ჩვეულებრივი კაკაჩა
Buteo buteo
საშუალო ზომის ფართოფრთიანი მტაცებელი ფრინველი, არა არწივი. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი, მიგრანტი და მოზამთრე. ბათუმის შემოდგომის დერეფანში მასობრივად გადის ვულპინუსის (სტეპის) ფორმა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
მღრღნელები
სტატუსი საქართველოში
რეზიდენტი, მიგრანტი, მოზამთრე
ზომა
40–58 სმ
ჰაბიტატი
ტყის პირი და ღია ადგილი
ოჯახი
Accipitridae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუ არ აიყვანთ. ბრჭყალები ძლიერია; დაჭერა არ შეიძლება.
მიმოხილვა
რა არის ჩვეულებრივი კაკაჩა
ჩვეულებრივი კაკაჩა (Buteo buteo) საშუალო ზომის მტაცებელია ოჯახიდან Accipitridae. ქართულ ორნითოლოგიურ სიებში სახელია ჩვეულებრივი კაკაჩა; ხალხურად ხშირად „ჩვეულებრივ არწივს“ ეძახიან, მაგრამ არწივი სხვა გვარია (Aquila და მომიჯნავეები). 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R; M; WV-ად: მობუდარი რეზიდენტი, გავლით მიგრანტი და მოზამთრე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 40–58 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 109–140 სმ. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ბოლო განახლება
გალერეა
ჩვეულებრივი კაკაჩა ფოტოებში
ფოტო: Wowan1978
სევანი, სომხეთი ·
ფოტო: Charles J. Sharp
ეტოშა, ნამიბია ·
ფოტო: VezeIvan
ბესნი ფოკი, ბელგრადი ·
ფოტო: Yerpo
ლოგი, სლოვენია ·
ფოტო: Lukasz Lukasik
ფოტო: Marek Szczepanek
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი კაკაჩა
საშუალო ზომის ფართოფრთიანი მტაცებელია მოკლე კუდით და ცვალებადი ყავისფერი შეფერილობით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით რეზიდენტია, მიგრანტი და მოზამთრე. არწივი არ არის. ჩვეულებრივი აბნევაა კვერნაჭამია, ველის კაკაჩა და ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა.
- 01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 40–58 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 109–140 სმ. NPLG უთითებს ფრთას 340–435 მმ, კუდს 175–245 მმ და მასას 800–1200 გ; დედალი, როგორც წესი, მამალზე დიდია. თავი მომრგვალებულია, ნისკარტი შედარებით მოკლე, ფრთები ფართო, კუდი საშუალო-მოკლე. ქვედა ფრთაზე ხშირად ჩანს მუქი „მძიმე“ (კარპალური ლაქა). შეფერილობა ძალიან ცვალებადია: თითქმის მუქი ყავისფერიდან ღია ქარცამდე. სქესები ველში ფერით თითქმის არ განირჩევა.
- 02
სტეპის ფორმა (B. b. vulpinus) სახელმძღვანელოებში უფრო პატარა და მოქნილია, ხშირად უფრო მოწითალო; ბათუმის შემოდგომის მასა ამ ფორმას მიეკუთვნება. კავკასიური menetriesi ტრადიციულად უფრო დიდი და უფრო ბაცი-ქვიშისფერია ქვედა მხარეზე, კუდზე ნაკლები წითლით; სახელმძღვანელოებში ხშირად რეზიდენტად იწერება. ველში ამოცნობა სახეობამდეა. ახალგაზრდა უფრო ზოლიანი და ქერცლოვანია ქვედა მხარეზე.
