მწყერი
Coturnix coturnix
მიმოხილვა
მწყერი საქართველოში
მწყერი (Coturnix coturnix) პატარა გადამფრენი ქათმისნაირი ფრინველია, ხოხბისებრთა (Phasianidae) ოჯახიდან. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს, ბუდობის სეზონის შემდეგ კი ბუდობის ადგილებს ტოვებს. აქ გადაფრენისას და ზამთარშიც გვხვდება. მისი სეზონური ყოფნის შესახებ ცნობები სანდოა. საქართველოში მისი ყოფნა ფოტოთი, ხმის ჩანაწერითა და ნადირობისას მოპოვებული ფრინველითაც კარგადაა დადასტურებული. ზრდასრული მწყერის სიგრძე ზოგადად დაახლოებით 16–18 სმ-ია. ადამიანისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ წარმოადგენს. საერთაშორისო შეფასებით, მას გადაშენების მცირე საფრთხე ემუქრება. ასეთივეა საქართველოს 2024 წლის შეფასებაც. საქართველოში მწყერი სანადირო ფრინველია და მასზე ნადირობა რეგულირდება. ის წითელ ნუსხაში არ არის შეტანილი.
გამოქვეყნდა: · განახლდა:
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მწყერი
პატარა, ჭრელყავისფერი ფრინველია, რომელიც ღია, ბალახიან ველებზე გვხვდება. ხშირად ჯერ მამრის სტვენას გაიგონებთ: ის სამი ბგერისგან შედგება და „wet-my-lips“-ს ჰგავს. თუ დაინახავთ, დააკვირდით ზურგზე ღია ფერის ზოლებს და თვალის ზემოთ ღია ზოლს. მამრს ყელზე მუქი ნიშანიც აქვს. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და აქ გადაფრენისას და ზამთარშიც გვხვდება.
ზოგადად, ამ სახეობის ფრინველის სიგრძე დაახლოებით 16–18 სმ-ია. გაშლილი ფრთების სიგანე ხშირად დაახლოებით 32–35 სმ-ია, წონა კი ხშირად დაახლოებით 70–140 გ. მიგრაციის წინ უფრო მძიმეა. საქართველოში გაზომილი ფრინველების ცალკე მონაცემები ამ გვერდზე არ არის. სხეული მსხლის ფორმისაა და ბევრ არამიგრირებად ქათმისნაირ ფრინველზე გრძელი ფრთები აქვს. სხეულის ზედა ნაწილი ყავისფრადაა აჭრელებული და სიგრძეზე ღია კრემისფერი ზოლები გასდევს; ქვედა ნაწილი უფრო ღიაა. მამრსაც და მდედრსაც თვალის ზემოთ ღია ზოლი, თვალზე კი მუქი ზოლი გასდევს.
მამრებს ხშირად ყელის შუაში სხვადასხვა ზომის შავი ან მუქი ზოლი ან ლაქა აქვთ, სახეზე კი უფრო თბილი ფერები. მდედრებს ყელი უფრო სადა და ღია ფერის აქვთ. ახალგაზრდა ფრინველები მდედრებს ჰგვანან. ფრინველი იმალება. თუ შეაშინეს, ჭრიალით დაბლა, მცირე მანძილზე მიფრინავს, შემდეგ კი ისევ საფარში ეშვება.
რუხი კაკაბი (Perdix perdix) გაცილებით დიდია; ზრდასრულს მოწითალო სახე და მუცელზე მუქი ლაქა აქვს. კაკაბი (Alectoris chukar) უფრო დიდი ფრინველია, კლდოვან ფერდობებზე ცხოვრობს და გვერდებზე მკაფიო ზოლები აქვს. ჩვეულებრივი ხოხობი (Phasianus colchicus) ბარტყობაში ჭრელია, ზრდასრულს კი გრძელი კუდი აქვს — იხილეთ ატლასის ხოხობის გვერდი. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, სამივე საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს. ღალღა (Crex crex) მაღალ ბალახში ცხოვრობს და მშრალ „crex-crex“ ხმას გამოსცემს, მწყერივით არ უსტვენს. ის საქართველოში ბუდობს და გადამფრენი ფრინველია. იაპონური მწყერი (C. japonica) ამ ატლასში გამოყენებულ საქართველოს ველური ფრინველების ჩამონათვალში ადგილობრივ სახეობად არ არის მითითებული. გაქცეული თუ გაშვებული იაპონური მწყერი გარეგნულად თითქმის არ განსხვავდება ჩვეულებრივი მწყრისგან, მაგრამ მისი გალობა განსხვავებულია. ატლასში რუხ კაკაბს, კაკაბსა და ღალღას ჯერ ცალკე გვერდები არ აქვთ.
