მწყერი
Coturnix coturnix
Christoph Moning · ფრაუნბერგი, ბავარია
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 16–18 სმ
- კვება
- თესლები და მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი, გავლითი, ზამთრის სტუმარი
- ჰაბიტატი
- ყანები, მდელოები, ბალახი
- ოჯახი
- Phasianidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
მწყერი (Coturnix coturnix) პატარა, ქათმისნაირი გადამფრენი ფრინველია, რომელიც უფრო ხშირად ისმის, ვიდრე ჩანს. 2024 წლისთვის საქართველოში ბუდობს, ბუდობის სეზონის შემდეგ კი ამ ადგილებს ტოვებს. აქ გადაფრენისას და ზამთარშიც გვხვდება. ეს ცნობები სანდოა: საქართველოში მის ყოფნას კარგად ადასტურებს ფოტოც, ხმის ჩანაწერიც და ნადირობისას მოპოვებული ფრინველიც. ხოხბის ოჯახს (Phasianidae) ეკუთვნის, ზრდასრული ფრინველის სიგრძე კი ზოგადად დაახლოებით 16–18 სმ-ია. ადამიანისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ ქმნის. გადაშენების საფრთხე მცირეა როგორც საერთაშორისო, ისე საქართველოს 2024 წლის შეფასებით, წითელ ნუსხაში კი არ შედის. საქართველოში სანადირო ფრინველია, მაგრამ მასზე ნადირობა მხოლოდ დადგენილი წესებით შეიძლება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მწყერი
მწყერი ღია, ბალახიანი ველების პატარა, ჭრელყავისფერი ფრინველია. ხშირად ჯერ მამრის სტვენას გაიგონებთ: სამი ბგერისგან შედგება და „wet-my-lips“-ს ჰგავს. თუ ფრინველს დაინახავთ, დააკვირდით ზურგის ღია ზოლებს და თვალის ზემოთ ღია ზოლს. მამრს ყელზე მუქი ნიშანიც აქვს. 2024 წლისთვის საქართველოში ბუდობს, აქ გადაფრენისას და ზამთარშიც გვხვდება.
პატარა, მსხლის ფორმის ფრინველია, ზოგადად დაახლოებით 16–18 სმ სიგრძის. სხეულის ზედა მხარე ყავისფრადაა აჭრელებული და სიგრძეზე ღია კრემისფერი ზოლები გასდევს, ქვედა მხარე კი უფრო ღიაა. მამრსაც და მდედრსაც თვალის ზემოთ ღია ზოლი აქვს, თვალზე კი მუქი ზოლი გადის. გაშლილი ფრთების სიგანე ხშირად დაახლოებით 32–35 სმ-ია, წონა კი ხშირად დაახლოებით 70–140 გ. გადაფრენის წინ უფრო მძიმეა. ფრთები უფრო გრძელი აქვს, ვიდრე ბევრ ქათმისნაირ ფრინველს, რომელიც არ გადაფრინდება.
მამრებს ყელის შუაში ხშირად სხვადასხვა ზომის შავი ან მუქი ზოლი ან ლაქა აქვთ. სახის ფერიც უფრო თბილი აქვთ. მდედრებს ყელი უფრო სადა და ღია ფერის აქვთ, ახალგაზრდა ფრინველები კი მდედრებს ჰგვანან. მწყერი იმალება, ხოლო თუ შეაშინეს, ჭრიალით აფრინდება, დაბლა მცირე მანძილზე მიფრინავს და ისევ საფარში ეშვება.
რუხი კაკაბი (Perdix perdix) მწყერზე გაცილებით დიდია. ზრდასრულს მოწითალო სახე და მუცელზე მუქი ლაქა აქვს. კაკაბიც (Alectoris chukar) უფრო დიდია, კლდოვანი ფერდობების ფრინველია და გვერდებზე მკაფიო ზოლები აქვს. ჩვეულებრივი ხოხობის (Phasianus colchicus) ბარტყი ჭრელია, ზრდასრულს კი გრძელი კუდი აქვს. სამივე საქართველოში მთელი წელი ცხოვრობს. ღალღა (Crex crex) მაღალ ბალახში ცხოვრობს და მწყერივით არ უსტვენს: მშრალ „crex-crex“ ხმას გამოსცემს. საქართველოში ბუდობს და გადამფრენი ფრინველია. იაპონური მწყერი (C. japonica) საქართველოს ველური ფრინველების სიაში ადგილობრივ სახეობად არ ითვლება. გაქცეული თუ გაშვებული იაპონური მწყერი გარეგნულად თითქმის არ განსხვავდება ჩვეულებრივი მწყრისგან, მაგრამ სხვანაირად გალობს. ამიტომ გარეგნობას ნაკლებად ენდეთ და ხმას მიუსმინეთ.