- 03
კვერნაჭამია (Pernis apivorus) საქართველოში ცალკე სახეობაა და ბათუმშიც მასობრივად გადის: უფრო გრძელი კუდი, მტრედისებრი თავი, ფრთები უფრო ბრტყელია აფრენისას, კარპალური ლაქა სუსტია. ველის კაკაჩა (Buteo rufinus) 2024 წლის ჩამონათვალშიც რეზიდენტი, მიგრანტი და მოზამთრეა; ხშირად უფრო ღია და მოწითალოა, უფრო გრძელი ფეხებით, კუდი უფრო ღიაა მუქი ბოლო ზოლით. ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა (Buteo lagopus) ჩამონათვალში M; WV-ია: თეთრი კუდი მუქი ბოლო ზოლით და ბუმბულიანი ფეხები; ხშირად ადგილზე ტრიალებს. მთის არწივი (Aquila chrysaetos) უფრო დიდია, თავი უფრო გამოწეული; ამ ატლასში იმ სახეობის გვერდი არის. ქორისებრი მიმინო (Accipiter nisus) გაცილებით პატარაა, მოკლე ფართო ფრთებით და გრძელი კუდით; ამ ატლასში იმ სახეობის გვერდიც არის. კვერნაჭამიას, ველის კაკაჩასა და ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
- 04
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში გზის პირას ან ტყის პირზე აფრენილი საშუალო ყავისფერი მტაცებელი უფრო კაკაჩაა, ვიდრე არწივი.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას, მიგრაციას და ზამთარში ყოფნას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოზე ან მხოლოდ დახურულ ტყეში, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. დასახელებული აღწერები: ბათუმის მტაცებელთა აღრიცხვა (BRC) 2008 წლიდან შემოდგომაზე ითვლის გადაფრენას ადგილებში სახალვაშო და შუამთა, ბათუმის ჩრდილოეთით, აჭარაში, შავი ზღვის სანაპიროსა და მცირე კავკასიონს შორის. ამ დერეფანში სახეობის დიდი ნაწილი ქვესახეობა B. b. vulpinus-ია (სტეპის კაკაჩა); Verhelst და სხვ. (2011) 2008–2009 წლების აღრიცხვაში მას მიაკუთვნეს შემოდგომის მტაცებელთა დაახლოებით 26%. Zaitseva და სხვ. (2023) 13 წლის საშუალოდ დაახლოებით 304 819 სტეპის კაკაჩას უთითებენ სეზონზე. Hoekstra და სხვ. (2020) პიკს გვიან სექტემბერ–ოქტომბრის დასაწყისში ათავსებენ; 2014 წლის 2 ოქტომბერს დღიური რეკორდი ძირითადად ამ ფორმისგან შედგებოდა. ეს გავლითი აღრიცხვაა და არა მობუდარი პოპულაციის რუკა. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ნახევრად ღიაა: ტყის პირი, ფერდობი ხეებით, სასოფლო ადგილი, მდელო და მთისწინეთი, სადაც თაგვებზე სანადიროდ ადგილია. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოები საქართველოში არ არის გადაღებული.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ოპორტუნისტია: ძირითადად წვრილი ძუძუმწოვრები (თაგვისნაირნი), ასევე ფრინველები, ქვეწარმავლები, ამფიბიები, მსხვილი მწერები და მიწის ჭიები; ზოგჯერ ლეში. ზამთარში ხშირად მიწაზე ან ბოძზე ზის და ნადირს ელოდება. ველში ტიპიური სურათია ფართო ფრთებით აფრენა ღია ფერდობზე ან გზის პირას ჯდომა.
ქცევა
დღის აქტიურია. ხშირად ჯერ ისმის, მერე ჩანს: ტერიტორიული ხმა მკვეთრი, კატისებრი „პიი-აუ“-ს მსგავსია. აფრენისას ფრთებს ხშირად ოდნავ V-სავით იჭერს; გლაიდზე უფრო სწორია. ნადირობს მოთმინებით: ზის, აფრენს, ზოგჯერ ადგილზე ტრიალებს. ბუდეს ხეზე ან კლდეზე აშენებს ტოტებისგან. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ორიდან ოთხამდე კვერცხია; ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტადაც იღებს. შემოდგომაზე ბათუმის დერეფანში მასობრივი გავლა vulpinus-ისაა; ზამთარში ქვეყანაში ყოფნა ჩამონათვალში WV-ით არის დადასტურებული, მაგრამ ზამთრის რაოდენობა აქ არ არის ცალკე გაზომილი.