უვნებელია. საქართველოში გვიან გაზაფხულზე ან ზაფხულში მარცვლეულის ყანიდან ან მდელოდან გაგონილი სამნოტიანი სტვენა, ჩვეულებრივ, ამ სახეობისაა. თუ ახლომახლო შესაძლოა იაპონური მწყერი იყოს გაშვებული, სახეობის ამოცნობა იმით დაადასტურეთ, რომ ფრინველი კარგად დაინახოთ ან ჩანაწერი გქონდეთ.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
მწყერი ეძებეთ ღია ადგილებში, სადაც ბალახი ან ნათესები მას ფარავს: მარცვლეულის ყანებში, სამყურასა და სხვა ნათესებში, მდელოებსა და ბალახიან სტეპებში. ის მიწაზეა და უმეტესად ხმით პოულობენ, იშვიათად კი ხედავენ. 2024 წლის ჩამონათვალი ადასტურებს, რომ მწყერი საქართველოში ბუდობს, გადაფრენისას გვხვდება და ზამთარშიც სტუმრობს ქვეყანას, თუმცა მუნიციპალიტეტების მიხედვით მისი გავრცელების რუკა არ გამოქვეყნებულა. ამ მონაცემებიდან ვერ დავასკვნით, რომ ის მთელ ქვეყანაში თანაბრად გვხვდება, მათ შორის ხშირ ტყეებსა და მაღალმთიან კლდეებში. გამოქვეყნებული დათვლით, სექტემბერში ალაზნის ველის ერთ მონაკვეთში ათიათასობით მწყერი აღრიცხეს. ისინი ევრაზიის სტეპებში მდებარე ადგილებიდან, სადაც ბუდობენ, ახლო აღმოსავლეთისა და აღმოსავლეთ აფრიკის იმ ადგილებისკენ მიფრინავდნენ, სადაც ზამთარს ატარებენ. ამ გვერდზე ალაზანი / კახეთი სწორედ ამ მონაცემის საფუძველზეა შეფერილი. საქართველოსთვის სიმაღლის მიხედვით გავრცელების ცალკე მონაცემები აქ არ არის გამოქვეყნებული. ძველ სანადირო აღწერებში ნათქვამია, რომ ზაფხულში, დაბლობის ყანების აღების შემდეგ, მწყერი მთის ფერდობებსა და მაღალმთიან მდელოებზე გადადის. ამ ატლასისთვის ეს ცნობა დაუდასტურებლად რჩება, სანამ საქართველოში სხვადასხვა სიმაღლეზე შეგროვებული და სპეციალისტების მიერ შემოწმებული მონაცემები არ გამოქვეყნდება.
კვება
ამ გვერდზე არ არის საქართველოში ჩატარებული ცალკე კვლევა, რომელშიც ამ ფრინველის საკვები აწონვით შეისწავლეს. ზოგადად, ეს სახეობა იკვებება თესლებით, მათ შორის მარცვლეულის ნარჩენებითა და სარეველების თესლებით. ის ასევე ჭამს მიწაზე მცხოვრებ ხოჭოებს, ბაღლინჯოებს, ჭიანჭველებს, კალიებისა და ჭრიჭინების მსგავს მწერებს და მათ მატლებს. საქართველოში მასზე ტრადიციულად ნადირობენ. ნადირობის წესები წითელი ნუსხისგან ცალკეა.
ქცევა
დღისით ფრთხილია, საფარში დადის და იშვიათად დაფრინავს. შეშინებისას ჭრიალით აფრინდება, დაბლა და სწრაფად მიფრინავს, შემდეგ კი ისევ საფარში ეშვება. ქათმისნაირ ფრინველებთან შედარებით, ფრთები გრძელი აქვს. მამლის მეწყვილის მოსაზიდი ხმა სამნოტიანი სტვენაა, რომელიც შორს ისმის. მას ხშირად „wet-my-lips“-ად გადმოსცემენ. ეს ხმა ძირითადად განთიადზე და შებინდებისას ისმის, ზოგჯერ კი ღამითაც. ამ გვერდზე მოცემულია xeno-canto-ს ჩანაწერი XC476230 (Jens Loose, დრეზდენი). მასში ღამით ფრენისას გამოცემული ხმა ისმის და არა მამლის მეწყვილის მოსაზიდი სტვენა. ჩანაწერი საქართველოში არ არის გაკეთებული. ბუდე მიწაზე, მცენარეებს შორის გაკეთებული არაღრმა ორმოა. ბუდეში ხშირად დაახლოებით 8–13 კვერცხია, კვერცხებზე ჯდომა კი დაახლოებით 17–20 დღე გრძელდება. ეს რიცხვები სახეობის გავრცელების ფართო არეალიდანაა და არა საქართველოში შესწავლილი ბუდეებიდან. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს სახეობა საქართველოში ბუდობს, გადაფრენის პერიოდშიც და ზამთარშიც გვხვდება. საქართველოში მისი ჩამოსვლისა და გაფრენის ზუსტი თარიღები აქ ცხრილად არ არის მოცემული.