საქართველოში გვიან გაზაფხულზე ან ზაფხულში მარცვლეულის ყანიდან ან მდელოდან გაგონილი სამნოტიანი სტვენა ჩვეულებრივ მწყრისაა. თავად ფრინველი უვნებელია. თუ ახლომახლო შეიძლება იაპონური მწყერი გაეშვათ, ამოცნობა დაადასტურეთ: ფრინველი კარგად დაინახეთ ან ჩანაწერი გააკეთეთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მწყერი ღია ადგილებში ცხოვრობს, სადაც ბალახი ან ნათესი ფარავს: მარცვლეულის ყანებში, სამყურასა და სხვა ნათესებში, მდელოებსა და ბალახიან სტეპებში. მიწაზე დადის და უმეტესად ხმით პოულობენ, თვალით კი იშვიათად ჩანს. 2024 წლისთვის დადასტურებულია, რომ საქართველოში ბუდობს, გადაფრენისას აქ გაივლის და ზამთარშიც ჩამოდის. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ ქვეყანაში თანაბრად გვხვდება, მათ შორის ხშირ ტყეებსა და მაღალმთიან კლდეებში. სექტემბერში ალაზნის ველის ერთ მონაკვეთზე ათიათასობით მწყერი დაითვალეს. ისინი ევრაზიის სტეპებში მდებარე საბუდარი ადგილებიდან ახლო აღმოსავლეთისა და აღმოსავლეთ აფრიკის საზამთრო ადგილებისკენ მიფრინავდნენ. ძველ სანადირო აღწერებში წერია, რომ ზაფხულში, დაბლობში ყანების აღების შემდეგ, მწყერი მთის ფერდობებსა და მაღალმთიან მდელოებზე გადადის. ეს ცნობა დადასტურებული არ არის.
მწყრის რუკა იყენებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოდან. რეგიონები აღებულია ქვემოთ მოცემული ჩანაწერების ცხრილიდან; ამ სახეობისთვის ერთი ჩანაწერიც საკმარისია, რომ რეგიონი რუკაზე გამოიყოს. რეგიონული პოლიგონების გარეთ დარჩენილი წერტილები საერთო რაოდენობაში შედის, მაგრამ რეგიონს არ მიეკუთვნება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობასაც ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ ზომავს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მწყერი ზოგადად თესლით იკვებება, მათ შორის მარცვლეულის ნარჩენებითა და სარეველების თესლით. მიწაზე მცხოვრებ ხოჭოებს, ბაღლინჯოებს და ჭიანჭველებსაც ჭამს, ასევე კალიებისა და ჭრიჭინების მსგავს მწერებს და მათ მატლებს. საქართველოში მწყერზე ტრადიციულად ნადირობენ, ნადირობის წესები კი წითელი ნუსხისგან ცალკე მოქმედებს.
საქართველოში მწყერი ბუდობს, გადაფრენისას აქ გაივლის და ზამთარშიც გვხვდება. დღისით ფრთხილია, საფარში დადის და იშვიათად დაფრინავს. თუ შეაშინეს, ჭრიალით აფრინდება, დაბლა და სწრაფად მიფრინავს, შემდეგ კი ისევ საფარში ეშვება. ქათმისნაირ ფრინველებთან შედარებით ფრთები გრძელი აქვს. მამალი მდედრს სამნოტიანი სტვენით იხმობს. ეს სტვენა შორს ისმის და მას ხშირად „wet-my-lips“-ად გადმოსცემენ. ძირითადად განთიადზე და შებინდებისას გაიგონებთ, ზოგჯერ კი ღამითაც. ბუდე მიწაზე, მცენარეებს შორის გაკეთებული არაღრმა ორმოა. ბუდეში ხშირად დაახლოებით 8–13 კვერცხია, კვერცხებზე ჯდომა კი დაახლოებით 17–20 დღე გრძელდება. ეს რიცხვები მწყრის ფართო გავრცელების ადგილებიდანაა და არა საქართველოში შესწავლილი ბუდეებიდან.