კონსერვაცია
BirdLife International Buteo buteo-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. EUNIS ევროპისთვის Least Concern-ს უთითებს. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ეს სახეობა არ არის; იქ შეტანილია ველის კაკაჩა (Buteo rufinus rufinus) VU-ით. საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. ბათუმის შემოდგომის აღრიცხვა გავლითი ნაკადის მაჩვენებელია და არა ეროვნული მობუდარი მონიტორინგის სერია. Sándor და სხვ. და BRC-ის ლიტერატურა აღნიშნავენ მტაცებელთა სროლას ბათუმის დერეფანში; ეს დოკუმენტირებული წნეხია და არა ამ გვერდზე ცალკე გაზომილი კაკაჩის დანაკლისი. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ. EUNIS უთითებს ევროკავშირის ფრინველების დირექტივას; ეს საქართველოს კანონი არ არის.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი კაკაჩა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას იღებს როგორც მთელი წლის რეზიდენტს, მიგრანტს და მოზამთრეს (YR-R; M; WV), ფოტოთი.
ტყის პირზე, ფერდობზე და სასოფლო ადგილას მთელი წლის განმავლობაში, სადაც რეზიდენტია. შემოდგომაზე ყველაზე კონცენტრირებული გავლა დასახელებულია ბათუმის დერეფანში, სახალვაშოსა და შუამთას სათვალთვალო წერტილებიდან. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.
არა. ეს კაკაჩაა (Buteo), არა არწივი (Aquila და სხვა). ხალხური სახელი „ჩვეულებრივი არწივი“ აფრენის სილუეტის გამო იბნევა; ოფიციალური ქართული სახელია ჩვეულებრივი კაკაჩა.
საშუალო ზომა, ფართო ფრთები, შედარებით მოკლე კუდი, ქვედა ფრთაზე ხშირად მუქი კარპალური ლაქა, ცვალებადი ყავისფერი შეფერილობა, კატისებრი ხმა. კვერნაჭამიას უფრო გრძელი კუდი და პატარა თავი აქვს. არწივი უფრო დიდია.
სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 40–58 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 109–140 სმ. NPLG მასას 800–1200 გ-ს უთითებს. სტეპის ფორმა უფრო პატარაა. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვრებს, ასევე სხვა ხერხემლიანებს და უხერხემლოებს. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.
მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. შემოდგომაზე ბათუმთან მასობრივი გავლა გვიან სექტემბერ–ოქტომბრის დასაწყისშია დოკუმენტირებული. ზუსტი ჩამოსვლის და გამგზავრების ცხრილი მთელი ქვეყნისთვის აქ არ არის.
უვნებელია, თუ არ აიყვანთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- BirdLife DataZone — Eurasian Buzzard
- EUNIS — Buteo buteo
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- NPLG Wiki Dictionaries — ჩვეულებრივი კაკაჩა
- Wehrmann et al. 2019 — Batumi Raptor Count dataset (ZooKeys 836)
- Verhelst, Jansen & Vansteelant 2011 — Autumn raptor bottleneck in south-west Georgia (Ardea)
- Hoekstra et al. 2020 — Batumi Raptor Count (British Birds)
- Sándor et al. — Raptor shooting in the Batumi bottleneck (OSME)
- Zaitseva et al. 2023 — Thirteen years of counting migration in Batumi
- Orta, Boesman, Marks & Garcia 2022 — Birds of the World (Buteo buteo)
- RSPB — Buzzard
- BTO BirdFacts — Buzzard
- Wikimedia Commons — Steppe buzzard (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Buzzard on a rock by Sevan (Wowan1978, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Common Buzzard, Serbia (VezeIvan, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — juvenile, Log (Yerpo, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Buteo buteo (Lukasz Lukasik, CC BY-SA 3.0)
- Wikimedia Commons — Buteo buteo (Marek Szczepanek, CC BY-SA 3.0)
- xeno-canto XC728944 — Buteo buteo (Tanguy Loïs, CC BY-NC-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
