მ, წონა 590–1760 გ. დედალი მამალზე 15%-მდე დიდია და საშუალოდ 30%-მდე მძიმე. თავი შედარებით პატარა აქვს, ნისკარტი დიდი, ფრთები და კუდი გრძელი, ფეხები კი გრძელი და ძლიერი.
ბუმბულის ფერი ძალიან ცვალებადია, სამი ან ოთხი ძირითადი ფერის ფორმით. ღია ფრინველებს თავი ღია, მოყვითალო-მოწითალოდან ქვიშისფრამდე აქვთ, თვალზე მუქი ზოლით, ზურგი კი მუქი ყავისფერი. კუდი ღია, მოწითალო-ნარინჯისფერია და შორიდან თითქმის თეთრად ჩანს. მოწითალო ფრინველები მთლიანად უფრო მოწითალო-ყავისფერია, მუქები კი ყავისფერ-შავი, ნაცრისფერი, ზოლიანი კუდით.
მსგავს Buteo buteo-ს უფრო მოკლე ფრთები და კუდი აქვს და, ჩვეულებრივ, უფრო პატარაა. Buteo lagopus-ს თეთრი კუდი აქვს ბოლოში ფართო მუქი ზოლით და ბუმბულით დაფარული ფეხები. ველის კაკაჩა უფრო დიდია, გრძელფრთიანი და არწივს უფრო ჰგავს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია ადგილების ფრინველია: ცხოვრობს ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში, მშრალ, კლდოვან ფერდობებზე და მინდვრებში. გვხვდება ზღვის დონიდან 3900 მ-მდე. ბუდეს კლდის შვერილებზე და ციცაბო კლდეებზე აკეთებს, ზოგჯერ ხეებზეც. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპიდან და ჩრდილოეთ აფრიკიდან ცენტრალურ აზიამდე და ინდოეთის ჩრდილოეთამდე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი კახეთიდანაა, განსაკუთრებით დედოფლისწყაროსა და საგარეჯოს მხრიდან, და შიდა ქართლიდან, ნადარბაზევის ტბიდან და გორის მუნიციპალიტეტიდან. ხშირია სამცხე-ჯავახეთში, ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მხარეში, ქვემო ქართლში, კუმისთან და გარდაბანთან, და მცხეთა-მთიანეთში, ყაზბეგის მხარის ჩათვლით. გვხვდება თბილისშიც, აჭარაში, ძირითადად შემოდგომის გადაფრენისას, და სამეგრელო-ზემო სვანეთში, უშგულსა და მესტიასთან. იმერეთიდან, აფხაზეთიდან და რაჭიდან მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია.
ველის კაკაჩას რუკაზე iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებია. საკმარისი ჩანაწერები რვა რეგიონშია: კახეთში, სამცხე-ჯავახეთში, შიდა და ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, აჭარაში, თბილისსა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში. იმერეთიდან, აფხაზეთიდან და რაჭიდან მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. დაკვირვებები წლის ყველა თვეშია, ყველაზე მეტი აგვისტოდან ოქტომბრამდე.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ხორცისმჭამელია და ძირითადად პატარა ძუძუმწოვრებს ჭამს: მემინდვრიებს, მიწის ციყვებს, მექვიშიებსა და ვირთხებს. ასევე იჭერს ქვეწარმავლებს, განსაკუთრებით ხვლიკებს, ფრინველებს და მწერებს. ზოგჯერ მძორსაც ჭამს, უფრო ხშირად ბუდობის შემდეგ. ნადირს ძირითადად მაღალი ადგილიდან ან ჰაერიდან უთვალთვალებს, ზოგჯერ კი მიწაზე ფეხით დასდევს.
ევრაზიაში მობუდარი ფრინველების უმეტესობა გადამფრენია: აგვისტო-სექტემბერში სამხრეთით, ჩრდილოეთ აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში მიფრინავენ და მარტ-აპრილში ბრუნდებიან. ჩრდილოეთ აფრიკის ფრინველები ბინადრები არიან. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობინადრე, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ჩანაწერები ყველა თვეშია, ყველაზე მეტი აგვისტოდან ოქტომბრამდე. ჩვეულებრივ, მარტო, წყვილად ან პატარა ოჯახურ ჯგუფებად ჩანს, გადაფრენისას კი უფრო დიდ ჯგუფებსაც ქმნის. დიდხანს ზის ღიად, მაღალ წერტილზე, საიდანაც კარგი ხედი აქვს, და ხშირად მიწაზეც დადის. ევროპაში, ჩვეულებრივ, მარტიდან ივლისამდე ბუდობს. ბუდე ტოტებისგან დიდი გროვაა, რომელსაც მწვანე ფოთლებით, ჩალითა და მატყლით ამოფენს. საშუალოდ 2–3 კვერცხს დებს. კვერცხებზე დაახლოებით 28–30 დღე სხედან, ბარტყები კი 40–46 დღის ასაკში იწყებენ ფრენას და ბუდის დატოვების შემდეგ კიდევ დაახლოებით ერთი თვე მშობლებზე არიან დამოკიდებული.
მსოფლიოში ველის კაკაჩას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის შეფასებით 100 000–499 999-ია და სტაბილურია, ევროპაში კი, როგორც ჩანს, იზრდება. მას საფრთხეს უქმნის ქარის ელექტროსადგურები, ველების სახნავ მიწებად, ბაღებად და ვენახებად გადაქცევა, რაც მის ნადირსაც ამცირებს, ელექტროგადამცემ ხაზებზე დენის დარტყმა და მოწამლული მძორი. სახეობა CITES-ისა და ბონის კონვენციის II დანართებშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC).
gogopopo · David J Barton · Alexander Tiepsman · Max van Leijenhorst · გიორგი ნაცვლიშვილი · Eduardo Campos Wals · James Heal
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ველის კაკაჩასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობინადრე, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები წლის ყველა თვეშია.
ყველაზე ხშირად კახეთის ველებზე, დედოფლისწყაროს მხარეში, შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბასთან, და სამცხე-ჯავახეთის ზეგანზე. ღია ადგილებში ბოძებსა და კლდეებზე ეძებეთ.
ველის კაკაჩა უფრო დიდია, გრძელფრთიანი და გრძელკუდიანი. ღია ფრინველებს ღია თავი, მუქი მუცელი და ღია, ზოლების გარეშე, ნარინჯისფერი კუდი აქვთ.
დიახ. ბუდეს კლდის შვერილებზე, ციცაბო კლდეებზე ან ხეებზე აკეთებს და, ჩვეულებრივ, 2–3 კვერცხს დებს.
სიგრძე 50–66 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,12–1,63 მ, წონა 590–1760 გ. დედალი მამალზე დიდია.
ძირითადად მღრღნელებს, მაგალითად მემინდვრიებსა და მიწის ციყვებს, ასევე ხვლიკებს, ფრინველებსა და მწერებს.
ველის კაკაჩა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია და რიცხვი სტაბილურია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც LC-ად არის შეფასებული.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