კონსერვაცია
მწყერი (Coturnix coturnix) IUCN-ის წითელ ნუსხაში „სულ მცირე საფრთხის“ (LC) კატეგორიაშია. ის მსოფლიოში ძალიან ფართოდ არის გავრცელებული. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც მწყერს როგორც მსოფლიოში, ისე საქართველოში LC კატეგორია აქვს. ამ გვერდისთვის გამოყენებულ წყაროებში მწყერი საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (მთავრობის დადგენილება №190) არ ჩანს. ქართულ ჩამონათვალში მისი არსებობის დასტურად მითითებულია ხმის ჩანაწერი და ნადირობისას მოპოვებული ფრინველი. გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის გამოქვეყნებული ინფორმაციით, საქართველოში მწყერზე ნადირობა აგვისტოს მეოთხე შაბათიდან 15 თებერვლამდეა დაშვებული. დღეში მაქსიმუმ 20 მწყრის მონადირება შეიძლება. ნადირობამდე გადაამოწმეთ დეპარტამენტის იმ წლის მოქმედი შეტყობინება. სახეობისთვის ცნობილ საფრთხეებს შორისაა გადაფრენისას ინტენსიური ნადირობა, სოფლის მეურნეობაში ცვლილებები და საცხოვრებელი გარემოს დაკარგვა. ამ გვერდზე არ არის გაზომილი მონაცემები იმის შესახებ, როგორ იცვლება მწყრის რაოდენობა საქართველოში. ნუ შეაწუხებთ ბუდეებს და ნუ დაიჭერთ ან მოინადირებთ მწყერს ნებადართული სეზონისა და ნებართვის გარეშე.
დიახ. 2024 წელს გამოქვეყნებული მონაცემებით, ეს ფრინველი საქართველოში ბუდობს და აქ გადაფრენის დროსაც და ზამთარშიც გვხვდება.
ბუდობისა და გადაფრენის დროს ფრინველები გვხვდებიან ღია ყანებში, მდელოებსა და ნათესებში. ზოგი მათგანი აქ ზამთარსაც ატარებს. სექტემბერში ალაზნის ველზე გადამფრენი ფრინველების თავმოყრა დაფიქსირდა. 2024 წლის ჩამონათვალში ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით არ არის მოცემული, ამიტომ ამ გვერდზე მთელი ქვეყანა არ არის მონიშნული.
პატარა, ჭრელყავისფერი, ქათმის მსგავსი ფრინველია. ზურგზე ღია ზოლები აქვს, თვალის ზემოთ კი — ღია ფერის ზოლი. მამლებს ხშირად ყელზე მუქი ლაქა აქვთ. მამლის სტვენა „wet-my-lips“-ს ჰგავს და ბუნებაში მისი ამოცნობის საუკეთესო ნიშანია. რუხი კაკაბი და კაკაბი მასზე დიდები არიან, ღალღას კი სხვანაირი ხმა აქვს.
ზოგადად, ამ სახეობის სიგრძე დაახლოებით 16–18 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე ხშირად დაახლოებით 32–35 სმ-ია, წონა კი დაახლოებით 70–140 გ. ამ გვერდზე საქართველოდან მიღებული გაზომვები ცალკე არ არის მოცემული.
თესლებითა და მიწაზე მცხოვრები ცხოველებით, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. ამ გვერდზე ცალკე არ არის შესწავლილი, რას ჭამს საქართველოში.
2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს გადამფრენი ფრინველი საქართველოში ბუდობს, გადაფრენისას აქ გაივლის და ზამთარშიც გვხვდება. საქართველოში მისი ჩამოსვლისა და გაფრენის ზუსტი თარიღები აქ ცხრილში არ არის მოცემული. სექტემბერში ალაზნის ველზე ამ ფრინველის დიდი რაოდენობით გადაფრენა დაფიქსირებულია.
დიახ. 2024 წლის ჩამონათვალში მითითებულია, რომ ეს ფრინველი ბუდობს. ამ გვერდზე არ არის ჩამოთვლილი, კონკრეტულად სად ბუდობს ის საქართველოში.
უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოს 2024 წლის ჩამონათვალშიც იგი „უმცირესი საფრთხის“ (LC) კატეგორიაშია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. მოქმედი წესებით, სანადირო სეზონზე მასზე ნადირობა ნებადართულია. ნადირობისას იქონიეთ საჭირო ნებართვა და დაიცავით დაწესებული ლიმიტები.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- Lewis et al. 2013 — Avian Influenza Virus Surveillance in Wild Birds in Georgia (PLOS ONE)
- BirdLife DataZone / IUCN — Common Quail (Least Concern)
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი — ნადირობის სეზონი
- eBird — Common Quail
- Birds of the World — Common Quail
- Wikimedia Commons — Fraunberg 1 (Christoph Moning, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Fraunberg 2 (Christoph Moning, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Beloyarskiy flight (at0m, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Wagenitz (Christoph Moning, CC BY 4.0)
- xeno-canto XC476230 — Coturnix coturnix (Jens Loose, CC BY-NC-SA)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