მწყერი (Coturnix coturnix) IUCN-ის წითელ ნუსხაში „სულ მცირე საფრთხის“ (LC) კატეგორიაშია. ის მსოფლიოში ძალიან ფართოდ არის გავრცელებული. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც მწყერს როგორც მსოფლიოში, ისე საქართველოში LC კატეგორია აქვს. მწყერი საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (მთავრობის დადგენილება №190) არ არის. ქართულ ჩამონათვალში მისი არსებობის დასტურად მითითებულია ხმის ჩანაწერი და ნადირობისას მოპოვებული ფრინველი. საქართველოში მწყერზე ნადირობა აგვისტოს მეოთხე შაბათიდან 15 თებერვლამდეა დაშვებული. დღეში მაქსიმუმ 20 მწყრის მონადირება შეიძლება. ნადირობამდე გადაამოწმეთ იმ წლის მოქმედი ოფიციალური შეტყობინება. სახეობისთვის ცნობილ საფრთხეებს შორისაა გადაფრენისას ინტენსიური ნადირობა, სოფლის მეურნეობაში ცვლილებები და საცხოვრებელი გარემოს დაკარგვა. ნუ შეაწუხებთ ბუდეებს და ნუ დაიჭერთ ან მოინადირებთ მწყერს ნებადართული სეზონისა და ნებართვის გარეშე.
Christoph Moning · Alexey Trubin · გიორგი ნაცვლიშვილი · Alexandre Roux · at0m
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
დიახ. 2024 წლისთვის მწყერი საქართველოში ბუდობს. აქ გადაფრენისასაც გვხვდება და ზამთარშიც. ანუ საქართველოში მხოლოდ გზად არ ჩერდება — აქ მრავლდება კიდეც.
ღია ყანებში, მდელოებსა და ნათესებში. ასეთ ადგილებში გვხვდება ბუდობის დროსაც და გადაფრენისასაც. ზოგი მწყერი ზამთარსაც აქ ატარებს. სექტემბერში ალაზნის ველზე გადამფრენი მწყრების თავმოყრა დაფიქსირდა.
პატარა, ჭრელყავისფერი, ქათმის მსგავსი ფრინველია. ზურგზე ღია ზოლები აქვს, თვალის ზემოთ კი ღია ფერის ზოლი. მამლებს ყელზე ხშირად მუქი ლაქა აქვთ. ბუნებაში მწყრის ამოცნობის საუკეთესო ნიშანი მამლის სტვენაა, რომელიც „wet-my-lips“-ს ჰგავს. რუხი კაკაბი და კაკაბი მწყერზე დიდები არიან, ღალღას კი სხვანაირი ხმა აქვს. ამიტომ, თუ ეჭვი გეპარებათ, ხმას მიუსმინეთ.
მწყრის სიგრძე ზოგადად დაახლოებით 16–18 სმ-ია. გაშლილი ფრთების სიგანე ხშირად დაახლოებით 32–35 სმ-ია, წონა კი დაახლოებით 70–140 გ.
თესლითა და მიწაზე მცხოვრები ცხოველებით, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. თესლებს შორის მარცვლეულის ნარჩენები და სარეველების თესლიცაა. ცხოველებიდან ჭამს ხოჭოებს, ბაღლინჯოებს, ჭიანჭველებს, კალიებისა და ჭრიჭინების მსგავს მწერებს და მათ მატლებს.
მწყერი გადამფრენი ფრინველია, თუმცა საქართველოში მხოლოდ გზად არ ჩერდება. აქ ბუდობს, გადაფრენისას გაივლის და ზამთარშიც გვხვდება. სექტემბერში ალაზნის ველზე დიდი რაოდენობით გადამფრენი მწყერი ნახეს.
დიახ. 2024 წლისთვის დადასტურებულია, რომ მწყერი საქართველოში ბუდობს. ბუდეს მიწაზე, მცენარეებს შორის იკეთებს. ეს არაღრმა ორმოა.
უვნებელია. გადაშენების საფრთხე მას ნაკლებად ემუქრება, როგორც მსოფლიო მასშტაბით, ისე საქართველოს 2024 წლის ჩამონათვალში. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. მოქმედი წესებით, მასზე ნადირობა სანადირო სეზონზეა ნებადართული. თუ ნადირობთ, საჭირო ნებართვა უნდა გქონდეთ და დაწესებული ლიმიტები დაიცავით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
