ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა
Buteo lagopus
Channa Jayasinghe · Downsview
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 46–68 სმ, ფრთები 1,2–1,53 მ
- კვება
- მემინდვრიები და სხვა პატარა ძუძუმწოვრები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი და მოზამთრე, არ ბუდობს
- დაფიქსირებული რეგიონები
- შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ზამთარში ღია მინდვრები და ველები
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021)
ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა (Buteo lagopus) საშუალოზე დიდი მტაცებელი ფრინველია: სიგრძე 46–68 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,2–1,53 მ, წონა 600–1660 გ. დედალი მამალზე დიდი და მძიმეა. ფეხები თითებამდე ბუმბულით აქვს დაფარული, რაც ცივ არქტიკაში ცხოვრებას ეხმარება. ქვემოდან ღიაა, მუქი ლაქებით მუცელზე და ფრთის მოხრაზე, კუდი კი თეთრია, ბოლოში ფართო მუქი ზოლით. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული, საქართველოში კი არ ბუდობს. ჩანაწერები ცოტაა და თითქმის ყველა შიდა ქართლიდანაა, ნადარბაზევის ტბიდან, ნოემბრიდან თებერვლამდე. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2021), რიცხვი კი სტაბილურია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა
საშუალოზე დიდი კაკაჩაა თეთრი კუდით, რომელსაც ბოლოში ფართო მუქი ზოლი აქვს, ფრთის ქვედა მხარეზე, მოხრაზე, მუქი ლაქით და მუქი მუცლით. ფეხები თითებამდე ბუმბულით აქვს დაფარული. ხშირად ერთ ადგილზე ფრთების ფართქალით ჰაერში ჩერდება.
სიგრძე 46–68 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 1,2–1,53 მ, წონა 600–1660 გ. დედალი მამალზე დიდი და მძიმეა. ფეხები ბუმბულით აქვს დაფარული, თითები კი შიშველია. ბრჭყალები შედარებით პატარა აქვს.
ბუმბული ძირითადად ყავისფერი და თეთრია, ხშირად წინწკლებით. მკერდზე ან მუცელზე, ჩვეულებრივ, ფართო ყავისფერი ზოლი ან ლაქა აქვს. ღია ფრინველებს ფრთის ქვედა მხარეზე, მოხრაზე, მუქი, კვადრატული ლაქა აქვთ, რომელიც თეთრ ფრთაზე კარგად ჩანს. კუდი გრძელი და თეთრია, ბოლოში ერთი ან რამდენიმე მუქი ზოლით. არსებობს მუქი ფრინველებიც, რომლებიც ბევრად უფრო ერთფეროვნები არიან.
მსგავს Buteo buteo-ს კუდი ზოლიანია, თეთრი ფუძის გარეშე, ფეხები კი შიშველი აქვს. ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა უფრო გრძელფრთიანია და არწივს უფრო ჰგავს. როცა ზის, ფრთების ბოლოები კუდის ბოლომდე ან უფრო შორს აღწევს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს არქტიკისა და სუბარქტიკის ტუნდრასა და ტაიგაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და აზიაში, ჩრდილოეთ განედის დაახლოებით 61°-დან 76°-მდე. ბუდეს კლდეებზე, ციცაბო ფერდობებზე ან ხეებზე აკეთებს. ევრაზიის ფრინველები ზამთარს ცენტრალურ ევროპასა და აზიაში ატარებენ. ზამთრობით ღია ადგილებში ნადირობს: მინდვრებზე, ველებსა და ჭაობების პირას. საქართველოში თითქმის ყველა ჩანაწერი შიდა ქართლიდანაა, ნადარბაზევის ტბიდან. ქვემო ქართლში, წალკის მუნიციპალიტეტში, მხოლოდ ერთი ჩანაწერია.
ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩას რუკაზე iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებია. საკმარისი ჩანაწერები მხოლოდ შიდა ქართლშია, ნადარბაზევის ტბასთან, და ზამთარში ის რეგულარულად სწორედ აქ ჩანს. ქვემო ქართლიდან, წალკის მუნიციპალიტეტიდან, ერთი ჩანაწერია. ყველა დაკვირვება ნოემბრიდან თებერვლამდეა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ხორცისმჭამელია. ღია ადგილებში ნადირობს და ძირითადად პატარა ძუძუმწოვრებს ჭამს, არქტიკაში განსაკუთრებით ლემინგებსა და მემინდვრიებს. იმ წლებში, როცა მღრღნელები ცოტაა, თეთრ კაკაბებსა და კურდღლებზე გადადის. ასევე იჭერს ფრინველებს, უფრო ხშირად ახალგაზრდებს, და საშუალო ზომის ძუძუმწოვრებს, მაგალითად მიწის ციყვებსა და დედოფლებს.
სრულად გადამფრენი ფრინველია: არქტიკაში ბუდობს და ზამთარში სამხრეთით, ზომიერ რაიონებში მიფრინავს. მისი გადაფრენა საკვების რაოდენობაზე, ამინდსა და ბუდობის წარმატებაზე არის დამოკიდებული. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში დაკვირვებები მხოლოდ ნოემბრიდან თებერვლამდეა. მტაცებელ ფრინველებს შორის ერთ-ერთია, რომელიც ხშირად ერთ ადგილზე, ჰაერში, ფრთების ფართქალით ჩერდება და მიწას ზემოდან ათვალიერებს. არქტიკაში, ჩვეულებრივ, 3–5 კვერცხს დებს, ზოგჯერ 1-დან 7-მდე: რაც მეტი საკვებია, მით მეტ კვერცხს დებს. კვერცხებზე თითქმის მხოლოდ დედალი ზის, სულ მცირე 31 დღე, მამალი კი ამ დროს მას აჭმევს. ბარტყები ბუდეს 4–6 კვირაში ტოვებენ და კიდევ 2–4 კვირა მშობლებზე არიან დამოკიდებული.
მსოფლიოში ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის შეფასებით 350 000–800 000-ია და სტაბილურია. წარსულში მას ფერმერები ხშირად ესროდნენ და იჭერდნენ; ეს ახლა ნაკლებად ხდება, მაგრამ ზოგან, განსაკუთრებით ზამთრის ადგილებში, ისევ მნიშვნელოვანია. ასევე იღუპება მანქანებთან შეჯახებით, ელექტროგადამცემ ხაზებზე და ბეწვიანი ცხოველებისთვის დაგებულ ხაფანგებში. კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ცვალებადი ამინდი მის ბუდობას აზიანებს. სახეობა CITES-ისა და ბონის კონვენციის II დანართებშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC).
Channa Jayasinghe · Dmitry Boldyrev · Liudmyla Alymova · Anna Kolosova · გიორგი ნაცვლიშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ აქ არ ბუდობს. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები ნოემბრიდან თებერვლამდეა.
თითქმის ყველა ჩანაწერი შიდა ქართლიდანაა, ნადარბაზევის ტბიდან. ზამთარში ღია მინდვრებსა და ველებზე ეძებეთ.
ფეხბანჯგვლიან კაკაჩას თეთრი კუდი აქვს ბოლოში ფართო მუქი ზოლით, ფრთის ქვედა მხარეზე კი მოხრაზე მუქი ლაქა. ფეხები ბუმბულით აქვს დაფარული და ხშირად ჰაერში, ერთ ადგილზე ჩერდება.
არა. ბუდობს არქტიკისა და სუბარქტიკის ტუნდრასა და ტაიგაში. საქართველოში მხოლოდ ზამთარში და გადაფრენისას ჩანს.
სიგრძე 46–68 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,2–1,53 მ, წონა 600–1660 გ. დედალი მამალზე დიდია.
ძირითადად მემინდვრიებსა და სხვა პატარა ძუძუმწოვრებს, ასევე ფრინველებს.
ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია და რიცხვი სტაბილურია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც LC-ად არის შეფასებული.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
